Literarishe bleter · 1928-12-07 · 49 (7.12.1928) · p. Seite 958

49 זא ליסןרןרי ון נ י? י זנ ר 958 פרצעס ״בײנאכט אויפז אלטז מארה״ (אײנסלוסן, אנאליז און אױסםירונגען) לעא פינקעלשטײן/װארשע םים דער הילף םון םארשידענע אוינעסשםרוכן רוםם ער ארוים די נשמות. אזוי־ארום הויבס זיך ןןן דער קאראהןד םון די עולם-התוהו־געשסענםטער. אויף אלע געשסענסםער הןןט דער צויבערער א שליסה, ער באװײזט גו דער רעכטער עײם זײ בו םארטרײבן. דער האן גים דעם ערשםן קרײ און די בערעמןןניע איז שוין געענדיקם, דןן באװײזם דך ןןבער א געשםענסט סון .יונגן גײםס״, װעלכער װיל נישט געניםן פון די בוגערײטע ,דזיאדי״-מאכלים. דער גוםליאר נובם אוים זײנע אלע שװארבםיםלען כדי אים בו םארםרײבן. ןןבער ס׳געלונגם אים נישם. ס׳א־ז גיםםאװם עבען־בילד, װןם קןןן דורך דער םאגיע בלויז אנםסלעקם װערן, א תיקון דאקעגן זוכם םען שױן בײם גײםסלעכן. דער ארויםגעבויבערטער גוסםאװ־גײםם םאכם דורך שבעה םדורי׳גיהנם, בױ ער װערס מגולגל אין קןןנראדן און געםינס דעם װעג בום קןןלעקטיװן .זיך״. ער נעםם זיך אונםער בו װעקן בײם םןןלק אקסיװן כח — הערןןיזם, שםרעקם בוגםאריש אוים אקעגן גןןם א םויםם, א סרןןטעםםירנדיקע םױםם. װי א רוםער און װעקער דערגרײכם ער אין זײן איבער־םיםיקײט דעם העכסםן שםאסל, שםועסס זיך גאוהדיק דורך םיטן בורא, םרעגס בײ אים באשײד אױף דער געסאלנקײס םון דער פוי• לישער עדה און רעכנס אים אויס אלע עװלות. ןןבער שוין געפינענדיק זיך אין שםיץ םון אײגענעם אויםברויז, קופט דער סלוביםדיקער איבערברוך, גוססאװם גבורישקײס םאלס און לעשס זיך אוים דער גאוהדיקער פרןןסעםסאנט װערם װײסער מנולגל אין דעם הכנעהדיקן נלח סיןןסר, װעלכער בוקס זיך, קריכט אין שםויב און שעסםשעם שסילע אונסערםעניקע תםילות. — דןןם פרןןטעסםאנסישע קול איז דערשםיקט, ס־איז א בײט םון בעסן און נישם סון װעקן... די דןןזיקע ליניע שלענגלט זיך װײםער איבער זײםיקע װעגן, באקרעםםיקם דך כסדר פיט רעםיגיםבענבן םון דער אלם־גריכישעי ליסעראסור און װערט ענדלעך דערםירט בו א דיכםעריש גןןר אויםגעלײםערםן סונקס — םםאנ. װיססיאנסקי. ם־סארשװינדן די ביזואיבס םארנעסלטע און בעשװומענע זעע• נישן, ס׳װערן םארשװונדן די אײנזײסיקע, אבםסראקס־געקינבלטע בילדער, װןןם דערשלןןגן םםש םים זײער אויםגעלןןשנקײם, די װיזיע באקוםט דןן — כםעם בום ערשםן םןןל אין דער סוילי• שער ליםעראסור — א געדיכם־פארביקן קןןלןןרים און א םול• בלוטיקן סרבוף־פנים. עם םארײניקט דןן םיבקעװיםשן פיס װיםסיאנםקין דער בשותפותדיקער דראנג בו םארװאנדלען די סיםבןןלישע דער• שײנונגען אין רײן־מעסאםיזישע אםתן. בעת םולער דיכםערישער אנםפלעקונג װערן די געשסענסס-האנדלונגען אץ .דזיאדי׳ און די גײםםער-באנקערײ אין ,װעםעלע״ (סאר זיך גענומען) דערהויבן בו םענםענביעז־םארבעםענטירסע װןןרהײםן, װןןם םארםןןנן א דויערהאםסיקײט. דער גרונט׳אונטערשײד איז ןןבער דער. װןןס אין די .