Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 992

50 זא לים?ר*ר•*? 992 װעלט־כראביה ס אין אערלין איז געשססן געייניץ < פארײן סין ירזןלעסארישע רעװןןלואיןןנערע שרײיער, װןןס שסײען אויסן שםאגדאונקס םון קלאםן-קאםף און!אקעםסן די עור- זשואזע ליםעראםור. ס ם־איז דערשמען א נײער רןןםאן םין נערדהארד הוייסםאן א. נ. ״װאנדע״. עם אױ די נעשיכסע םין א גרויםער לי*ע םון א סקילםסןןר *ו א םאדעלקע, א פײדל, װעלכער ער האט נענוםען םון דער גאס און װאם םארלאזס אים שםעסער. ס די 1אקאנםע ײדיש-דײסשע דיכםערין עליע לאסקע שילער הןןש אױסנעםירס א ראל אין איר אײנענער םרעםע, װןןס איז אויםנעששעלם געװןןרן אין דיסעלדארםער םעאסער. ס םיל איםאליענישע *ײסוננען םירן אי*ט אן עקשנותדיקע קאפםאניע קעגן דעם *ו שסארקן באנוצן םרעםד-װערסער, דערעײ גײם ספעגיעל װענן װערסער נענו- םענע ם.י:ם פראנגויזישן, װעלכע װערן *א- נו*ס אין דער איםאליענישער שפראך. ס אין סאן םראנציסקא איז אנםתילם געװארן א דענקפאל לכבוד דאן קישאס; *וםיםנם דעם דענקמאל קניען *װײ ריסער. ס די אםעריקאנער •ילם־אינדוססריע לע*ס אי*ס אי*ער א גרויםן קריזיס *ולי1 דער אופגעהײערער אי1ער-םראדוק*יע. װי ם׳גיס אי*ער, קאנען זיך שוץ זינס. 2 יאר םיל םילפען נישס דערװארסן ם׳זאל ז״ דעםאנססרירן אויםן עקראן. ס אין רוםעגיען איז םאראן ס60 קמאס, 26 איז םאיאן 1לױז אץ *וקארעשם. אין רוםכניען זענען םארבאסן די םילפען, װאם םיאגן א םאליםיש אדער רעליגיעזן כאראק- טער. ס אין םאלעסבינע איז םאיאן קוים 20 קינאס• ס אריבער 800 סױזנם דאלאר האס אן אםעריקאנער קונםט-הענדלער 1א*אלם םאר ראםאעלס באריפםן1ילד ״די םאדאנע פיסן קיני״ ס לארד אלםרעד פאנד האם םאר רעמנראנדם א *ילד 1א*אלס 40 םויזנם םונט שסערלינג. דאם *ילד שסעלס םאר דדם םאלעיס דינסס. ס א געװיםער קירזשנער אץ קרוא האס אויף זײן בוירעם נעםונען עסעם א םארשסויבסע לײװנם.װי עם האם זיך אר.ים געװיץ איז דאם געװעון רעםבראנדם 8 *ילד, אן עסיזאד םון אלעקםאנדער םוק דונם קאםף םים דאריושן. ד ס םאר א *ילר םוגם םארשסארבענעס ײדישן םאלער םאדילאני האם דאס •דורי• נער םױעום באבאלט 400 םױזנס םראנק. םים עסלעכע יאר *ודיק, *אלד נאך םאדי- ליאניס סוים איז דאם בילד סארקױפס גע• װארן םאר 200 םראנק. דער װעלם־קריג, קורם כל—זײן גלאריםיצירן די םלחשה אלם אזעלכע, די םלחםה אלס .דערלײזונג* און *אםרײונג*. לױם םאנען האס די װעלם זיך גענויסיקס אין דער םלחסה אלס דערפרישוננס-.1אד*. ס אין װין האס םען אויםנעםונען שו- *ערסס אן אור-א״״יקל, און בעת די גרוי- סע םײערוננען לכביד דעם הינדערםםטן יארזיײם סון דעם גרויםן םוזיקער, האט דאס ארעםע קינד נעבעך עםלעכע טעג *ײם זיך געפוזם באװײון אץ א געװיסן קמסם- םאנאזין, איבערגעטון און מיניאםור קלײדער, װעלכע זענען נאכגעםאכם געװארן, לויט די קלײדער, װאס ם׳האס נעטראנן ױין גרויסער זײרע. ס דער 1אקאנסער םאװיעםישער דיפ- לאמאס כ. ראקאװסקי. דער געװעזענער אםבאםאדאר אין םאריז, װאס געםינם זיך אי*ט אויף םארשיקונג אין אססראכאן, האס םארענדיקס א ביך װעגן םען-םיפאן. ס סאלםסאים װערק דערשײנען אי*ם אין םארשידעיע שפיאכז אץ נײע אויסלא- געס. ס דער קאטוילישער ארגיביםקיס אין אירלאנד האט באסוילן די ביבליאסעקן, װאס געםינען זיך אונטער זײן אויס־יכט, *ו םארברענען די װערק סון װיקטאר הונא, סאלססאי, שאו און בענעט. ס *ו דער נײער עננלישער טאלסםאי- אויסגאבע האט גאלסװארסי אנגעשרי1ן'א םארװארם. ס קאנאן דאיל, דער באקאנםער