Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 944

48 זא ליווןרןוינ? נייסער 944 א. נראנאװםקי איז דער העדשער אין ײדישן םלוכה׳ טעאסער איגןר דער סוןרשטעלינג און ס א ר איר, מיבןן• עלס איז דער הערעער א ו י ף דער םןןרשטעלונג אין א י ן איר. דאס טעאסער איז געװיס אן אנסאמבליטעאסער. ער איז אײנער פון אלע, אבער דאך איז ער אוםעטים דער גענטער, דער מיטלסונקט. םיבאװעגס זיך דער עולם-ארםיססן אויף דער בינע, עם פארדרײט זיך דער מענסשן-קאראהאד — א שסיל, א סאנץ, א םין װאקכאנאליע סון ריכם, באװעגונג, קלאנג, און פלובים-האלס! א פויזע, א םאמענס, — און ער איז אין דער מיס, און אלע מענטשן-ריטשקעלעך סליםן בו א י ם. א םין םענטשן-טורעם — און ער אן דער שםיץ. און עם לױםן בילדער, סבענישע קאםפאזיזיעס אויף דער בינע, םארשײדענע גלענבנדיקע קאמבינאביעס און גלײך װאקסט ער װידער אױף אין^א זעלבםטשטענדיקערי גרײם און הויך. אזוי איז אין .ססס.200״, אזוי אויך אין ״םםעות בניםין השלישי״ און נאך םער אין .בײנאכם או־םן אלסן םארק״. םיכאעלם קנייט־אויף אלע בינע-קניפן, ער םארקניסס זײ םונסנײ כדי באלד, שפעטער װידער• _ אמאל אויםבוקניפן. - און ער איז דאך בײ דעס אלעמען םון קלײנעם ײוקם, האס א גאנץ־שװאכן שסים• ארגאן און איז נישט קײן איבעריקער גבור. און װונדערבאר, װי ער קנעט אױס םון אט דעם קערפער-ליים אזעלכע גלענבנ• דיקע קונסם־װערק. מיכאעלם ביניט נישט אן אויף זיך קײי סרעמדע, זײסיקע כא• ראקםער־עטריכן אין כאראקסער-אײגנשאפסן, כרי בו שאםן א בינע־סיפ, ער ברענגט זײ ארויס ם ו ן ז י ך, ער אלײן װערס מגולגל אין איבערגעװאנדלט אין דעם נײעם װעזן. עס איז םעשה-יבירה פון א גרויםן קינססלער. װאש מיכאעלס איז װי א שוישפילער, אין װאס םיכןןעלס איז פאר יעדער פארשטעלונג סין דעם מןןסקװער ײדישן םלוכה• טעאטער, איבערבײגם מען זין, װען מ־זעט װעלכן םיאיז אנדער אקטיאר, װאם דובלירס זײנע ראלן. דיכס זיך. אלץ דאם זעלבע, אבער םיאיז בלויז קאפיע, קאפ־ע אן מיכאעלם נשםה, אן זײן ברען און התלהבות. אן זײן דב;ותדיקן ריטם. אין מ־כאעלס מיט זײן שפילן איז א שסארקע אפלײקענונג פון דער אנגענומענער מײנינג, אז גראנאװסקי כויט אפ אקםיארן. מיכאעלס איז דאך אויםגעװאקסן ארום גראנןןװםקין. םיכאעלס איז םיל מער װי אקטיאר, שוישפילער. ער איז דיכטער, שאפער. פארלאג ב. קלעבקין, װארשע א• ל־יעיעלעם אשר לעמלעז דראסאטישע פאעםן אלן 8 כילדןד _— פר״ז 2.50 נילרן — פחד און פרײד. און שוין םיס קלןןרן װילן, מיט זיכערן םײן: .עםך״ איז סעםט, געזונס, פרײדיק, לעבעדיק. ער איז דן הערשער. האט ער דןןך אין בװײטן אקס א נאפאלעאן פןןזע. ער — אינםיטן. און אריס, אלע — זײנע קנעכס, זײנע אונטערטעניקע. דער ב ד ח ן. — א נײער בונסער אויפשפיל. דער גאנבער קערפער איז ןןנגעפילם םיס פאסןןס, מיט ברען, עלעקסריזירם. יעדער איבר װי א קלאװיש אין א װינדערבארן אינסטרומענס. אין דעם גאנבן גרויםן ןןרקעסםער, װןןס שפילט• אויף די םימםןןניע .בײנאכס אויםן אלסן מארק״, איז ער דער קלאנגענםולססער, דער אויסרײבנדסטער, דער ראשסטער. ער רופס ארויס געשסאלםן, סענער בום לעבן. איז זײ סחיה־רתים און באגלײם זײ בו זײער אײביקער רו און פוילן. םריער איז געװען באװעגונג דער עיקר, איבס — טאנץ. ער איז געטריבן םון געזאנג, ער איז כולו געזאנג. דןן איז .כל עבםותי תאםרנה״ דערפירס ביז בו דער העכסטער מדרגה. עם איז עבודה םון םרײד, םון התלהבות. אזוי הןןבן זיך אמןןליקע מקובלים געסרײס און גןןט געדינס. עקססאז. װןןס שסעקם ןןן. ער בליבט• אויף אויף דער בינע, טרןןגס זיך אדורך הין און בוריק, פון ד ע ר זײט און םון י ע נ ע ר, בינדס זיך ןןן און םלאקערט־אויף און לעשס זיך װידער. נניסין.-סריער הןןט ער געשאפן א גרויס רעא• ליססיש װערק. דערנןןך א ראמאנםיש. א רעזןןנעריש. פיט גרויםע דןןזעס םון הומןןר, סאטירע, טענדענץ. — און איבם—אן עכס-לירישע, טיף-עלענישע באלאדע. םריער—שארםע קאנטן, בילסע שטריכן, שפיביקע באװעגוננען, האסטיקע איבער• גאנגען. איבט — באהארביקטע נאיװקײט, סענטימענטאלע םאר• חלוםסקײט, רירנדיקע סארגלויבכקײס. און פונקכ װי ער יאנס םריער איבער מנחם-םענדלען מיט זײן הוהא, געסומל, געיעגע־ ניש, אזױ אויך שסײגס ער א־צט איבער מענדעלעם בנימין םון טונעיאדעװקע םיס זײן תמיםות, סרויםערישקײט און מיט די כלערלײ װונדער-קןןלירן. אין װעלכע עס בעשפילם זיך זײן אײגנארסיקעי קינסטלערישער טאלענם. די טראגישקײט איז דא נישט קײן פארשאלטענע. נןןר א געבענששטע. װירעראםאל געזאנג. אין ב ד ח ן — אויפרײבנדיקער, אימפולםיװער, אויפ■ ברויזנדיקער! א־ן ב נ י ם י ן — שטראלנדיקער, אינעװײניקססער. בנעימותריקער נעזאנג. דןן איז שוין מיכןןעלם קזןנבענםרירט, אינערלעך־נעהײליקט, און די תםיםות, די טרוימערישקײט שטרןןמט אייויס סון זײנע אנגעבינדענע אויגן, פון זײנע זינ■ נענדיקע איברים, סון זײן םארליבםן געזיכט, פין זײן װיברירנ• דיקער שטיםע. אין דעס בניםין־װערק דערגרײכט מיכאעלם בי װינדערבארער קינססלערישער עלימות. ער איז דןן דיכטער. טיף• עלעגישער דיכטער. מין למקר: פיכ$?ים (נניםין)/ נ. ײפקיז (ס*נדעיל)