Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 962

49 זא ליסערארי*? נלעסער 962 א ד־זאשעק־ביאגרזײזפיע מאקס בראד/פראג ססמיעי די .ייססר*רי*ס ניזסזר• געקריגס מיט אים, װידער זיך איבערגענעטן. לאננןין האט דןר םאר דאם רעכט זי זײן האשעקם ביאגראף. איך קען נישט נאכקאנטראלירן, װי װײס אלע דערבײלטע םרטים שסיםען סיטן אמת. גענוג, אז ער אנטװיקלט א פארכרעס. װזןט װירקם זײער שטארק. לאננען דערצײלס נישס נאר אלײן, ער לאזם אויך רעדן אנדערע באגלויבטע מענסשן ער פירט ארויס אן עסטרײכישן געהײםפאליגיאנס (מעגלעך, אן אויסנעסראכטער), װאס כאראקסעריזירט זײער גוט האשעקם פאליסישע טעטי• קײס. ער ברענגט ארוים האשעקם ערשסן פארלעגער, סראנסא זאוער, װאס שילדערט די אוםענדלעכע זונשטרענגונגען װאם עד האט געהאט אײדער ריהאט ארויםבאקוםען בײ האשעקן א מאנוסקריפס. האשעק איז געװען שטארק םויל אויף דער פען און האט געשריבן בלויז דאםאלס. װען מיהאש אים גו• געזאנם געלט, בראנפן, אדער ם האט אים פשוט ארײנגעזעגט אין א גימער און ״געגװונגען* גום שרײבן. אזוי ארום איז אויםגעקוםען אײנע םון די אריגינעלסטע װערק םון דער װעלטיליטעראסור—״שװײקי. אין דעם בוך איז בכלל סאראן א סך זאכן, װאס שסימען באין־אופן נישס םים די אפריןן• ריםטישע אידעען פון קינסטלער. פון די אלע עפיזןןדן דער• שײנם סײלמאל דער איראנישער דיכטער אוםדערקלערלעך און םול מיט סתירות, אבער םון זײן הומןןר רײםט זיך ארױס א שרעקלעכער װײ-געשרײ. זײן באגיוננ גו װעלט און סענסשן לאזט זיך אבער נישט םארםולירן םעםס טײלמאל האט ער געקענס אנטרעפן א קבנן און מאבן םאר אים א סעודה ביד• הםלך, אן אנדערש מאל האט זיך אין אים אויסגעכאפס דער שד און ר׳האט גענװונגען א שנײדער גום סרינקען אזױ לאנג. ביז יענער איז שרעקלעך קראנק געװארן. ם־װײסם. אז ריהאס שטילערהײט און גניעותדיק געטון א סך גזסס, אבער אט שרײבט לאנגען װעגן א ם: ״האשעק האס קײנמאל נישט געהאס קײן גרינסלעכע םימפאסיעם גו עמעגן. קײנער קען זיך נישט רימען, אז האשעק איז געװען זײן געטרײער, איבערגעגעבענער פרײנס; אז האשעק זאל םעיק זײן נו ברענגען קרבנות םאר זײן פרײנסשאסם, אדער גו פארגיםן בלוט נוליב עסינן. האשעק איז אן עקם• טרעסער עגאיסס. זײן סרײנדשאםט נו די חברים האט אנגע• נומען א כאראקםער םון נעך׳חברשאסס און דאם איז אויך לויט דער שטימוננ און געברױך. בײ א גלאז ביר און בײ א פאפיראס — איז ער געװען גענײגס זיך גו באםרײנדן. אנער שפעסער האט זיך יענער ביטער אנסוישט. האשעק האס אים שפעטער אלײן געקענס באלײדיקן. װי ס׳טרעפט זיך אסס מיט שכורים. פלעגט כםדר קופען גו קריגערײען און גוזאםענ• שסויסן מיס דער פאליגײ. אין אזא סאל םלעגט יענער םאכן געװאלדן, שרײען םיס האםנונגסלאזער םארגװײםלונג, ם־זאל א־ם נישט פארלאזן. אבער האשעק פלעגט געבן אזא תשובה, װאס