Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 982

50 זא ליטערארישע נלעסער 982 זיך אויס אין געלעכסער. א שסאט א שאפנדע, $ן שװער■ סארהןןרעװעסע, װאס געסליגלם זיך אין געלעכסער. אין א שסאט, װי מענטשן שעמען זיך צי זײן נאיװ, און זײ סאכן אן אנשסעל םון דינישקײט,—אנער: דןןס םאך םיז מען קןןנען, אין עסעס געבן סאר די סןןר גרןןשן! גרןןםנארם רעגננויגנט אוים די ײדישע ליסעראסיר, װעלכע שסרײט זיך אוים, אונסער זײן נישוף, אין אײדל■ געװאנס, אין א הערלעכן סעפיך, אין שענםטן סרוכתל, — און אים דערהעדנדיק, אנט איד: אונטער דעם סרוכתל איז דןן א טירל, און אן ןזרון, און אין דעם ןןרון —א היליק״ס, גרןןםבארס איז דער ױװעליר, װאס אײדלם אויס די ײדישע װערטער אין אויסנעשליפענע אײדל־שטײנער, און זײ סינקלען און נלישטשען, אויפנעשנירלטע אין אײנגעפאססע אין אן אײדעלן דיאדעם, אין א ניריננם-קרױן, אז אלע גלידער נעשסורכן זיך און *ענעמען זיך, נו רפיאה, נןןך אזא לאך׳מאסאזש. נאדיר איז א מונלח — עס האס אים ממש אםגעגליקט, װןןם ער הןןס נעםינען אזא אײנעם, .־יןןם םעדיוםט אוים זײנע הוםןןרעסקן. ״דער בח םין א בופלןןקב״ װאקםס אויס נײ גראס־ בארסן אין א קינדערשן נאבוק־אימה ניז גרויםשסאט-קןןשםאר, און דערװײל נעלאכם איר זיך טש..פליניש, און די גושויער זעען אױם, װי די םראטער־באװכער אין װין אויף די עלעק• סרישע בואטיפאנען־. מען שערינגט פון די ערסער, אײנער אויסן אנדערן, װי נעשמיסן םיט קלײנע טײװלןןנישע בעזעםלעך. און אויב מען װיל זיך אביסל אאשסעלן אויםן אפשטאם םונם קינסםלער, מוז מען דערםןןנען לאדז. דאס לאדז םון פאר דער מלחםד״ סיםן רחבות. םיטן װאיאזשןןרישן לאך אויף ך אין גןןר דער װעלט. א שסאט א ברודיקע, װןןס לײםערט דער דיכטער אוז פויער דוד העניגםבערג מד*ן ראװיטע/װארשןן ער האס םיך םארשװוירן, און אין נןןמען פון זײן פרוי גע■ בעסן, נו קימען נו אים נו-גאםס. בין איך געפארן. גערן, און מים עפעם א געהײםער שרעק.- שװער ליגט דער הארבסס אויף די בערגלעך, די םןןר• קארפאטן, ארום לעמבערג. די בלאט-װעלדער שטײען שוין גןןל און זײער גאנץ־גרינזומערדיק קלײד ליגט שװער ארןפנעױןןרפן און בראנזסארביק אויף די אומנןןליקע בארג-אפהאנגען ארום. די באן גײט בארג-אױף און לאנגזאם. און די ערינערוגג ארבעס מעשים, םלאטערס םארן בליק, זענם זיך אן במעס אױף די אויגן, װי עפעס א נאכססלאסער, װןןס הןןט פארבלאנדזשעט א-ן םאג ארײן. און סאר די אויגן םליםט לאנגזאם און םאיעם• טעטיש די הארבססיקםטע לאנדשאםס סון דער װעלט, װןם נעםס גנעדיק אויף די לענטע שטראלן סון דער זון. פלןןנ• טערן זיך די שטראלן נװישן די גןןלע בײםער, און דןס אראפגעגליטשטע קלײד סון װאלד באקומס אין דער זון א פארב פון^גןןלד מיט בלוט געםישס. די גרױזאםססע סארב פון דער װעלס. און ביז נו דער סםאניע קוראװיגע, װו עם דארף אויף םיר װארסן קעניגסבעדג, לײען איך שוין ןןן אױסהער די אנןןנםן־זײט פון עפעס א נײטונג. געװארט הןןט ער אויף מיר מיס זײן זעקסיעריק טעכ■ סערל, װאס איז