Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 960

49 *ז ליס<וור#4ו 960 דער דיכטער אוו פויער דוד קעניגסבערג מלך ראװיטש / װארשע האס זיך זײגןר 8 אין אװנט שוין געאײלט אהײם. א שװע• רער פארשוין. און נאך שװערער איז ער געװעזן, װען ס־איז געקומען זנו רעדן װעגן לידער. םון קײנעם פון אונז הןןס ער נישט געהאלטן. זײנע נײע לידער האם ער אונז נישם געװןלם װײזן, געסענהט, אז עם דאכט זיך אים, אז םיר באםאין םיט די הענס זײן נאקעט לײב, זײנע װונדן- און אויך א קןןמישן און װונדערלעכן עםיזןןד דערםאן איך םיך םון יענער *ײם: עס האבן זיך ארום אונז ארומגע• דרײט נאך ױנגערע םון אונז. אזעלכע, װןןס זענען נןו קייז?נ־ פאנגער אויך נישט געװעזן. איז אײנער םון די דןןזיקע ױנגע םענםשן געגאנגען בו דוד קעניגםבערגן גו װײזן אים זײנע לידער. ןןבער קעניגסבערגן זענען די דאזיקע לידער שטאדק נישט געפעלן געװןןרן. און אז דער ױננערםאן הןןם נישס תיכף אײנגעשטימט מים זײן שסרעננן קריטיקער, הןןט אים קעניגםבערג ארןןפנעלאזט א פײערדיקן סאטש און ארויםגע• װארפן פון שטוב. — — — גו אזא מין שרעקלעכן בונאנג צו פןןעזיע זענען מיר נישס געװוינס געװעזן. עם הןןט ןןסנע• שטויםן און צוגעגויגן בוגלײך. און אונזער גלויבן אין קעניגם• בערג טאלענט הןןט זיך נןןך געשסארקס. נןןר אויף אײן געביט הןןס דוד קעניגסבערג ארױםגע■ װיזן א םולע פאסיװיסעס, אױף דעם געביס םון ליסערארישער סעטיקײט (םארבײט עם נישט מיט פןןעטישער סעטיקײט). עם הןןס אים אבסןןלוט געםעלט דער חוש פאר רעקלאםע. םאר אויםארבעטן זיך א פןןזיביע. בײ זײן געװאלטיקער עגןןבענ• סרישקײט און אײנרעדעניש איז ער געװעזן און געבליבן שםןןלץ ביז אין די שפיבן םון די םינגער ארײן. ער הןןס קײנםןןל אין ערגעץ זײנע לידער נישם געשיקס בום דרוקן. די עסלעכע מזןגערע ביכלעך זײנע, װןןס זענען דערשינען, הןןבן זײנע םרײנט געםוזס בײ אים ארויסרײםן. ער הןןט זיך בשום אוםן נישם נעװןןלס באםיען בײ דער ארויםנאבע םון זײנע װערק. ער הןןט אפילו די קוןרעקסעס נישט געװןןלם דורכקוקן. און די דןןזיקע שענםטע זײם םון זײן כאראקטער איז געװןןרן, םון ליסערארישן שםאנדפונקס, זײן אוםגליק. אין יע• דער םרײער מינוט םלענם ער ליגן אין שםוב אויף דער פזןדלןןגע נעבן א שסול און פאדשרײבן זײנע אוםבןןליקע לידער. און אז מען איז בו אים געקוםען און געםןןדערט א ליד םאר עפעם אן אויסגאבע, םלעגט ער לאנג םראכםן און זוכן און — אויסזוכן דןןם ע ר ג ם ם ע און עם װעלן אװעק• געבן. די גוסע לידער — םלעגס ער טענהן — װעלן זיך זײער שטעטל אלײן באשטײן. זײ װעלן זיך דורכשלןןגן אםאל אין דער װעלט, די שלעכסע לידער םוז ער םןןםערלעכער באהאנדלען, בעסער, זײ װעלן זיך אלײן נישס קענען געבן אן עבה... און דןןס