Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 990

50 זיח ייסזרוייװ נ^זםלר 990 םעגדירן אלע ײדישע שילן דןןם פרןןגראם שון דזנר שול.ןןרגא• נױאעיע און אשילי׳די הענרעישע שילן הןןבן קײן אנדער נרירה נישש געהאש און אננענוםען דאם דאזיקע םרןןגראם םאר אלע לפודים, א חיץ הענרעיש. די םעדאגאנישע ארבעס האם זיך אויך אױסגעדריקט אין אײנארדנען לערער-קאנסערענגן און באראטונגען *וזאםען םיט די עלםערן סון די קינדער, אין ארגאניזירן אויסשטעלוננעז, װי אויך אין גרינדן לערער-קירסן, ביבליאםעקן וכדוםה. עס איז אױף דעם געניס ם־ל אויםגעסון און דערגרײכט נע־וארן. איך קאן דא לײדער, זיך נישט םארשםרײםן און דערום װעל איך אריבערגײן בו דערבײלן אײניקע םאקטן םון די לעבטע קאםםן. װאס די ײויש-םרײנט אין לעטלאנד סירן סאר אונזער לשון• אין שסעטל בא ל ײי£אין'נײלאסנאליען האם 5 יאר *ײם עקזיםסידט א שילע אין הענרעיש. די עלסערן האנן זיך אנער איבערבײנס, אז די קינדעי האבן נישם קײן םעולה אין די לםודים אין געניםען םאדערן א ײדישע שילע. םים דער הילף םון דער שול-ארנאניזאביע ־י איז די העברעישע שולע אינט אריבער אױף ײדיש. אין דװינסק׳ האט סען אין די ײדישע שולן די לפודים נעשירט אין רוםיש. אידאנק דעם קארף סון דער שול-ארגאניזא- *יע זענען לענסנם די שילן אריבער *ו ײדיש. אין ליװנהאף פירס ײך א שװערער קאסף׳ *װישן די העברעישע לערער סין דער דארסיקער שולע, װעלכע װילן נישס אםטרעטן סין הענרעיש אין די עלםעין, װעלכע םארלאננען די למודים זאי׳ן זעםירס װערן אין ײדיש. די שיל-ארנאגיזאניע האםט, אז םיס איר ה־־ף װעלן די עלםערן אויםםירן זײערם. אין לעסלאנד זענען פאראי 35 אנסאננם־שולן און * םיםל• —*־ — ייש אלס לםודים שפראך. אלע געסינען דך אינטער י־ער הל־ ־ •׳■ די ש,.״-־זרנאניזא*יע. ארים 50% םין אלע ײדישע קינדער (5000) לערנען זיך אין די ײדישיםסישע שולן. ײדישע לערער, װאס נעהערן *• דער שול-ארגאניזאביע, זענען דא 120. אט דאס ז־ינען די רעזילראטן סונם קאסף םאר ײדיש אין לעטלאנד. 1 יאטש^אװסהיס ביגליאטע? איוניכן דערשינם: ל־יעװ טראצקי די װירקלעכע ל־־אגע ■■ אױ רוםל־־אנד ■■ י,ײדיש: >. ראפאםארט_ שסאנען אין דער נעסאר סארלוירן *ו גײן. די קעםסער סאר ײדיש זענעז אבער געבליבן סעסט אין זײער םיט אץ םיס סיל אנ- שטרעננונג. דורך א שװערן קאםף, איז נעלינגען אײננוהאלםן די פאזיציע. א־ן יאי 1925 האט דעי לעסלענדישער םײם בווהאנדלט דעם פ־איעקט װענן אויסאנאםיעס סאר די םינדערהײםן. די ײדי שע דעפיטאטן האבן א־יסנעארבעם א פראיעקס םאר דעי ײרישער אױטאנאםיע, װעלכער װאלם געקאנם — װען ער װאלס אנגענופען נעװארן — אין א נרויסער םאס סארניכטן די ײדישע שולן. דער פ־איעקט האס טײלזײז געסראנן א רעליגיעזן כאראקטער, האט אנערקענס *װ ײ נ*זיאנ>ל ע שפ־אכן: הענרעיש אין ײדיש און האש אויך נישם אויסגעשלאסן ײדישע שילן אין