Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 947

947 ליטןדןריעו נ ל עסע ד 48 ■וא זאכן—ה$ם אים אויף דער עלםער אויםגעהערט ג״ן, דןןס װײב איז אוםגעקומען, דערװאקםענע זין און טעכםער זענען געשטןןרבן אויף לונגען-םעלערס, ןןדער אװעק קײן אםעריקע. די הײוער זענען ןןפגענרענס געװןןרן בשעת די שרםװז אין דער מלחםה און די עענדליקער םןןרגעם ערד זײנע זענען געבליבן שטײן װיסט און אוםםארזײעט. זינט יענער גײם האש דער םעםער אויסגעהערם םןןרן בו גוטע ײדן, געדאװנט אץ קאלטן שולכל בוזאסען םיס די שנײדערם. נישט נעלערנס סער קײן שיעורים גמרא מיט תוםםות יעדן סרימןןרגן אין בית• הםדרש. ןןפגעשײדם זיך םון אלע קהלישע ענינים און ןןננע• הויבן גײן אויף א װעג םון פשטות: געזןןגם א סך תהלים. געשלןןסן אויםן גרויםן בײכיקן פיעקעליק. װי ם אױ דער שםײגער םון ןןרימע ײדן, װאםער־סרענערם, ןןפגעסרענם די עסרה סון טלית, געםאםט םןןנטיק און דןןנערשטיק און געלעבס םין זײנע צװײ קאשע• און הירזש״מילעכלעך. בײ װעלכע ר׳הןןם אלײן געדרײט דןןס רןןד. אין שםעםל הןןם םען זיך געםורעט, אז אין םיטן דער נאכט קומס בו אים א םדינה־ײד םון די ל־ו בריקים און זײ זענען עוםק אין קבלה... איבט הןןט דער םעטער ארויםגענומען סון קעשענע א האלבן הןןרן םיט טאבאק, א שמעק געסון און דןןס אויסגעבויגענע אײנגע• םאלענע פנים זײנס הןןט קוים געבוקט םון אײנגעהאלסענע כװנות און םון יענער םןןרכםיקער געלײסערסקײט םון ײדן. װןןם גײען שםילערהײט אויף זײער אײגענעם װעג און הןןבן תמיד מורא זיך נישס בו סארזינדיקן םים קײן מחשבה. ער הןןט א קוק געטון אויף סװירסקין םיט זײנע בלויע, אויםנע• לןןשן-םארחלבטע אויגן, ןןננערוםן זיך םים ישוב־הרעת און משפחהשער געטרײשאסס: — קוםםטו, הײםט עס, םון אר׳ן־ישראל, אז יןן־יןן. אין ירושלים ביזטו אויך געװעןז — געװען. — און אין חברון. בײ דער םערת־הסכפלהז — געװען. — און אין ערגעץ — כ׳סײן בו זןןגן — קײן ברוים איז נישטא, אז — גןןרנישם נישסןן-הןןט םװירםקי ארןןפגעלןןזס די הענט. דער םעסער איז בוגעקרןןכן בום שענקעל, ארויםגענוםען ברוים מיט קעז, ןןנגעגןןםן אין א שיםעלע רויסן בןןרשס, אװעקגעשטעלם אויםן סיש, גענומען רעדן סודותדיק און פיט אויפגעהויבענע אקםלען װעגן דעם, אז אלץ איז םון השם• יתברך... דער םענםש מײנט, אז ער םום, װןןס ער װיל, גלײך װי דער הןןן םײנט, אז ער קרײעט װײל ער װיל... אק אמתן םירס מיט אלעסען די השגחה... דער אויבערשטער װיל, אז ײדן זןןלן זײן אין גלות, דערםאר קען א ײד געםינען פרנםה אםילו אין די סארװןןרסנסטע מרינות. דןןס אײנביקע לאנד, װו דער ײד איז אן ,אובד־עבות׳ איז ארץ״ישראל... דער סעטער הןןט גערעדט לאננ. נישט װילנדיק ארויף אויף א שםועס װעגן אםונה. נעטענהס, אז דער גלות איז געגליכן בו נאכם און די אמונה איז אויך בחינת נאכם... גענעבן בו םארשסײן, אז די אלע זאכן הןןט מען םןןרוים געזען םיט םויזנטער יןןרן בוריק און אז די שװערססע זאך סאר א םענטש איז בו סארשםײן די סאםע פשוסע ענינים. סװירםקי איז געזעםן מיט בעבינדענע אויערן, װןןס קוםם אלע םןןל םון הערן םוםר, נערװעז געקנעםן קרישקעם בװישן די סינגער, סלובלינג א זןןג געסון, אז םיטוען אים נישט באנק די אלע ברות, װןןס ר־איז