Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 953

953 ל י סןװ ר י > ז נלעםער 48 זא דער גײער כח איז גענליבן אוםפארשטןזנען סאר די ליטעראםור- סןןרשסײער סון יענער אינסעליגענץ, װ$ם איז געװען עננ םאר• כונדן םיט דער כורזשואזיע. גןןרקיס אירעןןלאגיע איז אכער װאס װײםער אלץ םער בונויםגעװןןקסן נעיוןןרן פים דער נײער באװע- גונג זײגע עםאפן אין דער ליטעראסיר זענען עסאפן סון זײן .לישעראריש-געזעלשאםסלעכער םעסיקײס, אנםײל אין רעװןןלוציא- נערן קאםף, װוקס סון זײן באװוםטזײן, װאם אנםװיקלם זיך םון די אינדיװידואליססישע אירעאלן אין דער ריכםוננ צו די פרןן לעסארישע קאםםס-םעםאדן, ברענגט אים צו דער םאציאליססישער װעלס׳באנעפוננ אין םוף פל־סוף דערםידס עס אים צו דער אנער־ קענונג םון דער הײנסיקער רוסישער םלוכה־ארדנונג״. ער האס אנגעהייבן םים ראםאנטישע און אינדי- װידואליססישע סננער,פיסן .נעזאננ װענןדעם סאקאל׳, םים די קרעשסיקע, סרײע און שםאדצע העלדן, װןןם זענען נישס געפזגסעם םים די געועלשאםםלעכע צויפען. עס אױ געװען אן אויםדרוק םון זײנע םרײהײם.שםרעבונגען, סון אנזאםלוננ םין קאמםם-ענערגיע, װעלן שםעםפלען די םארשקלאםו״נג און קלײנ- בירגערלעכע פויזעניש. די הזלדן האבן נישס םארםאנס קײן אידעאלן. זײ שװימען ןןפ םון א ברעג, רײםן זיך אין װײטקײם, אין הױכן, אבער ציללאז. שםאלץ צוליב שםאלץ, קאמף לשם קאפף — דאם זענען געװען בײ אים שטריכן אינדיױידואליססישע, ניםשעאנישע. אין די װײסערדיקע עסאפן סון זײן שאםן דערנענסערס ער זיך אלץ-םער צום ר ע א ל י ז ם. ער גים ברײטע לײװנםן פון דעם לעבעדיקן שטײגער, א סאציאלן אנאליז םון די געזעלשאפם• לעכע כתות, געשסאלסיקס דאס-רעאלע לעבן, װי אן אזניעקםיװער אויםםארשער, מים אלע אויסםירן און קןןנסעקװענצן, װאם דאם לעבן סארםןןגט. םאראלעל פים נארקיש ביאגראםיע גיט קאנאן דעם אנאליז םון זײנע װערק, די ליסעראריש-געזעלשאםםלעכע ליניע אין זײן שאפן, אנגעהויבן םון ,פאקאר סשודרא״, .טשעלקאש״ (אגב, נישט טשאלקא*), ״דאם ליר װעגן שםורם-אנואגער״ א. אנר., דורך — ,םאםא גארדיעיעװ״ ,די םוםער*, ,דאם שםעטל אקו- רןןװ*, ב י ז — ״דאס געשעשס םון די ארסאמאגאװס*, ״דאם לעבן סון קלים םאםנין״, דעם אנהויב םון דער םרילאגיע ״40 יאר*. דאס זענען גלײכצײסיק םונדאםענםאלע םלופעם אין גארקים ליםערארישן שאםן און גרענעץ-פונקטן פאר דער אנסװיקלוננ םון זײן נעזעלשאוםלעכן באװוסםזײן, דאס בוך םארפאגם די פעלות םון קאגאנס היססאריש■ קריםישע םארשונגען, װאם זענען באקאנס אויך דעם לעזער אין ײריש. עס איז גרינםלעך, פאפולער און אין א םאציאלאגישער ליכס. דער דיכםער — אויף דעם םאן סון דער"היססארישער עפאכע און סאציאלער סביבה, זײנע װערק—אלם זײער קינםםלע- רישער שפיגל. די א־בערזעצונג לײענם זיך נלאםיק, ערסערװײז נאר איז דער איבערזעצער נישם אינגאנצן שוה-בשוה םיט דער גראמאםיק. צ. ב.: .