אנדערע שפדאכו. א חיץ דעם איז די נרײשע שיל-אױטאנאפיע באנרענעבט געװאין. די ײדישע שול-ארנאניזאביע האט דאן אינטערנענוםען א גרויסע אקציע אויפזוקלערן די לעשישע סײם דעפוסאטן די כזנות פינם ײדישן אויסאנאסיע-פיאיעקט און א־יך נעסירט אן אוישקלדרוננס אקעיע אין *דער פרעסע און אין דער נעזעלשאסש. דע־ פ־איעקט װענן דער אויטאנאםיע איז אפגעלײגט געװארו אין איז שפעסער םער נישש באהאנדלס געװארן. אנער די שול ארגאניזאניע האש אין דערםאנסן םאםענס ארױסגעװיזן, אז זי איז ךעדװאקסן אנעיםירן םיםן קאםף םאר ײדיש. דער *ײטװײליקער שול-נעזעץ, װאם איז גילטיק א־ן לעט- לאנד, באשםיפט, אז די לפידים אין די שילן םװן םארקיפעו אין דער שאפיליעגשפראך. דער דאזיקער פינקט סינם געזעץ האש געשאפן א סעסשן יסוד םאר דער עקזיססענץ סין דער ײדישער שיל אין נענעבן ױרידישע םענלעכקײסן דער שיליארנא- ניזאציע אפזישלאנן אלע אסאקעס סין די העברעיססן. װען עס אױ אין לעטלענדישן סײם ארײננעםראנן נעװארז א דז־ ־די* געזעץ• פראיעקט, איז די שול-ארגאניזאציע אויך דאן נעשםאנען אויף דער װאך, ארגאניזירס דעלעגאציעס. געװינען אויף איר זײס די לעטלענדישע לערערשאשס, װעלכע האט א גרויסע השפעה אויף די םײם-דעפיטאשן און אויך דא א־ז טאקע סיל דערנרײכש נע- װא־ן, ה״־ם דער ע:ין אױ נאך נישט דערלײריקט געװארן. די הויפש-ארבעס פין דער שול-ארנאניזאציע איז אכער געװען א פעדאנאנישע, אז אינװײניסםטע. אויף דעם נעניט איז נאי א םך דערגרײכס געװאין. די שיל-איגאנױאציע האט אױשנזארנעס א פ־־אנראם זין די לפידים סאר די ײדישע שולן. די אפיציעלע ײדישע ש ל סאר- װאלשזננ בײם בילדיננס-מיניססערױם האט אויף זיך געניפען די םיםיע ציציגרײטן א נאיםטלן פראגיאם סאר אלע ײדישע שילי. זי האש באששיםט קאםיסיעם, ציגעצויגן שאכלײט און עם איז דערםין נארנישס ארויסנעקיםען. די ײדישע שול-ארנאייזז־ציע האס סארשסאנען, אז אן א פיאנראם קאו קײן נארםאלע ארבעט נישש נעפירט װערן אין דאם איז ראקע געװען די ערשטע אוים גאבע סון די פעדאנאגן אין דער ארנאײזאציע דאס פראגרופ איז אויםגעאו־בעס געװארן און אײ עד-היום דאם םיםסער-פראנראם נישס װילנדיק האט די ײדישע שיל שארװאלםוננ געפוזט רעקא־ פאדלאג ב■ ק?עצקיז אב. קאהאז בלעטער פרן מײן לעבן בימער) ע ר ש ■ ע ר ב א נ ד - אין דער אלסער הײם. *װײסער באנד — םײנע ערששע אכס יאו־ אין *םעריקע דריםער באנד — זיבןיאר קהל־טעטיקײם. (די 3 בענדער האלסן העכער 1500 זײטן)■ כרי *ו נענן די מעגלעכקײט דעם לײענער צו םארשאםן זיך די ״בלעסער םון םײן לעבן׳ איז געשטעלם געװארן אויף די ביכער 'א נידעריקער •רײז. פרײז םין יעדן באנד *ו 10 גילדן. נסגונון *ין •ר*בס-נ#ני 7,50 ניידן אדרעם; ס2 1>1ש*1נא ,•■1*87011, וג-יךננ&ונן ^6!"•* 5" •:*ריי■'־ ח** * :*#•יויי?־ ״ < <״<:;״. ־ 6•.'. *־£/** ־ ׳עצ*״־׳■ :ו^י^י-צ: וומ ן^ןריממעו וזוי^ן זזוגר רו־־י־בו