Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 961

961 (יסזװדיװ נלזםור 49 נא שםעםלעך מים די רעםלעקםןןרן סון זײערע געםילן. גיבן 5ו שײן און א גליץ און א קריץ םיס דעם םעדער־שפיץ, *ון דןןס ליד איז — בעםער ןןדער ערגער — םארסיק. קעגיגסננערג איז ןןפער דעם שסעטלס אוםעט, פונקס ױי ער איז דעם שסעםלם םרײד. זײן הארץ םלאקערם מים ךער אין הארבסם, אזוי װי א װאקםן ױם-כיפור-ליכס. און זײן הארץ בליט און שמעקס, װיאנעס און .טרןןגם א חנעװדיקן םרימארגנדיקן םוי-םראפן אויף זיך אין םרילינג, פונקס װי דאס פארבןןרגענע םײלעכל. אין די ײדישקײט זײנע איז אזוי ןןנגעזאפס מיט םשיח־גלויבן, אז מען קען אזש נישס זײן דערװידער, װײל — רעליגיע איז דןןך א פריװאט זאך... און קענינםבערגם גלויבן איז אזוי באסאװע סיף, װי זײן שסים, װי זײן שםענדיקער שפרוך .ביז הונדערס און צװןןנביק יאר*, װען ער דערמאנס די עלםערן זײנע. װןןס װוינען אין שװירזש, א תחרם־שבת װײט םין זײן דןןרף. אין זײנע מןןטיװן איז ער פרימיםיװ. װי קען עם דען אנדערש זײןז ער באזינגס דןןס אײביקע מיס דעם אײביקן נוסח, װי דאם אײביקע װערם באזינגען... די םיר בײםן םון יןןר, די םארקאנסע געשעענישן םון... תנ*ך, די ױגנס אין די עלםער, ײדישע שםעם, ײדישע םיפן. די ליבע און דעם סױם. סער נישם. םארן בװןןנביקסםן י*ה גרײלעך גו-װײניק... און אסשר סאקע, אסשר סאקע, אן שים ןנבוהערענישן אין ןןז שום פינטעלעך. טאקע, סאקע םאר אונז גרויסשםאםישע םענטשן. אבער עם זענען דןן אזוי סיל מאל םער םיליאנען םענםשן, װאם װוינען אין די קלײנע שטעס, אין די דערפער, װןןס זײער האריזאנם איז דאם װאסערל, אדער דאס בערגל, װאס זײער געזעלשאסס איז דער שמיד און דער קרעסשמער אין דער װוים םין דארף, און א געשעעניש, װען דער שכן בוים זיך א נײע סםןןדאלע, און אס מים זײערע לײבזור אםעמם און װיאיעס דוד קעניגסבערג, און מים זײערע נשמות ןןסעםם, און סון זײערע נשמות ארוים זינגם דוד קעניגסבערג. אז איך זע אים. און איך זע אים אזוי זעלםן אין דער לעצ• סער צײס, באםאלם מיך עפעם אזא בושה סאר דעם גאנצן םומל אין םאר דעם נאנצן הוהא, װאס איז אלץ װאס איר װילם, נןןר נישם פאעטיש. םון פאעסישן תוך איז אין דעם קײן שפרענקעלע נישטא. םיר זענען אלע אםשר פאעסן. איער אויך ליסעראסן. און מים די יארן גײם דאס פאעסישע אװעק און אויף זײן ארס קומם אלעסאל מער און מער דאם ליטע• רארישע. קעניגםבערג איז אבער נאר א פאעס. געװען אין געבליבן בײ דער דאזיקער הײליקער אין פאעסישער ערד זײנער. װי א פויער בלײבס עקשנותדיק בײ דער ירושה םין זײן טאטן, זײדן, עלםער-זײדן. די װעלס װעם זיך איבערקערן׳ אבער ער װעם די דאזיקע הײליקע ירושה זײנע נישם אװעק• געבן. אין מיר האבן שוין אלע כמעס אונזער צוגעטײלם שסיקל ערד סארקויםט סאר דעם שיסעלע שם-װער א נרעכער און װער א קלענער שיסעלע שם. (סיף קיםסו _ םארי־יאג שלמה גאלדפארב, װארשע _ דערשינען: ^*ײפםןןן םינהלער דער טישלער ײדיש: פ. סאנעלםאן. פרײז 6.40 אדרעס: ס2!