Literarishe bleter · 1928-12-14 · 50 (14.12.1928) · p. Seite 978

50 *א ליס<װוי*ז ןלו<<ו 778 אברהם רײזען דגיאל טשארני/בערלין בענקםאסט און דער שילד־געםיל מוגע זײן אלםער הײםאם אין אזוי איז עס אויך םיט אברהם רײזען, כןןסש ר־איז ןםנעװעז א דריטל םין זײן לעבן אין נױ־יןןרק, איז ער דןןך נןןך נישט געזזןןדן קײן בירגער םון אפעריקע, און דעריבעד איז דער געםיל זײנער, אז ער איז נןןך שולדיק דער אלטער װעלם עפעם אן אלטן חוב—טןןפלט שײן און סןןילם שםארק. איז יעדן אײנעם, װאס ער באגעגנם — םוז ער װןם באלן... איז דער אײנער א פשוסער קבבן—װעט ער אים ארײנ• שסוםן א דןזלער (פעג ער זײן בײ דײזענען דער לעבטער...), איז דער אײנער א םרײנט — װעט ער אים סראקסירן, לכל• הפחות, םיט א סעבל קאװע, און איז דער אײנער א קאלעגע— װעט ער אים באלד איבערבײגן, אז ער שרײבט (אדער רעדט) .ג ע נ י א ל*. — איר האט דאך הײנס גערעדם םםש געניאלו — טוט רײזען א זןןג בו אײנעם א קאלעגע נאך דעם באנקעט. און כדי עם זןןל נישט זײן אין דעם קײן שום בװײסל — װארסס דך טאקע רײזען קושן םיסן ״נעניאלן• רעדנעד... און װען אברהם רײזען װןןלט נישט םארגעםן (אדער זיך געמאכט בכיװן םארגעםן), אז ער איז אברהם רײזען — װןלט מען װעגן אים אששר א סך םער געשריבן און גערעדם, ןןבער מען װןןלט אים דעמןןלם א םך װינביקער געליבס. אזױ איז שוין דער גורל םון יעדן אנדערן שרײבער, װאס פײנס, אז ער איז העכער םון זײן דוד און איז אױך עפעם מער װערט פון דעם דור זײנעם... ןןבער אברהם רײזען, זײענדיט א שטיק אבר םן החי םון דעם דור, אין װעלכן און םיט װעלכן ער לעבט — קןןן זיך נישט םילן סון אים העכער און קןןן אויך נישם םילן, אז ער איז םער װעדס םון איםן דערפאר איז ער אונז אזוי ליב און גןןענס, און דער• פאר קלעפן בו אים אזוי אלע זײנע נעכטיקע, הײנםיקע און אסילו מןןרננדיקע לעזעד זײנע. און אזוי װי זײנע לעזער און םארערער זענען בעזײט און בעשפרײם איבער דעם גאנבן כרור הארץ — איז טאקע אברהם רײזען .שסאטנלןןז- גישט נןןר לויט דעם פאס זײגעם, נןןר אויך אםילו לויט זײן גאנבן קינסםלערישן מהות. װי שטאטנלןןז עם איז אונזער גאנבע אויםגעקוםענע און אױם• קוםענדיקע ליסעראטור. און אויב ער פןןרט איבטער םון דעם װןןלקנקראבערישן נױ־יארק בו זײן קאידאנןןװ און בו די נײ-געװארענע ײדישע בענסרען םון מןןסקװע, םינםק, כארקןןוד-פןןרט ער אהין נישס בו שעפן טעםעם סאר זײן קײנםאל נישט סעםענלןןז־געװןןרענער סעדער, נןןר טאקע א קוק בו טון, װי אזוי פערערע םון זײנע לידער האבן דארט באקוםען םלײש און ריםן און זיך סארקלײדט אין דעם לבוש םון א איזי כאריק. בי םון א איביק םעםער, װאם זינגען זײ נאך אויף זײער אײגענעם און אײגנ• ארסיקן שטײגער. איז אז װויל בו אים — בו רײזענען, װאם איז דערהויבן געװארן םון קאידאנאװ ביז