Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 979

979 50 זא ליוווווי ־ אברהם רײזען - דער דיכטער פרד נריט ארד ארבעט דמעק/וו*רשע אברהם רײזען האם אין דער ײדישער ליטעראטור ארײנ־אםון םארגיטערםק־יט און .דראמאסישע־ סנענעס אמןןל םיס געהרןןגן זײן אײגענעם טןןן. ם ע נ ד ע ל ע הןןט געגעען דעם^לירישער באהארעםקײט און מיםגעםיל און אמןןל מיס דין גע• ײדישן שסײגער םארגליװערס און אוםנאװעגלעך, װי אין£־װײנטלעכן לײכסן הומןןר און אםילו קןןםיזם. א פוזײ ש ל ו ם ע ל י כ ם הןןם אים גענוםען װי ער שטײט > א געװײנלעכע דערשײנונג איז די נ ו ם א ם ו נ ג נו יעדער נײז, נו יעדער נײער נרה. דער נאקאנטער .עלעהײ, עלעהײ עם איז א רעװיזאר, ני א םריסםאװ-, איז דער שסענ• דיקער -.פסוק׳, װןןם דערלויבס דו מאכן גלײך שלום מיסן שינוי און גײן אויף א קןןםנרןןםים. אין .א שסעסל ןןן װײבער״ ניאנטשען די םאנסבילן די קינדער, טרןןגן מולםערס, באקן ברויט און גרײםן אםילו שבת, װײל די װײבער זײערע זענען אװעק אויף דער נײאויםגעבויםער םאבריק און גײען אן םאר ביליקע ארבעסם־הענט. און עם איז שא. גןןט בו דאנקען׳ װןןם מאכם עם אוים... מיקוםט דורך. מער נישס, עם איז אוםעםיקער און םרויעריקער װי אין אנרערע ששעסלעך — הכנעה סון םענער, רעװןןלםלןןזיקײט םון די .ננורי־ישראל׳... . , א שװערן אײנדרוק םאכם די מןןראלישע נישס״םעססקײס און םשרות פיטן געװיםן םונם שסעטלדיקן קלײנבירגער. חנן דער קלײנשסעטלדיקער תבואה־הענדלער םון דער דערבײלונג .שכר־ליםוד׳ םישט ארײן עטלעכע זעקלעך יסולת אין דעם זאםיעק תבואה, װןןם ער הןןט םארקויםס דעם רײכן סוחר םיס א שבועה. אז ער װעם גןןרנישט בומישן און ןןםגעגעבן אים אסילו דעם שליםל םון שיײכלער אלם זיכערקײם׳םיטל. עד םירם דןןך אוים די ןןיעראביע דורך זײן אכטיעריק ױנגעלע, װעלכן ער שיקט ארײן דורכן קראסן׳םענםטערל, װןןס ער אלײן קען נישט דורכקריכן דורך אים. םאר זײן געװיםן םארענסםערט ער זיך םיט .כאםס אים דער סײװל, ער איז אלײן א גנב׳... אויף אײן אוםן האלט עם אין שטעסל םיט דער םעם• םונג םון דער ײדישער סראדיביע — פיט דער רעליגיע. אידעןןלןןגישער מישםאש. די ירנסה איז קודם םאר אלץ. װינב־ק איז םאראן אין דער ײדישער ליםעראסור אזוינע נןןװעלן, װןןם דעקן אויף די רעליגיעזע שװינדזיכטיקײם םון דעם ײרישן קלײנבירגער בוזאםען םיםן כלייקודש, װי בײ רײזענען. אז אײגנטלעך איז די גאנבע רעליגיעזע םארביסנקײם און .שוםרי־שבת׳־טעראר נןןר בנוגע שװאכערע. ״די םאםע, די אלםע סרוםע מאםע, װןןם דערמןןנם נןןך יעדע בװײ װער• טער דעם רבונוישל־עולם, װןןם קען אויםװײניק דעם גאנבן ש״ם תח־נות װןןם םאכם א ברכה אױף א ביסל קאלט װאסער. װןןם עסם נישם אויף א בױת ברױט אוםגעװאשן—מײן אלסע, סרוםע מאמע זןןנם םיר (איר זון—דעם ארבעםער) גלײך: נו, גײ עםן... גײ װאש זיך,— דןןס הןןם זי פורא בו זןןגן... און דןןם איז נןןר דעריאר, װןןם זי םארדינם ןןן םיר "א סערסעלע א װאך, און אםשר בװײ גילדן... אויף דער שװעססערל שרײם זי: ןן, דו גויע, משוםדתםע, ןןן געװאשן... עם הײסם: דו םײן זון מעגםט — ד ו סארדינםס׳ (.מײן מאמע׳). אין דער דער• בײלונג .