ז1׳י\16םא ,פ״וםבפזפ^' ,"ז6יןסץ8״ א, װי מיר נאסאלן א שרײבער, װען ער מאכס דך אלײן רעקלאםע, װען ער זארגס אסס אלײן דערםאר, םים םער אדער װײניקער פשרע םיםלען, אז זײן נאםען זאל װאם אססער דערפאנס װערן, אז פען זאל דעדן װעגן אים און שרײבן װעגן איס. און עם איז םאקע העסלעך. אבער, װאם זאל םען םון, אז דאם געהערט צו די געזעצן םון דעם לענן. םםתםא איז ערגעץ דא א העכערע גערעכסיקײם, װאס רעגו• לירס די דאזיקע אלע עװלהס, אין םסתמא םארריכס זי די זיגזאגן םון לעבן. אנער זי גײט לאנגזאם, אין דער אײביקײם איז זי םארקוקם, און עם ארם איר נישט, װאס דער אדער יענער שםארנם דערװײל ביז זײן עװלה װערם םארריבם. זי. די גרויסע גערעכסיקײס סון דער װעלס, װײם דאך, אז אלץ אײנם אױ אלץ םארנענגלעך, װאס לײב האס אויף זיך, אײלס ד זיך נישס. לאםיסזשע םים געבויגענע קעפ ציען די קאנםעקװענצן םין די דאזיקע װערםער און לאמיר זיך םון דעם אײדעלן און שסאלצן דיכסער דוד קעניגסבערנ לערנען װי — נ י ש ס צי זײן... און אז םען רוםס אן די בעםםע נעמען םון די ײדישע פאעסן, װערם קעניגםבערגס נאםען צװישן זײ נישס דערמאנם• און אז םען גים ארױס די גרעסםע אנםאלאגיעס, װײסס םען אין ז״ ארײנצוגעבן אײנם םון יענע לידער, װאס קעניגם• נערג האט זיך בסדר געםים זײ װאם םריער ,צוצודעקן דעם קאפ*.״ אבער די גערעכסע געשיכסע און אסילו די. םיל װ״ני• קער גערעכםע, ליסעראסור׳געשיכטע, און די, צום װײניקססן גערעכסע, ײדישע ליםעראםור׳געשיכםע װעם אםאל דאך קימען צום אויםםיר, אז דור קעניגםבערג איז אײנער םון די בעםמע פאעסן םון דער נײער ײדישער ליריק. ער האט א קװאלנדיק רײכע שפראך, ער באױצם א סיםן און םאלקסטימלעכן ײדיש, ער האם א סארשײדנארסיקן און קלינגעװדיקן םולן גראם, ער באהערשם פיל מינים םון דער דיכםערישער ריםםיק, ער האם דער ערשסער אנגעהויבן צו קילםיװירן די םאנעטן־םארם אין אונזער ליריק. זײן םאנעם איז דער קלאםישער און, קודם פל, סאקסישער סאנעס, םײ אין דער אויםעדלעכעד 14״שורהדיקײם, םײ אין אינערלעכן געבײ. דאס איז ער — װעם די גערעכסע געשיכטע םענהן — םון דעם שטאנדפונקס סון דער סארם. און אינערלעךז לוים דעם אינהאלםז און די געשיכסע װעס א זאג סון: צו װאס םויגן די רײד, לאםיך בעםער ציםירן: אװראי טיזן אלע בדיםען שסארפן. *קענן םיים העלםם נושם קיין חן *םילי. נישם םיינקים, װען ער זאםלט איין די נאדבן. ז״ םאלן אים אין דיא־עם קראנקע, שםילע. הזנים, װען זיי נליען אדן שענםםע םא־בן, םארהויכן ז״ אןן דיםם דד לעבםע תםלה. זיי ניען אויס םום יענעם זיסלעך-האדבן געדיך, װי די ױםיביםיר-ליכם *י נעילה. אין דישנע איז כזף זיםעד. װל אין שילן, װאם םליחה׳תםלות ואין אן, םארםילן. אין באלד װעם קיםען נעאלדיקעד דענן אין װעם אין לאננע, טריבע םענ נעװערן װי די *קשות *ננעװ״קם םים םרערן. אין םריםן לאננזאם, לאננ אויף אלע װענן. װײניק צו זןןגן. אז קעניגםבערג איז א באזיגגער םון דעם שסעסלשן אומעט, אזוי וױ עס זענען אלע יענע פאעםן. װןןם װױנען אין די גרויסע שםעס און װןןס קוקן אויף די