האם מים איר שנײדיקער שארפקײס םער באלײריקס. װי פשוטע קלעפ ״זאלן זײ דיך אשילו דערהרגענען—האס האשעק געענטפערט—קײלס אים אן, פײנע הערן, איר װ*ס סון דער מענטשהײט א גרויםע סובה״... באלר דערנאך םלעגט זיך האשעק תיכף אויםזוכן ערגעץ אין א נײער שענק א נײעם גוטן ברודער, װעלכער האט אים אויםגעזען נו זײן אינסע• רעסאגס*. לענטנס האס מען װעגן האשעקן•) אנגעשריבן עט• לעכע גרעםערע ביאגרא• פישע עסײען, ארויםגע• נעבן זאםלונגען פון זײנע אנעקדאטן. אט די מאדנע פערזענלעכקײט, װאס לאזס זיך באין-אופן נישס מעסטן לויט דער געװײנלעכער, אנגענומענער מאס. פא• דערט פסדר מ׳זאל זי אנאליזירן פונםנײ מ׳קען מיס אים נישט פארטיק װערן אםילו נאכן טויט זײנעם. פל־זסן ער האט געלעבס, האט די אפי• גיעלע סשעבישע ליטע• ראטור אים לחלוטין נישט אנעיקענם. מיהאט אים אפילו גע• האלםן פאר א פשוטן שמירער. בלויז גענײלטע פרײערע מוחות און די באהעמע האבן אנערקענט זײן זשעני. נאך דעם גרויםן דערםאלג, װאס זײן ראמאן האט נעה׳וט אין דײטש• לאנד. איז געקוםען אן ענדערונג, אבער אינם איז װידער דא א סענדענץ נוריק אפנושװאכן אט דעם דערפאלג. מ הויבט אן נו דערקענען דעם עקםפלאםיװן און חרוב-מאכנדיקן עלע• םענס. װאם לאקערט אינם תהום םון דער שעלמיש-זאנפטער שװײק־נאסור. די אפיניעלע ליטעראטור. װעלכע האס די גאננע נײט געהאלטן אין אײן םארשטארקן האשעקס רום. װאס איז סײ־װי־סײ סיף אײנגעװארנלט בײם טשעבישן סאלק, הױבט אינם אן ביכלעכװײז זיך אפנורוקן פון איס. גראד אין אזא נײט איז א םינטעםישע ביאגראםיע סון האשעקן אספאסיקסטן. אדאנק א־ר װעט נאך מער בולט װערן די חלוקי־דעות בנוגע האשעקן. אויף אײן זײט װעלן זײן די קעגנער, די לײכט־נופרידענע אפםימיססן און די מלינה• דרעשערם. אויף דער אנדערער זײט װעלן שסײן יענע, װאס האבן סיף און נישט־אפגענארש ארײנגעקוקט אינם סאמע פינסטערן תיך םון דער םענטעחײם און סון דער פאליטיק. אויף זײן זײם װעלן זײן די מענטשן, װאס פארשטײען דעם םאמע יאוש און דעמאנישקײט םון לעבן־ אזעלכע װאם װײםן, אז אין לאכן איז פאראן א סך פארגװײפלונג און בלויז א קלײנער פראנענס פון באשײדענעם און סארשעםטן נוטרוי נו דער נוקונפט. אז שפעטער װעס אפשר דאס םארשאלםענע מענטשלעכע געשלעכט דערגײן גו א בעסערער אנטװיקלונג. ע. א■ לאננען. װאם גים ארוים האשעקס ביאגראפיע אין פראג, איז א מאלער, אן אקטיאר, א שריפסשטעלער. ער איז אױך דער גרינדער פץ פראגער ״רעװאלוגיאנס־בינע• און האס דער ערשטער ארויסגעברענגס א דראםאטישן ,שװײק׳ אויף דער בינע. ער און פרוי קסענע לאנגען האבן אלײן געשפילט די הויפט-ראלן אין דער דראמע. ער איז געװען פיל יארן באםרײנדעט םים האשעקן, האט זיך אפילו אפט •) •*ר*םי*װ ה**עק—יער ווױ**ר *ון יזם נ*ריםרן װערק ,ד*ר *ר*װער ס*יר*ם *װ״ק *ין דער װעיס־םיחפה*. י*'ן*יוװ ה**עק