װען פאליע האש חתונה םים נילן, האם ער זיך געםילס ענםגילםיק םרײ׳. א שםיקל דעואריענטאציע םילם זיך אין דער ארטאנראסיע סין די צײטװערםער, װאם איז שכיח בײ םיל אנ־ דערע און איבערהויפס בײ די קארעקסארן. איך םײן דא דעם ״ײד״ םון אינםיניםיװ און םון די צײטן, װאס בילדןיזיך סון אים (שסרינגען, איך שפרינג, איך װעל שפרינגען), און דעם ״װאװ״ סון פארםיציפ (נעשפרונגען, איך האב געשפרונגען). אין סעקסס קוםס אבער אםם .געםונס זיך״, .װי עס דרוקט זיך װעגן אים אוים׳ א.א. װ. שװער־איבערגעזעצםע ערםער זענען זעלסן. ארוים- נעגעבן איז דאס בוך גאנץ רײן, בשרם װען םען נעמם נאך אין אכס דעם ביליקן פרײז (75 נראשן) םאר די אבאנענטן, װעלכע שרײבן אוים דאס בוך. סארן ערשםן נוםער סון דער ,ביבליאסעק• איז דער אויס־ װאל געלונגען. א• דמשק האט איר שוין אבאנירס דעם פערטן קװארטל (אקםאבער-דעצעםבער) ״ליטערארישע בלעטער״? ■. 0. קןנפן—1|יקי. ייוי• נוייוסעי. ■*רי*ג *. רי■*, װ*ר•*, 1928, .*נ*;זנס,-1'ניי*סזק' 1 עם איז א ביאנראשיש־קריסישע אפהאנדלוננ איבער םאקסים גארקי• די ביאנראשיע םון א דיכסער דינם דעם אינדיװידואליס• סישן קריםיקעי םאר ס*רשײרענע פסיסןלאנישג גריבלערײען און נענעאלאנישע השערות װעגן די ירושה-אײגנשאשםן, װאם האנן אנסײלגענוםען אין דיכסערס שאםן, װענן דער צאל פערזענלעכע איבערלעבוננען, װאם זענען אפגעשפיגלם אין זײנע װערק, און װעגן װוקם םון זײן גײםטיקער סידאנאםיע. װאם האם דך אנט■ װיקלם לוים עיעס ״אינערלעכע״ געועצן. סאר דעם פארקסיסטישן קױיםיקער אבער, װי עם איז י. ם. קאגאן, דעקס די ביאנדאשיע פונם שרײבעד סדיער פון אלץ אויף זײן קלאסן־אישסאםינג, די םאציאלע סביבה, אין װעלכער ער האט געלענם, און די נעזעי- שאשסלעכע באצױנגען, װאם האבן געהערשם צו דער צײם. די דאסן םון דעם שרײבערס יערזענלעכן לעבן אן די דאסן פונם געזזלשאםםלעכן ארום זענען פאר אים גארנישס װערס און װערן דודך דער םארקסיםםישער קריסיק נישט געברויכש. דעריבער גיפ קאגאן םריער םאר אלץ א כאראקסעריססיק םון דער עיאכע, אירע סאציאלע םענרענצן, םארהעלסענישן סון די קלאסן-כחוח און דער יאליסישער ארדנונג, װאס האם זיך גע ■ שםיצט אויף זײ. און אויף אס דעם םאן װערן בולם און םאציאל אויםגע־ קלערם די שסרעפונגען אין דער רוסישער ליסעראסור צו דער צײס. די