Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 991

991 ליםזרארישע נל ע ט ע ר 50 זא דאם יונגע ײדישע גאליציען ױ>*ל םאםטבויכמ / װארשע איז דער םערב, די שסעט סןןרנןןװ, סאנדז, גןןרליץ, יאסלן), סאפ- בןןר, סאנןןק א. א. װ. דער םורח גײס נאך נןןך לעםנערג. איך האב זיך אפאי אױםנעדריקס, אז לעםנערג נכלל םארםןןגט עםעם אין זיך' םון א װאקזאל, װי עס איז םאראן א געםימ םין כל-ערלײ םענסען. דאס ײדישע קולםיר־לענן אין םזרח האט עםעס אין זיך םון דעם* םארגל״ך. ערטערװײז נליט עם םיט ראזע םארנן, ערטערװײז װעלקט עס, ערטערעװײז איז סון דער אלכער השכלה אדער חםידישער װעלט ארויםנעקופען א יונגער דור ײדישיססן— ■אר עקםעלאנס, און ערטערװײז לענס פען נאך אויסן חשנון סון דער אלסער סראדיניע און די יוגנס איז םארשאטן םיט שנײ. כ׳װעל קײנםןןל נישט סארגעסן דעם טשןןרטקןןװער י. ל. םרץ- פארײן פים זײנע עשלעכע 20 פיעכםיקע סוער, אקאדעפיקער, חםידישע און האלנ-חםידישע נחירים און ארנעטער פים זײער שטארקן לעננס-איפפעט און שארםן ײדישױם. אס דאס ליכטיקע װינקעלע אױ באכת א נעשעעניש אין אונזער קולםור-לעגן. ארום סשארט• קאװ האססו ןןנער א סך אפגעשסא- נענקײם און םאר- נאכלעסיקינג. װײםער זעםרו טארנאפאל, א גרויסע ײדישע שסאס םיט א נע- שיכ־זע סון א גרוים ײדיש לעבן פיש א נחפן קראכ פאל און פיט אפערל, פיס א נרײטן קאמף םאר ײדישן רענעסאנם, אכער' די ױגנט אױ םארנאכלע• סיקט. און דער ײרישיזם איז העכססנס דארט א גוסער װילן, אכער נישס קײן לעננם םאקטאר. װי אליכטיקער םלעק אין אםיסן םדנר, איז דער גאלדםאדען־סעאטער אין סטאניםלאװ. עסלעכע םערניק מענטשן האנן םםש רוינירט זײערע פרנסות און האנן זיך מיט לײב אץ לענן אינערגעגעגן דעם סעאסער. און מערקװירדיק: ססאניםלאװ נעהער נישט זו די זײער םאיײדישםע שסעט. דער ײדישיזם דארט, װאלס איך זאנן, איז עפעס אםא״ לירטער, געפונטער אן רײץ, דאך האם םען אויפגעשסעלם איא נליענדע אינססיטוזיע. אינגאנבן אבער גענוםען גײס דאם ױנגע נאליציען נום װעג םון א ײדישן, אפת-ײדישן לעבן. כאסש א צעשפליטערונג און א םארנאכלעסיקוננ סילס זיך אץ אס דער פרעכטיקער ײדישער פאסע. עם סעלן ארנאנױאטארן אין פראקטישע הענט. — גיט אינז אײערע הענכ, און םיר װעלן אײך געבן אונזער װילן, זוןנט צו פיר אײנער אסרײנד אץ גאליציען, ארער בעסער געזאנט,—גיס ער אשפײכל, — עס װאלפ שוין געםענט קוםען די העכםםע צײט, אז איר און םיר זאלן בײדע זײן נע- שםידט צו אײן גרויםער קולטור-בויאוננ. און דעפאלט װאלסן מיר סיל אויםגעסון, דאן װאלטן םיר געװען אגרויםער כוח. עם איז באפת די העכסטע צײט. םאראן אן אלם נאליציען,— םיט א פארשיםלםער, אסבלא- קירטער ײדישער אינסעלינענץ םיט דײטשע קריכערישע םאניערן. םױל און אפנעשטאנען איז די אינסעליגענץ, אפנעריסן ם.