Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 952

45 ־וא ליםערארימע גלעטזר 952 קריטיה*-רעצענזיעס* 3יבליאגו*פיע.-נרןוניה. װאס מען שרײבט װעגן ביכעג מוססערן: .אין אץ דןם כיינקןלן ס*ך *רים די ליטן זיינע בדים-אויף א רויםן יאנדן םין * םעינןן שםױכןלן׳. (ז. 42) אדער: .און קיינער װיים נישט, װו אהיננןקוםןן 4יז רןר לייװן רןר םשוגןנןר׳ װאם הןוט נןבינען אץ א שלײף די װןגן...־ (ז. 41> אסטמןןל װערם די דיכטערין םארםירט םין איר נײגיגג גי פלאסטיק, און ס׳קוםס ארױם א שװערע, אוםקלןרע, קינםםלעכע דעליעפקײט אן עמאציאנעלן קערן. מוסטערן׳. .רי שװןרן כראאאנעטשןם..׳) םון װערטןר•. (ז• 64) .גיאעליןם, װאש שטשירען זײןרן *ין אים חלום גונם ערשטן הױ׳. (ז. 61) .ערוקענער כריגם *ין װןדטער״. <ז.59) ,ם-יןר םון םאםןרם *ארן׳ (דארטן) םאראן אױך (אמת, זעלסענע) םאלן, װען די םלאססיק װערס םליגהדיק. א שסײגער: ,טרײבט א-װאן *ינויח די שןםםן םין זײן םרויןר אויף דןר נרינער אאשע םין זײן האר׳ן׳. (ז. 57) און ,דןד רעננבוינן םין א הװכן שםײ״. (ז. 54) ןןס די אלע ציסאטן זענען נעבראכס םינ□ צוױיסן סײל צוך, םון די עסישע םאעםעס: אין דעם ערשסן םײל, װו עם נע- סינען זיך רחל ה. קןןרנס לירישע לידער, איז די דיכסערין שװאכער. איר נײגונג צו דןןרף-םןןסיװן האס שוין — װי ס׳איז צו זען םין די דזןייקע לירישע לידער—באװױן ארויסצוםירן די דיכ- סערין אויסן נעםערלעכן װעג םון דןןרף-םליצה. ם׳דארף װןןרענען די קרעססיקע דיכסערין אױף איר װײסערדיקן שאפינגס װעג, זי זןןל זיך שטארק היםן םון אזעלכע םליצהדיקע שורות, װי ״ס׳גײס די בענקשאפס׳ (ז. 15).- .ס׳נײט די בןנקשאסם טיטן סערם םין דער לבנה אובער *ײםלק-כװאליןדיקע םעלדןר םין םײן בליט, שטײען אננעשניםן אכט אק *װאנביק םנאוןם סין די טןנ אינטער כסאדעדיקן היםל *ין םײן אײנזאםקײט• קום אין םיר זײ אין דעם שײער *ין דין ליבע, ם העננט דןר שװאר*ער *ליגל םין א רעגן איבןר זײערע קעא, אין עם *ליען נידןדיק די שװאלבן *ק די טדויםען, שטײען אננעשניםענע אכס און *װאנגיק סנאועס *ין רי טענ*. די ציסירסע שורות (א נאנץ ליד!), װןןם הןבן איגם ערשסן םײל א סך ענלעכע שכנים, ז&נן עדות אויסן דןןרף-םאניד, װןןם הןןס שוין אין א שסארקער םאס באהערשס די םאלענםםולע. ןןרי• גינעלע, עפיש-דערצײלנדיקע דיכסערין. םיר זענען זיכער, אז רחל ה. קזןרן װעס אין איר װײםערדיקן שאסן שסרעבן צו דער םאר- םיםוננ און אריגינעלקײס םון א י ר זשאנר. איר ערשסער דעבױט מיט דעם לירער-בוך .דארף״ באװ״זם, אז פיד הזןבן םאױ זיך א געזונסן, קרעססיקן סאלענט, װןס איז ביכולת צו סארנעםען אן ןזרם אין דער נײ-ײדישער דיכסונג. מ• פלןזרין די דיכטעריז פוז דארפישער נױט רחי ח. קארן—דארף (יױער). װיינװר *וריאג װין ב• קיינקיז. 