דער יוילישער גלח• הןןס דןןם שטעסל א םאניע: אראםברענגען א םוילישן גלח. די גאנבע קהלה, םון דעם קלענםםן באלעבןןם ביז דעם רב, זיסבם און בענקט נןןך א םױ• לישן גלח, םיהןןט אםילו געפאכס װעגן דעש אן אםיסה אין בית־םדרש, און עם איז באשלןןםן געװארן זיך בו לןןזן קןןםםן םי ױדע, אבי דער קןןשםשןןל זןןל הןןבן א םוילישן גיח, און און גײם, װי אויף א יאריד, ר ײ ז ע ן הןןם געקוקם אויף אים אונטער א פיקרןןסקןןם. ער הןןם געזוכם דןןם םארבןןרגנ• םםע, דעם סןןביאלן און םענסשלעכן װערם םון יעדער׳* דערשײנונג. י ״ גרויע װןןך, אלםעגלעכקײם, דער דלות— וױ אן אײביקע קללה, װןןם הענגס איבערן מאםףםענםש, װי א שםריק, װןןם םארביס אלץ שםײפערע פעסליעס. רײזען דעקס אויף װי די נױם םארקריםלם, דעמןןראליזירט און בעברעקלט די נאטור סון םענםשן. א םשונהדיקע פםיכןןלןןגיע. נישסןן קײן גאנבער אױםגעהאלםענער כאראקםער. ןןם א גוסער און ןןם א שלעכםער. ןןס םרײלעך און ןןט םארביםערם. קארג און םיט א ברײסער האנט. געבװונגענע ענדערונגען. אוםבײםן און װאקלענישן. ״דןןם גאנבע לעבן שןןקלם זיך׳, װי בײ דעם ןןרעםען באלעבןןס אין שטיבל, װו םיאיז שסענדיק אין אײן שרעק, עס זןןל עפעם נישט געשען. דער טיש שןןקלם זיך, װען ס־שסעלם אױף דעם דןןס געקעכםס< דער םיש און דןןם גלעזל םון לעםפל—װען ם עםט װעטשערען די בװײ בעברןןכענע בעטן — אז ם׳לײגם זיך שלןןםף א גאנבע נאכס שןןקלם דער װינם די שויבן םון םענםםער, די שינדלען םון דאך און דןןם גאנבע שטיבל. האלם םען דןןרם אין אײן שרײען אײנער בום אנדערן: פאםעלעך, עם שןןקלט זיךו אלץ א*ז ןןפהענגיק םון דער בײזער שעה. װןןס םאר• װאנדלם די םבע אין א קעגנזאץ, םירם ארוים םון גלײכגעװיכס און ברעננט בו שסענדיקע רײבונגען. .א דראפע איבער םינף קארםןןםל׳. .טעכםער*, װןןם רײסן זיך ארום א קײלעכדיקן יןןר א סך דערעסנדיקער װי די םארזשאװערםע פאשין, — עס קומט ןןבער אין די פסח־םעג, נןןכדעם װי ם׳הןןט אביםל סאררינס אין פןןדריאד בײ םבהיבאקן, שםועםס םען בװישן זיך װי די סױבן. ןןבער ,םיםן ערשסן םארדארסן שטיקל חםץ קופען בו• ריק די קללות און קריג בײ די טעכםער׳. אזוי איז דער שדכן גרײט ןןפבורעדן דעם חתן סון זײן אײגענער םאכםער, װײל ער הןןס םאר אים אן אנדער שידוך, פון װעלכן ער װעט קענען באקומען אװדאי א םינף הונדערט רובל שדבנות. עד װערס ןןבער בוריק םןןםערלעך־םרײנםלעך, װי ער דערװיסס זיך נאר, אז ער װעם די שדכנות דא אויך נישם םארלירן (.דעם שדכנם סאכםער׳). דאם װאם בײ די פויערן, אוים דער זעלבער נויס. װי עס שילדערט, לםשל, גארקי, איז בוגעגאנגען םים םער איםפעם און רביחהדיקן אויםברויז, — איבער א לײםעגעם קריגעלע, אין װערם םון א בװעלף קאפיקעם, האבן זיך דרײ םאמיליעם בעהרגעם מים דרעננער, בעבראכן אן אלסיםשקע א האנס און בעשפאלטן א ױנגל דעם שארבן. — גײם עם בו בײ דער רײזענישער שםעםלדיקער ארעםקײם נישםיקער, םים לםי־ערכדיקע קלײנע קאנםעקװענבן. בעס, קללות, ערגערניש, זידלערײען און אין עדגסטן םאל *נעגלידועלן*,—דאם זענען די רעזולטאםן םונם אויםגעױירענעם בײזן בלוט. דעריבער שילדערט רײזען די דאזיקע אויםברוכן