ץ איר געכטן אױ זי אין פארםרעםדם םין איר הײנט. אין םאראן דארט א ױגנס, װאס רײםט זיך םיבעריש ארויס סון די סונקעלע אסיםי- לאציע נעםלען, און װאס סארסראכס זיך אויםן גאנצן םהות פון ײדישן קולםור־לענן. סיל ליכס און םיל שאסן םארםאנס אין זיך דאס באהאל- םענע שסיק לאנד, א שםע םין אריגינעלע לעננם-סארםען און לעננם-אינהאלט. גאליציען געהער צודי קאפפליצירםע ײרישע ישיבים, װאם װעגן זײ םאר םען זיך נישס אײלן ארויםצוזאנן א םײנונג, נוט אדער שלעכס, םען דארף יעדן שטריך באסראקטן עטלעכע םאל, םען דארף אין יעדן דעסעקם (און םען װעס ױכער געםינען) נאכױכן . דאם יאזיסיװע. דאם האב איך םיך אינערצײגט, װען איך האב דורכשפא. צירס דאם לאנד אין דער.לענג און אין דער ברײס. סאראן איפ- םעט בײ די ױג- , געלײם, ער איו דכער נישט ענ- לעך צו דעם איםפעס, װאס םיר האבן סון יארן 1906-1905 געירשנס. זײער איםפעט האם נישם דעם קאליר רויט, עס איז אן איפפעס סון גרוי קאליר. ס׳איז אן איםפעט, װאס רײםט נישס, נאר ג״ט סאװאליע, םיט ישוב הדעת. אזוי איז דער (גאנצער לעננם■ גאנג םון גאלי- ציאנער, און אזוי איז אויך זײער יוגנט. זזען םען זאנס גאליציען נכלל, אץ ױנג ״דיש גאליציען בםרט, םװ םען אונסערשײדן פערב-גאליציען םון פזרח. דע.* םערב ריבפעט ז־ך נאך ק־אקע. קראקאװער םענסשן גײען סאװאליע, סריט בײ טריט, װי די םעקונדע םון אזײגער. דאס הײסס נישס, אז דער זײגער גײט נישט, ער שפריננס נאר נישט. די ײרישע ױננס אין םערב םארמאגט סאקע דעם נאנג םץ דעם זײגער. נישסא קײן אויםברויזן אין קילםור״לענ . םינרעסט• װעגן סאיםאנט דער פעדב אלץ, װאס עס םפרםאנט דעי םזרח, םײנע ביבליאטעקן, לעזע-זאלן, אינטערעם סאר די אדער יענע םחנרים סאר די אדער יענע ביכער. אז עם קוםט צוםארן < דיכטע קײן םערב־גאליציזן, לםשל, כאפס םען גישט זײן רענצל װי אין םזרח. נור םעז נעםט עס סאװאליע-. אבער סײ דא םײ דארס װערט דעם דיכסערס רענצל אײעקגעסראגן םים ענםוױאזום, כאטש דער דיכס ר סאילאנגס נישט דעם כבוד. אץ װען דו זעסס, לפשל, נישם בײסאנ קײן םענסשן אויף די גאסן םין םערב, איז עם גאר נישט אויםגעשלאסן, אז דער זאל פו; דײן סארלעזוננ נײנאכם זאל זײן איבערםולם. אין װען דו קוקםם אן דאס אםיםילירסע פנים םין דער . ײדישער ױגנם, הײסם עם אבער נישם, אז די ױננע לײס זיצן ׳ גישט אין א װינקל ערגעץ און שסודידן נישם ײדישע װערק. דאס דור נןיו1ור*;-זו'ו-ןסיװ *ין ססוניס״וװ (סים * סופנערנ) *£י ■