איז עפעם געװארן א םאניע בײ אים. זײנע גוטע לידער םלעגס ער םײנט הןןבן, אזױ װי םען הןןם םײנט גליקלעכע און גערןןסענע, סאר די שלעכםע הןןס ער געקעםסס סיט זײן גאנבער װילדער עקשנות. נןןר םיט דער דןןזיקער עטיק און םיט דעם אבםןןלוטן םעלן םון דעם חוש םאר אויטןן־רעקלאמע הןןס ער זיך אלעםןןל םער און םער זןפגערוקם ןןן א זײט, ביז ער הןןט זיך אויך ליטעראריש םאררוקט ערנעץ הינטער די בערג, הינטער לעםבערג, הינטער פרעפישלןןן, הינטער שװירזש, אין דעם דערסל האנאםשאװ, װו ער װוינס איבס םיט זײן פאםיליע. ששייש ששיל *ץ שזיגנד״ק דןר שװארצער ודפלד, םינליש אלבעד אים פ בלישיק דדםןר ■*0, װי ס׳איז די זון שאדנאנגןן• שםןישנס-בלפס הענגש א׳יף א ק־ייץ א םאנסבלרשן נעששאלם. און זעלנןר שש־יען 6אר א אכזרלש-קאלש, סשאןשן *ין זנאלאבן א־ס םיס האס: אלשש, םלך אין םשיח די. באװיי א נס םון יענןס נ#ס, .דאס כים ריר ה#לם. אין ןר הױבש אײף דאב םידע א."נ *יל ליד אין זןם: זײ װאר*ן נורל אויף זיין קלייד. די־ך זיינן נללדןר נ״ס א שי*ןר-ש־#בם. ןר קיקס צים היםל און מיש לןזםןר םאצש ר״םש דורך זײן קזל די ששללרים און דער נאבם: אך, נאס, םײן נאם, װאס האסשי םיך שארלאזש! אין יזןר 1910, םיט אכבן יןןר בוריק, האס דער אכבניעריקער דוד קעניגםבערג ןןנגעהויבן זײן מערקװירדיקע דיכ• סערישע קאריערע מיס אט דעם דןןזיקן םןןדם• און אינהאלס־פארטיקן םןןנעס ,זעגן יעזום קריסטוס — אפשר דעם ערשסן םןןנעט דאן אין דער ײדישער דיכ־ טונג. און זינס דעםןןלם הויבס זיך ןןן זײן קאריערע םון אלעמןןל םער און םער ם א ר ג עםן ב ו װ ע רן אלס דיכטער. און—זײס נישט בײז םאר אביסל זכרונות. זײ װעלן זײן א בו• שסײער בו דוד קעניגםבערגם כאראקסעריסטיק. פיר זענען אין יןןד 1910 געװעזן אין לעםבערג א גאנבע גרופע שרײבעריןןנהויבער און אנדערע שוין אביסל באקאנםע. שםואל יעקב אימבער, דער עלסםטער בװישן אונז, א. ם. פוקם, דער שרײבער סון די דןןזיקע שורות, אורי בבי גרינבערג, װןןס הןןט נאך דעמןןלס געסרןןגן לאנגע פאות, א זײרן בע• קעשל, א גארסל און א סאםעטענעם, חסידישן קאפעליוש — און נןןך אנדערע. קעניגסבערג איז דלמןןלט ערגעץ געװעזן אין זײן הײסישן דןןרף. פאר אים הןןבן מיר זיך אלע עפעם געשרןןקן. מיר הןןבן געפילם אין אים דעם גרויםן דיכסער• כוח, דעם עלעמענטאדן כוח, דעם געשװוירענעם סאלענם. מיר הןןבן אים געשריבן, אים םארבעסן, און ער איז געקומען בו אונז אויף א פןןר סעג. ער הןןט געםאכט א מןןדנעם אײנדרוק. שוין אויםערלעך: מיר זענען געגאנגען אנגעסון גרויסשםעסיש, אביסל אונסערפןןזירם מיט לאנגע הןןר און פעלערינעס, ער — א קלײנשסעטלדיקער בחוד סיט א ״דארן׳ קאפעלױש. פיר הןןבן אביסל אונטערגעהוליעס, םעשה קינםטלער־ביגײנער, ער דרד קענינסנערנ