ספי- ריםיםטישער שריםסשסעלער, האט או־ף זײ- נע םארלעזונגען איבער אםריקא דער• קלערס: ,ספיריםיזם איז אופםארגלײכלעך װיכטיקער םון ליטעראסור, קינםט, גי פא- ליסיק. בכלל װיכסיקער סון אלעם אויף דער װעלם, װײל דאס איז דער אײנציקער דירעקטער װענ, װאס סירם *ו רעליגיעץ ארת״. ס אין א נױ־יארקער עגגלישן סארלאג דערשײנען אינניכן די בריװ סון די *װײ אוסנעברעננטע אנארכיססן סאקא און װאנ- *עטי. ס דער םשעכישער דיכטער װאםאקאר ברעאנא, װאס 1אקוםם אינגיכן דעם סשע־ כאסלאװאקישי, גרויםן פלוכה-פרײז, האט די גאנצע סוםע (ססז טויזנס קראנען — 25 טויינט גילדן) אװעקנעגעבן לטובת דעם אינסערשטי*וננס-םאנד םאר די אלםנות אין יתוםים סון םארשסארבענע םשעכישע שריםט שםעלער, װאס געםינען זיך אין פראגער םארײן .םװאטאבאר*. די דאדקע נרויםע פתנה איז װערס* *ו דערםאנען בלויז *ו- ליב דעם, װאם דער באדײםנדיקססער טשעכישער דיכטער איז א לערער אץ א קלײנסשיק שםעטל אץ לעבם םון זײן פרא- סעםיע — םארשסײס זיך, אין נישם קײן איבעריק נוסע!אדינגוגנען. ס דער טױם םץ דעם באװוםסן דײטשן ראמאניםט און דראמאטורג העדםאן זודער- םאן האש אױיסנערוםן אין דער פרעםע םון גאר דער װעלט ארםיקלען װעגן אט דלם אמאל זײער פאפילערן און באליבטן שריפט- שטעלער. אויך אײף דער ײדישער בינע זענען זודערמאנס פ־עסעם אויסגעםירט נע- װארן פיט גרוים ערסאלג. ס אין *וזאפענהאננ פים די *ען-יאיי- ריקע םײערונגען סון דער דײםשער רעפוב- ליק, האס די בערלינער ,ליסערארישע װעלט* אײננעארדנט אן אנקעטע *װישן די באדײטנדיקםסע דײסשע נעלערטע, שריםטשטעלער און פאליטיקער .װאסװאלם איר געטון, װען איר װאלם נעהאס'די מאכט אין דײסשלאנד?* אויף דער אנקערע האבן זיך שוין אננערוםן א רײ נעלערטע, פארםײ םירער און שריפסשטעלער. *װישן אנדערע אױ אויך שוין אפנעדרוקס דער ענטםער סװ באקאנסן ײדיש-דײסשן שריםט• שטעלער עםיל לודװינ, װאס איז םול פים געשפאקלאזן פאטריאסיזם. אין אלנעםײן אױ די אנקעטע נישט קײן געלונגענע, די ענטסעיס זענען אין גרעםטן סױל נישם באזונדעיס ערנססע. ' ס קנוט האפסונם לע*ט בוך .די װאנלער*, װאם איז דערשינען *וריק םים א יאי, אױ םארשפיײס נע- װאין ביז איבט אין 50 םיױנט עקיעפפלארן. .די װאנלער* געהער צו די ביכער, װאס האכן איצט דעם גרעסטן ערסאלג אין דײטשלאנד. די דײטשע פרעםע הערט אלץ נישט אײף צו שרײבן װענן דעם םאניפענ- טאלן װערק. .די נײע צוריכער צײםונג* שרײבט װעגו .די װאגלער*: ,סאױ א בוך םון לעבן און װעלט דאס בוך פא־אינטע״ רעסירט יעדן, װײל ס׳א״ז נעשעפס סײם אלגעפײנעם פולן לעבן. אן אימערשעפ- לעכער םענטש, און אימםארנלײכלעכע עשירות אין בײדפילאזע פערזענלעכקײט. נישט װעגז בין־השדשות אץ נישס קײן צער פון אלטקײס, נאר שטענדיק דאס אײנע: די נישט געםאסטענע ביכה סין דער ערד. .בערלינער סאנעבלאט*: .םיר האבן נאך בױ הײנט אין דער װעלט-ליטעראטיר נישס געהאס קײן װערק. װאם זאל האבן אין זיך אזוי םיל חכםה, שײנהײט אץ נוטס״. דאם *וך איז דערשינען אין ײדישן אין קלעצ- קין-פארלאג אין געגעבן װי א סרעמיע צי די ,ליטערארישע בלעטער׳ הײ-יא,־. ס׳איז ם׳ירשפרײט נעװארן װײניקער װי 50 סוײ. עקיעפסלארן... ס ס׳אױ ליקװידירט נעװארן דער פיא- *עם װענן םלוכה-פארראט קענן דעט בא• קאנסן דײפשן סראלעסארישן דיכסער יא- האנעם ר. בעכער. ס אין צו־אםענהאננ םיםן ארויםשטעלן די קאנדיראפיר סון סהאםאס םאן צ ב הײ יאריקן נאבל״סיױ, דערםאנט א םראנצויזי- שע-סאציאליסטישע צײטוננ עסלעכע םא- פענסן סון סהאםאנס םאנס סעטיקײס בעת