Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 981

981 ליסןדנרױו נלעסןר 0( זא הערץ גראםבארט (זו וןרטרזי) װ * ר ש ע ראלישקײס. אן אויםעולןכער דבקות אין ײדישקײס. $בןר ײדיש אין גרונס-טןןן. דער ײד, װזןם װערם אנטוישם אין רער גרױסעי מעלס. אין עד קערס ויך צודיק צום!ית־םדרש. אין װידער איז עם געװען א דינע אויםסירינג. גארט. װי א •א9אן נישע צײכנינג. דער .כתםיד׳, אין א םארקערטער ריכסינג נישט דער. װןזם רײםט זיך אין דער װעלס, נאר דעריעניקער װןןס רײםט זיך שוין גוריק, צו די הײליקע שװעלן. און גראםבארט אלײן שײנט מיר, —אלס ארסיסס, — עי זײן אזא .םתמיד• םין װײטערס ״שטימען״. שוין געװען אין דער װעלס, אויסגעװאנדערס אין אויםגעװאלנערט. ביז לןןנדאן אין םאריז. ביז די קוילףגרובן און דיאםאנשןזשלײםער, ביז דרום־אםריקע, — אויםגעװןןגלט און אויםגעװאנדלט, — ביז. — צוריקגעקוםען. דער ײדישער אינטעליגענט םאלט װידער צו בי די אלסע ײדישע םארהײליקםע שװעלן. בערגעלםאן הןןט געפרעגט דןןם װןןרט, אין עם איז שו־ן װי םיס נעגל ארײנגעזעצט: ער דאװנס די ײדישע ליטעראטור. עם איז װירקלעך װןןרט׳קזןנצערס.5ישזין אײניקע אױםםריטן זײנע געהערס, און יעדעםםןןל בליצס אויף עסװןןס נײעם. א נײעד םינקל, — א נײער גןןלד־שפריץ םין בריליאנס. שוין זײן פנים״ — עם םארמןןנט מיר. אז דאס איז נישט קײן פנים, נןןר א שטײג. אין אין דער דןןזיקער שטײג ליגט ארײנגעקלאםערט א גאנצע םענאזשעריע.- קרוליקעם קלײנע אין טירקל־סויבן, קעץ װילדע און אינין^ לאכעדיקע מײזעלעך אין לעםפערסן. אט גיט עד. דער חױת־בענדיקער, א באםעל, אין די חיות לויםן ארױס םין געזיכס, אין לאשטשען זיך אין פילרערן, אין שפ־לן אין קאץ אין־מויז שפיל אין אין הירש• שפרונג. ער װיניעסירט ארום די ײדישע שרײ בער םיט די שענםטע הירשעלעך אין סײבע ל ע ך א ו ן ל.ײ בן געקרײזלסע. ןןס.לײענט ער פרצן: אין עס איז דא די שטילע, לאשםשעדיקע טויב, — אין דןןם געםרילערײ און געמורמל סין א סןןלאװײ, — דין, אויםגעציקלט, — אין באלד, — או־פשרײ,• װי א לײב־געברים. דאס סארקאםםישע ליד םין .װײניק־באקאנםן פןןעט: פינטשןװסקי (װעגן םוחר), — און גרןןםבארט שגײדס דןן גריםאםן, אז עס איז װירקלעך נישס ראטזאפ א פרוי, אין אנדערע אופשטענדן. צי םארקיקן זיך. דזןם פנים װערס סאר• װאנדלט אין א זשאבע־געםויזעכץ. װי אין יעיץ םאלד און קנײטש איז אויםגעקריצט: םאראכסינג. ~ . ׳ שלום-עליכם, — און דא איז שוין אלץ הײמיש, געסרײ װי סוביהס סערדל. אין מי א ײדישער בלב, װאם עסט קוגל. און דאס פנים האם אזא װוילע הינםישע םעל, אין אזא <חת■ דיקײט