שטארק ענלעך נום עלסערן שװעסטערל, װןןם עם האט עס קײנמןןל נישט געקענט... סון דער םסאניע ביז קײן האנאטשןןװ, דעם דןןרף, אין װעלכן קעניגםבערג װױנס, איז עטלעכע קילאםעטער. םארן מיר, און קעניגסבערנ װײזם כסדר ארוים זײן ליבע נו זײן הײס. אלע סױערן. װןןם גריםן אונז, קען ער. אלע זײערע לײדן און אלע זײערע סרײדן אינסערעסירן אים. אלע בערגעלעך און אלע דערסעלעך, װןס באװײזן זיך םון װײםן, שטעלט ער מיר ם$ר. ער קען די גע• שיכטע סון יעדן דןןרף דןן און פון יערן בארג. אץ דערעיקר אינטערעסירט אים דןןס, װאס די טןןטערן הןבן אםןןל דןן געװױנט. ןןס דער דאזיקער בארג איז געװען זײער םעסטונג און דא הןןבן זײ זיך גוט געדעקט סארן שונא. און אס דןןרמ, אין יענעם טאל, זענען זײ אזוי גוט געװען געדעקט, אז װען י זײ האבן געהײנט אין די הרונעם, הןןם מען אסילו דעם רויך _ נישס נעזען. דא הןןבן זײ זיך סאקע *ום לענגססן געהאלסן. און דןןס דןןרף, אין װעיק קעניגסנערג װוינס, - ה״םט חאנא,;סיף) קעניגסבערג װױנס אינט אין א דארף, נישם װײס פון דעם שםעסל פרעמישלןןן. װאס איז נישט זײער װײס פון לעםבערג. מיר הןןבן לענסנס געהאס א געםײנזאמען ליסערארישן ןןװנט אין לעמבערג. קעניגםבערנ איז אױך נעװען. א רײ יארן האב איך אים שוין נישס געזען. 36 יאר איז ער אינם אלט. נןןר שוין היפש גרןן. דןןם ינים אבער, דאם טןםעריש־ײדישע פנים זײנס. איז נישט סארענדערט. כםעס װי םאר סג יארן. אײביק דער זעלבער נאיװ־כיסרער שמײכל, אײביק די זעלבע באהאװנסקײט אין אלץ. װןןס איר װילס. אײביק גרײט נו םארסײדיקן יעדן געדאנק. װאס ער זןןגט ארױס. גרײט נו נעדײםן די פןןעסן. פון װעלכע ער האלט נישט און גרײס נו *ערײסן אלע, װאס האלסן נישס פון די יאעסן, װאס ער האלס יןן פון זײ. ני שרײבט ער נאךז איך האב אים נישט געםרעגט. איך הןןב אים אײנםןןל, מיט זיבן יןןין נוריק, געשטעלס די םראגע, הןןט ער שװײננדיק ארויסגענומען דעם ניקל ״קינדם טויטן■ לידערי אין אין א םינוס ארום. נאך דעם איבערלײענע/ די ערשסע עםלעכע שורות, בין איך האסםיק פץ אים אװעק. עס הןןס א װארג געסין אין הארץ. אין אױף דעד גאס, נװישן נען סויזנס סדעסדע מענסשן, איז לײכסער דעם דעדװאקסענעם םאן נו האלסן דאס סיכל םאר די אויגן. איך האב נישס גע• םרעגם, אין איך װײס נישס, *י שרײבס ער נאך. עס איז ןןבער נישט װיכםיק אץ דער רגע. ער האס א״גאננן אונר סון סריער שוין אױפגעשדיבענע זאכן, מיס װעלכע עד קען זיך יןןרנלאנג נןןך דעקן אין םאל. װען ער שרײבם נישס םער... ןןבער א פאעט איז ער געבליבן. דאס שרײבן איז דאך נןןר א הילםםמיטל םיטנוטײלן יענעפ די דיכטונג. דערעיקר איז, ני מען האס די דיכסוננ אין זיך. נאר דערםאר הןןם םיר קעניגסבערג םיל דערבײלם װענן זײן דןןרסישע באלעבאטישקײם. און מיט באזונדערער אויםמערק• זאמקײם הןןס ער םיר אײנםאל און נאכאםאל םיסגעטײלט אז ער האט זײן שסוב ארוםגענוםען הײ־יאר אין הארבסט מיט א זאהאסע (שטרױענע שוץ-װענ■), און ער װעט אי האלץ שפןןרן, אי עס װעם איס דץ װארעםער, װי סאראיןןרן. ״און•