Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 959

959 ליסןרןריוו נלזסער 49 זא אדורכגענוםען ם*ם דערלײזונגם־פרןןבלעמען. מעגלעך. אז ם׳איז געװען א גוםעליקער אײנפלום. אזו הןןם א קורגע עײם גע• װוינם אין ק־ןןקע. םארקערט א־ן פוילישע ליטערארישע קרײזן, געזען אין טעאטער װיםם־אנםקיס .װעםעליע- און איז דורך איר פשוט געװזןרן ןןנגעשםעקס. זײן קינססלערישע אינטואיגיע איז דערםון גערײבם געװארן, ם־.װעםעיע*-פילר הןןש אים םארכאפס און ס׳איז רעם־ניםגענץ־מעםיק אויםגעקוםען זײן .םשיחם גײםן״. .סשיחם גײטןי םרןןגן קינםםלעריש דעם אויבנאויםיקן װיספיאנסקי־שלײער םונם דורכזיכשיקן .חתונה״ נעפל, בולםער קומש שוין ד>} דערםאר ארויס די װיספיאנםקישע סענדענץ. אויך דןן מארשירם אדורך די גאנגע ײדישע געזעלשאםם• לעכקײס, א קאלײרעסקןןפ םון ליכס און שאסן־בילדער. דער גרײז־גרויער חנן פרײריקס װעגן שעת־הכושר (.ריכטיקע מי• נוט*), בײ דעם ןןפהילך פון קולות וברקים שםײס אויף דעם שײר־װעג די ײרישע ערה אוםדעגירירם און פארלוירן... אשס פוזע $בער לעבס זיך בעיקר אוים אין דער םטיכיע םונם װײך־לירישן געםים און דערםאר הןןם ער נישט געקןנט םאר• סרןןגן דעם ריזן־באלאסס פון װיספיאנסקיס פרןןבלעמאסיק. ם־איז דעריבער קײן װונדער נישט, װןןס דער דאזיקער םאר• נעם האס איבערגעשטיגן אשם דעמאלסדיקע אינםעלעקםועלע מעגלעכקײטן און ם׳איז ארויסגעקויען אן אנעמישע אקזניע. װןןס איז אויסגעשסופם מיס םיל פובליביםטישער רעטןןריק. אש הןןט דןן נישם ןןנגערירם דןןס םונדאמענסאלע םון ײדישן לעבן. אש ןןבער ה$ט דער ערשםער זיך באמים דעם געסע• ריטם (אין װיםפיאנסקיס אינטערפרעםאגיע) איבערגוםלאנבן אויף דעם ײדישן בןןדן, און םונדאנען האט ער אויך איבער• געװאנדערם גו םרגן — גו .בײנאכט אויפן אלםן מארק*. פרץ ארײנןןטעםענדיק די םארשײרנארםיקע השפעות, איז בנוגע דעם גרונם־םוןן באאײנםלוםם געװןןרן גןןר םן הגד — םון מארים םעטערלינק. .בײנאכם אויםן אלסן םארק* שלײערס זיך כםדר אין מעםערלינקישע שןןםנם, װאס קרײזן זיך ארום דער נעפלהאםטער אקם פון דעם םול• און גןןרנישט-זןןגענדיקן .גורל*. דער װידעראנאנד םון דער זעבארער װעלט װערט געםר־בן דורכן םאטום םון דעם אומזעבארן. װןןם װעגן אים קען מען נןןר — לוים דער אײגנטימלעך־געשאםענער שטימונג— פלויז אנען. די טײלװײזע קןןנסטרוקגיע סון .בלויען םויגל* און דער סודותדיקער שםימונגם-ריטם םון די בלאנדזשענדיקע ,בלינדע*, װאס דורשטן נןןך ליכט מיט זײערע ןןסגעהאקםע האלב־באסאנונגען און רםזימריקע בײקלאנגען זענען ממש ,לעבע• דיקערהײס* איבערגעםרןןנן אין ,בײנאכט אויםן אלטן םארק*. .בײנאכם* איז לוים דעם םארנעם, כאראקטער און גע• שםאלטונג א װערק. װןןס הןןם נישס געקןןנט זעלבםםשסענדיק און אוםםיסלבאר ארויסװאקםן אויף א רײן׳ײדישן בןןדן, ם׳הזןבן געמוזם קוםען אויםנװײניקםטע אײנםלוםן, װעלכע הןןבן ערשט שפעטער געטריבן פרבן בום רײן־ײרישן, נ7ם װורבל• האסםיקן. די אײנםלוםן זענען נישט נןןר ליםערארישע, םון ביכער גענומען, נןןר אויך םון לעבן. דער פוילישער לעבנס• שטײגער, םיט װעלכן דער זאםןןשנער פרץ איז געקומען אין בארירוננ, הןןס נוליבן רעליגיעז-קריסםלעכן קולס אים םעגלעך געםאכט זיך גײםםיק אײננולעבן אינם דןןזיקן מאגיש-םימבןןלישן ריםם. געהןןלםן דערנו הןןבן די םזןלקסםימלעכע מיסטעריעס, באזירם אויף דער עװאנגעליע (.