אויםגעמןןרדעס, אין תסעװאט םארקיקס. -* נאדיר, — אין דא איז שוין א גאנצע קאפעליע םין מאלפעלעך און םיקםעלעך אין נאזעלן. און אילה שלוחה־ם, — װו דער םהות איז דער שפרינג אין די צעקאזשעליקטקײט, האסטיקע איבערגענג, עקװיליבריסטישע איבערראשונג. און םיס אזא פעססן דזשי-דזשי־צישפריננ כאפס ער אײך םארן יגןןרגל, און צעגןןרגלט אײך, ביז איר םיזט קריגן לאך־קןןנװולסיעס. י• מ• נ ײ מ א ן אן אקסיןןר. אי.ן װעלכן עם איז קןןנצענטרירט די נאנצע ליבע אין םארשסענדניש םאר דער ײדישער לי־ טעראסיר. אן אק• טיןןר, םיט א גוף, װי א שסרוי. אויף װעלכן ס הענגט א גאלדענע זאנג. — דאס װןןרס. דער װןןרם ־ אויםלײזער סין ײדיש• אקסיאינ־ סים, װאם האס דןןם ױןןרס םאר־ נבול פהס, םאר• הפקרט אין םאר• םמזרס ׳ב■• ... (**■כנזױ 6־ן **-ק ״װ*רץ> א רעציסאטאר םין -באריף. ״מײסםנס זעגען בײ אונז רעציסאטארם, װי קינדער■ דאקםוירים, אין קינדער־לידער־שרײבערן מען סויג נישס אויםן ברײסן שליאך, לןןזס מען זיך צום קינדער־װעגעלע. צים שטום באשעסענישל. גראםבארט איז אן אקסיןןר, נאר די תסילה בציבור איז נישס שטענדיק.. צים הארצן, און ער דאװנס ביחידוח. א לןןדזער. געװען או־ף דער דײטשער בינע. םוף מלחםה האט, שוין געהערשס- אינערלעכע דיסציפלין, אום א ײדיש * יונגל זאל זיך ארײנקריגן אין אזא ייםטן םעפפל. ,.־ < גרןןםנארםס ערשטער אויםםרים אין א הױפט־רןןלע איז געװען אין האלבעס. ״שטירעם״. אין דער נאכקלאנג ברומט מיר נןזך הײנס ׳ נןןך. אזא ױגנםלעכקץט־ציטער. און צוגלײך א שסריך צים םײססערד,אססן.צי סולענדיקץט. קיל אין נליענד צוגל״ך. דער ױנגער אקסיאר איז אויף אײן רגע נישס ארויס םון זײן פאסקע, אין םין זײן װארט־םעלןןדיק. דןןם איז נישט -געװען קײן פארבליצנדער,אויםטרים, פיט םארכאפנדן יוגנס־ -לעכן טעםפעראמענט, — געםעלן-איז גרןןד די מןןם, די אפגע• . װויגנקײט, די אײנגעצויםםקײם. די װילנער סרופע, — אין ערשטן גילגול. — קוםם קײן -לןןדז,—אין דער םארדײסשםער אקטיןןר װערט ןןפנעײרישט .ער שרעט,-ארײן אין דער ״װילנער םרופע*. א רײ. רןןלן אין ,;ראלעכלעך. װאס װערן אויסנעפערלס. ״לוי יצחק״ אין .גרינע םעלדער״. עם צים אים צים רוחנױתדיקן געשטאלס. בײ די װילנער הןןס געהערשט דער קולם סץ דןןרף־יינגישקײם. עס הןןס געהײםן:, געזונטקײט• גראסבארט םארשטײט, אז ם׳קאן זײן געזונם־ארםיססיש — אין דער אױםנעאײדלסער קרענקלעכקײט. אין אצילות.; - און דאן. ציזאםען םיט- דער גרופע, װןןס בויט איצם דעם ײדישן סעאסער אין רוםלאנד — נןןרװיד אין שידלןן — אויסנעסירם דעם ״שטיםען׳ םון װײטער. א שסיק, ןןן סעאט־ הזרץ ניןיגװז