Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 963

963 (*וורןריװ ויןוןר 49 זא מלחמות אין איז ילודלינג געװןןרן אינגאנדן ערנסט. — ״לןוך נישט קםענא — הןןט האשעק גערעדט םיס עגמת־נםש — דארםסס נישט מײנען, אז כ׳נין געגליכן 1י די בהםות, װןןם װײסן נישס, װןןס ס׳םום זיך מיס זײ. איך האב מײנע ןןנשויאונגען בנוגע קינסט ױנקט אזוי װי אלע אנדערע שריםטשםעלער. איך װײס גאנץ גיס, אז די סשעכן װעלן מיך קײנמןןל נישם האלסן םאר קײן ערנסטן שריםטשסעלער, ײאם זײנע װערק האבן א נלײננדיקן ליםערארישן װערט. אבער םארװאס זאל איך נישט טאדן רעדן װעגן קײן קינםסז זאל דער רעדאקטאר םון ,הומאר״ און נאך אנדערע רעדאקטארן מיד כסדר ניריקשיקן םײנע ארנעסן אין םיך סרעסן מיס די םיס. זײ װעלן םייר נישט םארמאכן דאם םויל, און מיר נישט גינעמען מײנע קינםסלערישע אינערנײגינגען״. ער איז דאמאלם נעװען שסארק אין כעס. עד האט נע• רעדט אקעגן דעם הײנטיקן םםחר מים קינםט, װעגן דער שרעקלעכער װירקלעכקײם, װעלכע די קינסטלער שםרעננען זיך אן נו םארהילן. די פרײנט זײנע האנן געשטוינס. זײ האבן אים נזןך קײנמןןל נישט געהערט רעדן אזוי ערנסט, עוס םוף איז ער אװעק מיס זײן םילאזאםיע ביז ניהיליזם, און דערנאך האט ער. װי דער שטײגער איז, געםראװעם אן ארגיע םין שכרות. װען מ־לײענס װעגן האשעקן אין לאנגענס בוך, זעס מען. אז האשעק איז געװען א לײדנדיקער, געניאלער מענסש, װןם הןןס נישט געקענם מאכן קײן פשרות און געםוזס א תל מאכן םין זײן לעבן, װןןס איז סיל געװען מיט יםורים. דערסאר האס מען זיך אין אים סאקע נוקם געװען און גע• האלטן זײנע װערק םאר װערםלאו. םון לןןנגענס בוך װער איך ערשט געװאר, װאס פאר א סרײד כ׳האב אים םארשאםט סיט םײנע ענסיזיאסטישע רענענזיעס װעגן דער אויםשירונג םון זײן ,שװײק*. אט װאם לאנגען דערבײלס װי אזוי האשעק הןןם זיך אםגערוםן אויף מײן רענענזיע: ״בכלל װאלס מיר געװען א סך אנגענעמעד אז דער עולם זאל נישט שרײבן זײערע קלײנע קריטישע ארטיקלען. זײער מײנונג אינםערעסירט מיך נישט אויף קײן אײן האר. כ האב דעם םײנלעכן באגריף. אז זײ לערנען זיך ערשס קריםיקירן אויף מיר, און כ׳בין גליקלעך, װאס אויך די אנדערע קריטיקער (די םעכסיקע, װאס זענען זיך קײנמאל נישט סועה) הןןבן גןןרנישט געשריבן װעגן דער ,שװײק׳־אויםסירונג. םאר מיר זענען גענונ די באמערקונגען םון א דײםשן ײד. די ײדן זענען באריםס מיט זײער הוש• הריח, און גלויבם םיר, םרײנד, אז געלונגען געלינגס נאר דןןרט, װו א ײד לײגט־נו די האנס. איך הויב אלײן אן נו גלויבן, אז ,שװײקי װעס נאך דערלעבן א גרעסערע קאריערע. א באװײז,—אז דער ערשטער םארטײדיקער זײנער איז א ײד. א דאנק דעם דערםאלג, װאס די דראםאםיזירונג םון זײן ״שװײקי הןןס געהאס. הןןס האשעק ןןנגעהויבן א םך און אינטענםיװ נו אינםערעםירן זיך םיטן טעאטער. ער הןןס אויך געשריבן א קןןמעדיע .דער מיניסטער און זײן קינד׳, װןןס די נענזור הןןס םארבןןםן. ןןבער דערװײל הןןבן ןןנגעהויבן זײנע כחות אויםנוגײן. מיהאט אים געהײםן טרינקען בלויז װאסער םיט םילך. ער הןןט ןןבער סײנס געהאס אלץ, װןןם איז געװען .