4ל ז• רחל ה. קארן איז נישט קײן זיגגערין. איר םאעזיע איז גישט די דיכסוננ פון פרײד און נישס סון צארטן, לירישן דןןרף■ אוםעס. די דארםישע לעבנס, װאס װערן דא געשילדערט, — די האנקעם אין״םאקסימם, — זענען נישם םױעריש-םרײדיק, נישם אירעאליזירס, װי אין דער נײער צײם, און נישס ליריש-אומעסיק, װי אין דער אלכער, נאר זײ געפינען זיך אונשערן צײכן םונם שװעדן פויערישן סװייעו, װאס נעםט זיך נישס בלוױ פון הארסער, הארעפאשנער װירקלעכקײס, פון סאג״סעגלעכער םי, נאר אױך און קודם-פל פין דער פויערישער םריצײסיקער רײפקײפ, דערװאקםנקײס און שװערמוסיקײט. דאם איז, א שסײגער, װי דאס פנים פון א דערװאקםענעם דארםכמאן, װאס װערט צעאקערט םון קנײסשן און שװײגנדיק-םארביסן, כםעט רעזיגנירט, פ א ר דער צײט. די דאיםישע פאעפעס פון רחל ה. קארן זענען האישע, ברוטאלע, ,נאקעסע׳ לידער םון עלנס און דחקות, װו דער טיף- לירישער קערן, די עראציןןנעלע עםענץ איז איבערנענעבן אויף א קורצן, זײער-סרעפלעכן אין רירנדיקן אופן. דער נאױעליסט װאלט.זיכער םיט נישס קײן גרעםערער פאסענץ געשאםן א גרויסע נאװעלע םון איא רוי, הארם ליד, װי,* לםשל, .איװאשיע דער שינדער׳ אדער ,םאקפימס מויס׳, װןןס רעדם א־ױ האםםיק און דירעקס צו אונזערע הושימ. אין די דאזיקע לירער קוםט, אין םלוג, צום אויסדרוק בלויז אײן זײס םץ דאיסישן לעצן (און אםשר זעט עס איננאנצן אזױ אויםי)—די דארפישע נויט, װאם װערט דורך דער דיכטערין איבערגענעבן אין שסאדק־נאםוראליסטישע בילדער. קארנס לידער זענען א נײעד זשאנד אין אינזער ליטעראםור — נישט בלויז םיס דער נײער ױירקלעכקײס, מיסן סעםאסישן שטאף, נאי אויך סיס זײער םארם. עם איז זײער כאראקטעריסטיש, ״װאס די דיכטערין באהאנדלט דעם שטאף כשעט אויסשליסלעך דורך ב י ל ד ע ר. דערפון נעםם זיך, װאס פםעט אלע לידער סון דעם שײן-ארױם- געגעבענעם צוך .דארף׳ םעלט לחלוטין דער פאטענציעלער א ט ע ם םון פעײז צי פעדז. דאס זענען בילד-לידער, װו יעדער סערז אין א באזונדערער אפזאץ, מיס נישט-אויסנעסילסע בלויזי. מען הערט, װי ם׳בלום פולסירס אין זײ,—עס ש ט ר א ם ט אנער נישט. די דארף-פײזאזשן אםעםען נישט םים אזא רײכער שפע, װי, א ששײגער, בײ פשה קולכאקן. ם׳זענען בילדער, אסטמאל צו.רעטארישע. דאס זענען אפשר נישט לידער—נאר גאװעלן, ױאם װערן איבערגענעבן דורך דער עםאציאגעלער קװינטעסענץ םיזם שטאף, ד. ה. 8ייף 8 נעקירצשן װענ. זײ פארפזןגן א ק רצע אין הארםע, כםעט אופבאארבעסע פארם. עס װאלט געװען זײאר כראי זיך זןפצושטעלן אויםן םהות פון דער אזױ-נערופענער בילדלעכקײם אין דער פאעזיע, כרי עס זאל װערן קלאר, אז רחל ה. קזןרנם בילדער (איר הױאם-קראסד!) זענען סון א כאשטיםטן נײעם זשאיר. ר. קארנס כת באשםײט אין דער פלאססיק פון דער דעדצײלוננ, נישט סון דעי ש י ל - ד ע ר ו נ נ . די אפטישע בילדער, די סארנלײכן סון אביעקטן, זענען בײ איר זעלסענער. דערפאר אבער איז צו סרעפן בײ איר אױף טרים און שריט געדאנקלעכע בילרער — פארסולעס, װאס גיבן איבער אויף א פלאםשישן אופן באנריםן, האנדלוננען, אדעד רעאלעקסן.