םארשםײער םון דער ליםעראםור, די אזוי-נערוםענע ליבעראלע אינםעליגעגץ, האבן זיך געםילם איבעריק און ארויס- געשםױסן םון דעם אקםיװן לעבן. יעסיםיזם, װאם איז דער רע־ זולםאם םון אזא גורל, איז געװען דער קװאל יון די םארשײדענע טעאריעס און שאסירוגגען אין דער ליסעדאפוד. ,אײניקע, נישס זײענדיק צוםרירן םון דער ארוםיקער װירקלעכקײס, נישם געםי־ נענדיק קײן ארס אין איר, האבן געװענדם זײערע בליקן צום היסל, צו יענער װעלס. אנדערע האנן גענוםען סרויפען און םאנ- םאוירן, אניילנריק די ליםעראסור םיס שײנע קלינגענדיקע םערזן, אין װעלכע ם׳איז נישם געװען קײן שום אינהאלם. ם׳זענען אויך געװען אזעלכע, װאם האבן געסונען אן אויםגאננ םאי זײערע שעסערישע כחות אין םארקייילםע לײדנשאםםן, אין פרײריקן אױסגעלאםגקײס. עגדלעך, זענען אנדעדע ארײנגעפאלן אין א סול־ שסענדיקן יאוש, נישם געזען קײן שום אויםװעג און דערגאננען ביז צום ירײדיקן זעלבסםםארד״. אזױ כאראקסעריזירס קאגאן די באזונדערע סארשסײער םון דער דעםאלםםיקער רוםישער ליסעראסור: םערעזשקאװסקי, באל־ םאנס, סאלאנוב, בריוסאװ, אנדרעיעװ א. א. םעגן זײ אין זײער דיבסונג סארלײקענען די װירקלעכקײס, םעג זי זײן אננעפילם םיס אבםיראהירםע געסילן, םים ״נשםה*, װי ס׳האס דעםאלם נעהײסי, פיס רעליגיעז־פיםסישע שסיפוננען, םיס באםרײטן גע- זאנג סון קונסס לשם קונסט, — װערם עם אלץ דיקטירם דװקא דורך זײערע באציונגען צו דער ארוםיקער װירק־ ל ע כ ק ײ ס, רורך דער סאציאלער טרײבקאםס, װאס האס אזוי אדער אנדערש װאריאירם זײערע װעלט-אנשוױנגען. און דאן קוםם ג א ר ק י. ״ער איז געקוםען םון דערנירער, ער האם געשםודירם דאס לעבן נישם אין ביבליאסעקן, נישם אין װיכוחים און שםרײסן םון צעריסענע, קרענקלעך־םובםעלע םאר־ שסײער סון דער דעפאלםסיקער ליסעראסור. ער האס עס געשסו־ דירם צוױשן די הײםלאיע פענםשן, װעלכע דערװערבן זײער שםיקל הונגעריק ברױם םיס אוםגעװײנלעך־שװערער ארבעס, צװישן םענםשן, װאם האבן אדורכנעםאכם א שסרענגע שול םון דערנידעריקוגגען און לײרן*. גארקי איז געקוםען צו דער ליםעראסור, ארויסגײענדיק יוגם לעבן, זײנע ״אוניװערםיסעסן״ איז געװען דער נע־ונד־װעג אויף אלערלײ שליאכן סון לעבן און דעריבער האס ער נישס נעקענס נישט באפערקן דעם נײעם פעכסיקן כח סון דעפ ארבעסער־קלאס, װעלכער האם באלד בײ זײן אנםשםײונג אנגע־ הויבן זיך צו ארגאניזירן אין קאםף םיס עקסילואטאציע. ו.קאנאן ברעגגס םםאסיססישע ציםעוץ סונם װוקס סון דעם ארבעסער-קלאס אץ די 90-ער יארן און דעם צאל שסרײקן, װאס האם ארוםגע• כאיס אלץ םער אדגאניזירסע םײלן סון דער אדבעסערשאסם. אס