דזיאדי*-אויך א גלגול םון אן אםאליקער פאלקם-מיסטעריע). דער ספעניםיש־ױילישער לעבנם• טרינ גוזאםען מיס די ליטערארישע רעפיניםבעננן הןןפן קינסםלעריש געבראכס נום געבורט פון דער ײדישער װונדער• םיסםעדיע - .בײנאכם אויםן אלטן םארק*. (ה8יו ק,םט) לעלער בונד נװישן אידעע אין לב־ש, פילד און װןן־ט, גע• שסאלט אין באשערםקײט, אין דעריבער איז דןן םאראן מער זאםסיקײם און באשםימטע קינססלערישע גאננקײם. דןןס פםיכןן• לןןנישע מיס דעם םעטאפיזישן איז בײ אים נינויפנעקניפט. אין מיםלפונקם םון װיםפיאנםקים שאםן געםינם זיך די מיםטעריע םין ג ו ר ל, דןןס איז געװען דןןם הויפט׳רעטעניש, װןןם הןןט אים קײנםןןל נישם אויםגעהערט ני אינטריגירן. בײ װיםפיאנםקין םארמןןנם נישס דער באגריף .שיקזאל׳ קײן םעםט• געשםעלםן אינהאלם, נןןר בלאנדןשעט און װןןנלט איבערן ים סון כלערלײ דערשײנונגען אין אונטער זײער דרוק םןןרמירט ער זיך אוים. ם׳איז א םין אלגעבראישע סןןרםול, אין װעלכער ם׳קןןן נו יעדער בײס ארײנלײגן א םארשײדגארסיקן זינען. אין ,װעסעלע* װערט דער גורל ןןנגעפילט םיט א נא• ניןןנאלן אינהאלם, דןןם סןןלק איז סארגיסשעס סים דער קללה םין קנעכםשאםם און דער ריכסער זיכס א װעג םאר דערלײ• זונג. ןןבער אויך די ,חתונה״ מוז קודם אדורכנײן דעם תוהו• ובהו פין א סינססערער הארבסט׳גאכס, ןןן דעם קןןן גןןרנישט געםןןלס זײן קײן נײער סןןג. אויך װיםפיאנסקי מיז זיך ״דער םאגיע ערגעבען*. ער באפיט זיך פסיכיש נו באלעבן: ,ץ׳ו\26זז1 ,ץ181י,<\ז| ,ץזװ21[) 6ה1)8ץ52<װ ץ״יסיוק* ,סנחסתסןז^תג) ,ץח11תס1ק און זײ אלם ,שײנע* םחותנים םארבעםן אויף דער .חתונה*. באלד קוםס די שסרויענע .םםראשידלע* כןןכןןל און פירס אדורך די עולם התוהספרןןנעםיע: — ״פז^ ותחתסז! ץ52ט1> ״ו ^81 ס0. דער קארנאװאל הויבס זיך ןןן, דןןס נעזעםל םון גע• שפענססער קוםם אין באװעגונג, ביז עם םארװירם זיך, און םון דעם שװאדנקיננלערישן קנויל שײלם זיך אוים די ליכסיקע םיגור םון אוקראינישן לירע־שפילער — װערניהןןרא, װןןס דערבליקם אין דער דןןזיקער הארבסם־נאכס א שעת־הכושר (פ׳װ11ג1ס$ס ס11״ו\<1ס) םאר בלןןזן און שאלן אין דעם ,גןןלדע• נעס הןןרך םון דערלײזונג. דער שעת־הכושר געניט זיך איפער דער גאננער לענג םון דער נעריכס־םינםסערער .חתוגה׳־גאכט. אינער װעלכער װערניהןןרא הןןם איבערגענוםען די מאכט, זײן שליםה גרײכס ןןבער ביז דעם ערשםן קרײ םונם הןןן, ביזן ערשםן זונען״שטרײף. װײסער װערם שוין אין דעם ליכט־ןןנבליק םון דער זון אלץ אויסגעלןןשן. אזוי־ארום װערם אדורכגעלוסםערם דער גאננער םןןלקם• אינװענסאר םים זײנע װירערשסרוכן און בלןןנדזשענישן, װי אזוי ער זעס אוים אין חלום און אויף דער װןןר — ם׳באװײזס זיך ארוים א שוירערהאפט בילד םון אויםנװײניקסטן גלאנץ און אינעװײניקםטער איםפןןסענץ, דורכגעסוילטקײם. אלץ איז סאר• װירם אינם קרײז יםון שװערמערישער אילוזיע און זיך נארנדער סראזן-דרעשערײ. דער הןןן הןןט א קרײ געסון, דער זונען• שטרײף הויבט זיך ןןן שארען, און דעקט ביםלעכװײז אויף די חרפה םון דער נאכם-קןןםפאניע, װןןס װערם םארבלענדט םון ליכם און בלײבם סארװירבלט אין דעם כישוםדיקן ןןנמאכס• םאנץ... דער תיקון איז נישם געקופען... דער םןןג האם זײ םארשעםט — דער ״גורל• איז װײסער געבליבן הענגען. װי א ר ע ט ע נ י ש... די גילגולים-קײט ניט זיך װײםער, פיז זי קומם אויף א נײעם שסײגער אין דער ײדישער ליטעראסור אין פוילן. דער ערשםער איז דןן געװען שלום אש. אש איז נןןך נו יענער נײס נישם געװען אזוי שסארק דורכגעדרונגען םיס פוילנם גײםטיקע װערטן, ער איז נןןך דעםןןלם בכלל נישם געװען