אנטי־אלקאהןןליש״. ״א דונער הןןט נעדארסם סרעםן די ערשםע קו, װןןס הןןס געגעבן םילך*. זײגע לענסע װערסער זענען געװען: ״כ׳האב קײנםאל נישט געװוסט, אז ם־קוםט ןןן אזוי שװער נו שסארבן׳. אויף דעם ליםניבער דןןרםישן ביח־עולם געםינט זיך האשעקם קבר. ס׳איז דןןרסן נישם םאראן נישס קײן םגבה, גישם קײן ברעסל. די שסריכן סון ביסערן און אכזריותדיקן הומןןר געהערן נו האשעקם לענסער לעבנם־תקוםה, אין םשך סון דער מלחםה און אין דער רוסישעד געםאנגענשאסט הןןס האשעק אדורכ• געלעבס אזעלכע זאכן, װןןם װעגן זײ הןןס ער אםילו קײנ• מןןל נישט גערערם. ןןבער ןןט די איבערלעבונגען הןןבן גע■ האט אויף איס א געװאלדיקע װירקונג. לןןנגען דערנײלס םון זײער ערשסן נוזאםענםרעף נאך דעם װי דער ״בראװער םןןל• דאט׳ איז נוריקנעקוםען. .איך האב ז־ך נישם באטײליקט אין שםועס, נןןר איך הןןב זיך בוגעקוקם נו האשעקן. ער האט זיך שטארק אנגע• שסרענגט נו מאכן דעם אײנדרוק, אז ער איז געבליבן דערי זעלבער האשעק םון אםאל. סון פאר דער מלחמה. דאס האט םיך איבערראשס. אבער סאקטיש איז ער שוין נישט געװען דערזעלבער. אין זײן אינסיקן שמײכל הןןס געסעל■ די װײכ• קײט און הארביקײם. זײנע אויגן האבן נונעװונקען בולהכעיסדיק, םול מיט םינםסערן שסאס. האשעק האם דערבײלט אמוזאנםע זאכן. ןןבער זײנע אוינן האבן אויםגעלאכס די נוהערער. ער און זײנע באװעגוננען זענען געװןןרן א םך שארםער. קאנטי• קער, און םון בײט בו נײט הןןט ער םארקרוםט דאס םנימ, װי םון םאראכטוננ. ם׳הןןט אויך געקענס זען װי ער גיט אלע מןןל א ניטער םון סארדרןןם׳. די דןןזיקע שילדערונגען זענען א שנײדנדיקע סתירה בו די גרןןסעסקע אוםשולדיקע שסיםערײען. םיס װעלכע ער םלעגט אויםרײנן םאר דער םלחםה דעם בירגערלעכן עולס. ער הןןס נעהאס א געװאלריקן דראנג עםעם אײנבושמועםן דעם הםון. װען ער הןןם רעדאגירט די בײםונג ״װעלט *און חיר■', הןןס ער אײסגעסראכט א םעשה מיס סאנסאססישע ברואים און ער הןןט ז״ אױסםירלעך באשריבן סאר דעם דעדשמוינםן לעזער. ןןט הןןט ער געהאלטן םאר דערשרןןקענע דןןרםםלײס א רעםעראם װעגן כןןלערע. ם׳הןןם אים אנגאזשירס אין א קאבארעט און ר׳איז אםילו ארויםגעטרעטן נישט נוגעגרײ• סערהײס אין א םאלןן־סנענע, װןןס ער אלײן הןןט אויםגע• קלערס: .דער גאסס, װעלכער װערט באגענט אין קאםע מיט אומנופרידנהײט״. ער האט אויף דער בינע איגנןןרירט דאס ־ ױבליקום, נעלײענס נײטונגען און די אונטערנעםער, װןןם הןןבן דןןס נוגעזען םון הינסער די קוליםן, הןןבן געשװיבט סון ענםת־נםש. נום םוף הןןם ער גענומען רעדן און םארלאנגט םון די אונטערנעסער, מ׳זןןל אים געבן נװןןנביק קרןןן — װען נישס — גײס ער נישט ארןןפ םון דער בינע. ערשט אז מ הןןס אים געגעבן דןןס געלס. איז ער שטןןלץ ארןןפ סון דער בינע. ער איז אלע םןןל געװען אוםבארעכנט, הןןס נעברענגט םענטשן אין א פארלעגנהײס. אבער םענסשן םיס א סיםערן בליק הןןבן גאנץ גוט באםערקט, אז ער מאכס זיך נןןר סאר אזעלכן און אז ער זױםס בלויז דערםאר, כרי נו םארגעסן אין דער םארנװײםלונג, װןןם איז אים באםאלן זיך גו־ קוקנדיק בו די אוםגערעכסיקײםן םון דער נעזעלשאסם און נו דער םירערשאםס םון די םיטלמעסיקײטן. א דערשיטערנדיקן אײנדרוק הןןט געםאכס די סנענע בעת ער איז ארײן אין םיליסער. םאר די םענםשן, װןןס האבן געהאלםן. אז האשעק און זײן העלד שװײק זענען אײנס און דאסזעלבע, איז אס די סנענע געװען פשוט הערלעך. ם־הןןם זיך שױן דאמןןלס געגרײס איבערנוזענן זײן בוך אין דײסשן. האשעק איז געװען נוםרידן. ער איז געקופען נו גײן נום פןןרפאלק לאנגען אשיכורער און איז, דוכם זיך, געװען געװאלדיק גליקלעך, װאס ער גײם דינען. ןןבער וױ נןןר דער רויש סון קןןפ איז איבעדגעגאנגען, הןןס ער םעד נישס נעװןןלם װיסן םון קײן