דזיאדי׳־בילדער (ב. ב. אין דער 11-םער סײל) װערט דער םשל אויםגעזויגן דורכן נטשל אץ דערםאר םארלירט דןןם בילד דעם אופםיסלבארן באסל אץ װערט גיך םןןרװאנדלט אין א רעסרןןדוקביע םון דער אלםעכ• טיקער אידעע, אין ״װעסעלע* דאקענן װערט געבויגן א סאיא• א) 4י*ײנפלוסן װען געסע הןןט םארסראכט בו שילדערן דעם מעסאםיזישן נםיון םון.ןןלימפיש-בעשױבערםך מענטשן, װעלכער סרעס איבער די גרענעבן פון דער ,ןןנגענוםענער* װעלט און הענגס איבערן ןןפגרונס םון דער .געםרויםסער* װעלס, — איז ער געװען געבװונגען זיך אײנבוהילן אין א מאגישן שלײער םון שװארץ• קינבלערײ. די דאזיקע מאגישקײט איז נישט בלויז אן אױסענ• װײניקםס׳נויסװענדיק םיסל םאר דער פלאססישער עקםסרעםיע און אויך נישט עפעם א קרבן פאר דעם קאפריזן אפנאס סון דער קונםם, נאר פשוס װי א נאסירלעכער עלעםענט םון יעדן שאםונגם־אקס, װןןם װיל דערשנאפן בלינד, דערםאר ןןבער םיף. די םארהוילענע מעסאםיזישע װעלט, װעלכע דארף זיך דןן האלב-ערדיש אנספלעקן. אפנים, אז אםילו אזא גאון װי געםע קןןן נישט אויסםײדן דעם דןןזיקן .שמעלבטןןפ* װו דער שסײגענדיגער םענש׳דיכסער םוז זיך לײסערן, ןןרער. אפשר גןןר סונקלען.., שטײס טאקע דער בעװײםןןגםער םויסט, װןןם הןןט םארלוירן דעם זינען פונם אײנענעם לעבן, און קלןןגס זיך אויף זײן גורל, און באשליסם זיך ענדליך איבער• בוגעבן בו די םארבןןרגענע נאכם־כחות — ."ח6<261ז6 16§ס1^[ ז16> ו1סוומ ו1ס1 ׳לפו! תז11ז0. װיל םען א נײע זון דערזען, םוז מען קודם םיבערהאםס אדורכמאכן א געדיכס־םינסטערע נאכס אין דעם, סלעדערםויז״קענגירײך, װו ם־געװעלםיקן שדיםאון רוחות װעלכע באשטיםען דעם ריטםישן װעג פארן דערשײנען םון די כל־ערלײ אזוי םיל זןןגנדיקע םארזעענישן. -ס^\ :ז6)$ח6ק065!)חט 161(761 ז6(> 2)0656 )5!'$..., "!6115חוו1 516 ח0556חז ס1> ))ק1)1ו1ס265ח!6ז6ו1 $16 םון דעכ דןןזיקן געטע־קװאל זענען באםרוכסערט געװןןרן םארשידענע ליסעראסורן און אויך די פוילישע ליטעראסור. דער ראפינירסער געטע־ריםם איז בום ערשסן מןןל קינסםלעריש סראנםסלאנסירם געװןןרן אין דער סוילישער ליטעראטור דורך דעם קרעםםיקםטן םון די פוילישע רןןםאנ- סיקער — אדאם סיבקעװיסש. גוסטאװ דער םארקלעםסער םענטש זוכם דעם זינען םון זײן פערזענלעכער טראגעדיע אין דער םארבןןרגענער פלןןנסער־װעלס םון דעם אומבאקאנסן. פ־בקעוױסש הןןם זיך דעמאלס אײננעגלויבס אין דעם באסײם םון שעקספירם םיםרא, אז .ם־זענען סאראן אין היםל און אויף דער ערד אזוי פיל נםים ונםלאות, װענן װעלכע ם׳הןןם זיך קײן שום סילןןזןןף נישם געחלוםס*. אזוי ארום איז ער געװען געבװונגען זיך .דער מאגיע איבערבוגעבן*. ס־קוםס דןן בוהילף דער שװארבקינבלער, װןןס דארף בעתן הײדנישן .דזיאדי׳• ־וס-םוב ארױסכישוםן סון די קברים אלע םארװאגלסע' נשםות, װאם לעכבן נןןך א תיקון. םיבקעװיסש לןןזם זיך אין דער געדיכם־סינםסערער הארבםם־נאכס פון ,1216>?52׳װ סחתז016, ״1216>25י״י סי1פ״*8 ערגעץ אױף א העם״װײם פארלןןזענעם אלטן בית־עלםין. דער שװארבקינבלער סרוװם דןן םים זײנע םאגישע שטיק בו װעקן א נישס-דערלעבסע װעלט און װידער• באלעבן א נישס דערהױכםן ןןםעם (גוססאװ). ער סארםאכט ז־ך אין דער בית־הקברותיקאסעל, בינדס ןןן א שסיק קין און