נױ-יארק און בוריק... כ *שריץ, \ דינעפניר, 1929. א םאדנע סבע האס אם דער ליבער, הארביקער אברהם רײזען — ער םארגעםט לחלוטין (אדער װיל בכיװן םארגעסן), אז ער איז: אביהם רײזען... נאך סערער, ער םאכט אסילו אויך אונז — זײנע םרײנס און קאלענן — בו םארגעסן, אז ער איז אברהם רײזען, סון װעלכן מיר האבן אזויפיל גע• לערנס און גענאשט... אמת, ער האלט זיך אםט אין דערםאנען, אז ער איז דאך שוין, מיס פזל, איבער םוםביק, אבער אויך אין דעם םרםז זײן אויף זײן עלטער ליגט שוין א שטיק יונגלשקײט און גוט׳ברודערישקײס, װאס םאכן אים יוננער סון די יונגססע בװישן אונז. אסספאל אסילו הויבט זיך דיר אן בו דוכטן, אז דו זיבסס גארנישס םים דעם קלאםיקער סון אונזער םאלקסליד, םון אונזער נאװעלע, נאר םים אן אנםאנגער, װאס איז יעדע רגע גרײם התפעלותדיק דיר אויסדעקלאמירן אלע לידער זײנע און אוםנעדולדיק אפװארטן דײן םײנונג איבער זײ... די לידער זײנע, װאם ער האט אנגעשריבן נאך פיט א יאר דרײסיק בוריק, ליבט אברהם רײזען נישם װינביקער םון די, װאס ער האט אנגעשריבן נעכטן אדער אײערנעכטן. ער איז םיט זײ ארומגעהאנגען םון אלע זײםן, װי א כינעזער םיס בונסע שפילבײג אויף א םיסן יאריד... ער װאלם אין אײניקע פון זײ אויסגעבעסערם א װארט בי א בילד, אבער גײ בעםער זײ אוים. װען דאם םאלק האס זײ ארויסגעכאפם און זינגם זײ בײ יעדער געלעגנהײס. — קאן מען דען בײ א פאלק עפעס בוריקנעמעןז — אס, למשל, ,מײן לעבן איז נעגליכן בו א לאפפ פים װײניק נאםט״ — װאלם איך דאס װארט .נאםס* — זאגט פיר תםיםותדיק א. רײזען — געענדערט, איז װי טוס םען דאם, האז קוק איך אויף רײזענען און װונדער מיך, װו, אן ערך, נעמס ער דאס אזויםיל .נאסט* בו ברענען און באלױכטן, װי זיך אלײן אזױ >.ויך אונז, דעם װײסן און שװערן װעג, װאס בים זיך אזש םון קאידאנאװ קײן נױ״יארק און בוריקז... אויםערלעך פילסטו גארנישט, אז אברהם רײזען איז שוין א יאר דרײםיק םון זײן קאידאנאװז עפעם זעט ער אוים, װי דער טאטע זײנער ואים בו לענגערע יאר) םיט א זאק-שםעכער אין דער האנט, װאם שטעכם דורך יעסװעדן זעקל זוימען, כדי בו פרובירן די .םאס* םון דער םײנער ,תבואה*, און בעת-םעשה זשאלעװעט ער דעם זאק, װאם איז געװארן דורכגעשסאכן בוליב דעם פרובירן זײנעם. אס אזוי זעט ער אויס, דער אײביקער פרובירער סון אונזער װעלם-װײ — אברהם רײזען, און כ׳בין זיכער, אז אויך דער םאםע זײנער — דער םשורר ר־ קלמן ז׳ל — האט אזױ אויםגעזען אין קאידאנאװ, װען ער איז געװארן איבער םופביק. אבער אינערלעך, װען דו באהעםטםס זיך מיט א.רײזענען (און באהעסטן זיך םיס אים קאן יעדער אײנער)—דערשפירםטו אין אים דעם אוםרו םון דעם נישס׳דערװארענעם .אםעריקא• נער*, װעלכער האס שוין אזא סבע, אז װאם םער ער גרינס זיך אוים אויםערלעך— אלץ שםארקער גרינט אױף אין אים די