אויםגעשטאנען ביז הײנס... סתם, װןןס ארס םען דערזען א שפיץ םון א קלויסםערל, םאנאנדערגעװןןרםענע הײזלעך. װןןס שםײען אויף שפועס םון בערגלעך, אז ןןט־ןןם גליטשן זײ זיך אויס און םאלן ארײן אין דער בלאסע. דער גױ איז שםײן געבליבן, זיך אוםגעקוקט אין אלע זײטן און געזןןנט: — בו װעסען דארפםשוז — בו מענדל סקאםש... — א, ןןס דער... דןן אקעמאיבער, װו ם׳לײכט זיך... סװירםקי הןןט געעםנס א בוגענײגטע, הילבערנע האלבע סיר, געעפנם א בװײםע םים פארששויבטע שויבן, באקלאפט םיט סןןװל און םארשטופט סים שמאסעס, איז ארײן אין א נידעריק. ןןפגעריסן שסיבל באשסעלט םיט זעק. אויף דער סאדלןןגע הןןבן זיך געװאלגערט שןןלן םון רעםשקע, אויםגע• שיטער הירזש םאר עוםות, ם׳איז געשםאנען אן ענגלישע װןןנ און א קלײן םילכל. אויף א באנק, םון אײן װאנם בו דער אנדערער, איז געלעגן און געשלןןםן א יונג מים א באראנקא• װעקיםשםע אויםן קןןפ, אין די םלבישים אין בוגערעקש מים םאל• טאנעם אין לאכעס. אויםן טישל הןןט געברענט א לעםפל. דער סעםער — א נידעריקער, א שמןןלער א־ן א סארםעדערסער יארםולקע און מיס א נעלבלעך־שטויביק בערדל — איז געזעםן און געזןןנם עפעם סון א סםר ארויס םיס כװנה און מים אױםגעהויבענע געלע ברעםען םון פיומקײם. א כאלאטל הןןס ער אויף זיך געהאט א בעםליקסס, םול םים ריםן אין בױטן און א סך םזןל ארוםגעװיקלט מיט א םןןכיק-גרינלעכן, שװערן גארסל. אויף זײן דינער, לענגלעכער, רויםער ירא־שמים׳נןןז זענען געזעםן א פןןר בלעכענע שפאקילן םיט בלוילעכע שײב־ לעך, װי םאר אלםע לײם, און ארןןסגערוקםע בום םאמע שפיץ. םװירסקי הןןט א לײכםן הוסס געסון, אײנגעבויגן זיך כרי נישס ןןנבושלאנן אין דער פארםאזעםער סטעליע, דעיםןןנס זיך, אז אין אין שטיב םלעגס םען אםןןל רעדן װעגן ןןס דעם םעםער םענדל, װי װעגן א נגיד און גרויסן חכם. — דער סעםער האט בוגעזאגס בו א קאסיטל, ןןסגעװישט דעם שװײם מיס א רױטער םאסשײלע, אויסגעזען נישט בו װיסן. אז ם־איז עםעץ ארײנגעקימען. נאר פלובלינג איז ער אויפגעשטאנען, אויםגע• שםרעקש זײסיק און כלאחרײד זײן קלײנע הןןריקע האנם און זיך ןןנגערוםן, װי בו א הײפישן: — דור. אז — שלום־עליכםו — כ־הןןב ערשט יענע װןןך דערהאלטן םון דײן סאטן א בריװ, אז דו קימםט בוריק אין אז םיהןןט שוין לאננ נישט געהערט םון דיר... מילא נו, גע• לויבם השם-יתנרךו — אין דערהײם... װןןס הערס זיך דןןרסןז—איז םװירםקי בעסוםלס נעװןןרן, אז די װערםער זענען ארוים הײזעריקע און כןןרכלענדיקע.-כ־םײן בו זןןגן— — אינדערהײם איז ביז נישט לאנג נעװען זײער שלעכס םיט דער סרנסה — הןןט דער םעטער געבײלס די װערטער און ןןנגעװיזן םװירםקין םיט א םיננער אויף א בעברןןכן בענקל - נןןר איבט הןןבן זײ זיך איבערגעבויגן אין אן אנדער ןןרט... קײן באביעניטשע, אז—דו װײםט גןןרנישטז דער םעטער הןןם געלאםן םארקנײטשט דןןס ןןרט אין דיקן נהורא-םעליא סידור, םארםאכס סאםעלעך, װי דער דין איז, אים ןןפגערוקס פון זיך און ןןנגעלענס זיך אויף יעם אלםן ירושה-םאסעל מיט די בײנערנע קנעפלעך, דןןם אײנביקע, װןןס איז אים געבליבן םון מאגנאטישן שװער. אםןןל אן עלוי, א גבירישער אײדעם. א חשוב בײם טריםקער און מיט א שם אין דער גאנבער געגנט םאר א בורר און קענער סון װעלם•