Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 942

48 -וא ליסזרןו•ון 942 איך, א גענוג דערװאקםענער םענטש, גין געװען אינטערגע• װןןרםן א נארישער דיסגיםלין, ןןדער די נןןך מער אידיןסישע דיסגיםלין םין מײן םיליטער־עײט. דןןס, װןןס איך האג געשריגן בשעתן קרײ, טרןןנט נןןך אויסערלעך די םןןרם םון םײנע װערק, װןןס שטאםען סון םאר דער םלחםה. ןןבער אין עגם םארנעםט זיך עס שוין נישס פער מיס פעריװײניקער אוינערםלעכלעכע זאכן, נאר, דאכט זיך, עס טרעםט גיכער דןום װעזנטלעכע. אויף יערן םאל װערן מײנע װערק נםדר םארנןןטן, װען אםילו ם קןןן נישט ןונװײזן, אז זײ םארםןןגן אויםערלעך א רעװןןליניןןנערע טענדענץ. דןןם װערק .װאררען האססינגס• אח םארנןןסן געװןןרן, אײך ״ייד זיס*. זעלנםטסארשטענדלעך, אז םײן נאארנעםינג םין אריססןן• םאנעם ,סרירן״ איז םארנןןשן געװןןרן אין סונקס אװי זעלנסס• םארשסענדלעך אויך די .קריגס־געםאנגענע״ אויב עם הןןם זיך דעמאלט אדורכגעברןןכן עפעם א געםײנזאסע גרונד• ןןנשויאיננ אין דעם אלעם, װאס איך הןןב געשריבן, איז עס געװען די פרוןנלעס ששעלינג: סין אין נישס־טון, םאכט און רעױגנאביע, אזיע אין אײרןןפע. בודא אין ניםשע. םארשטײט זיך, אז בילב דעם פרןןבלעם הןןנ איך םארװןןרםן דןןס מער• אקסועלע אין דעי םןןביןןלןןנישער נ־יער ןןרדניננ. אויף יערן פאל ןןבער הןןב א ך א שטיקל סאשיססאקביע דערםין, װןןם דןןס ערשטע רעװןןליביאנערע ליד בכלל, װןןם מען הןןס אין יענע בײסן םארעפנסלעכם אין דײטשלאנד, איז געװען פײנס. מיט פןןליםישער שריםסשסעלערײ א־ן אקסיעלן זין הןןנ איך זיך קײנמזןל נישט םארנוםען. װען די רעװןןלוביע איז אױםגענרןןכן. בין א ך געװען אין מינכען, א־ך הזןנ געוען סון גןןר נןןענם א סך סירער םין דער רע־יאלוניע אין בײערן, ד. אײזנער. םאלער, נוםטאװ לאנדייער, אין אויך עםלעכע פירער םין דער רעאקביע. איך הןןב דעמןןלם געשריבן א ,דראמאטישן רןןסאן*. װאס הןןס געהאט אלס קעננשטאנד דעם גורל םין א שריםסשסעלער. װןןס ס־רט ןןן םיס דער רעװןןלוביע. ןןבער שפעטער װערט אים דןןם נםאס אין ער קערס זיך אום בי זײן שרישששסעלערײ. דןןס ביך, װןןס הןןס זיך אין ז־ין אי־ויםגעפילסן סרט אין דער װירקלעכקײט שםערב• לעך באשטעסיקס. װעלכן םען הןןט ןןסט קאפירט, אן אני מאםין םונם נישם־אקסיװן שריםששסעלער, ןןס דןןס בוך גײט ארױס םון שםאנדפינקש, אז דער װןןס טום, הןןם קײנםןןל נישם ק־ין געװיסן. נאר דער װןןס באטראכט. עס האס זיך אלזזן אנגעהויבן אין דײטשלאנד יענע בײם, װאם הוןס דוןס ערוןסישע אין דער ליטעראסור זילז סער אװעקנעשסופס אויף דער סעריםעריע. אויב עפעס ערןן׳ טישעם איז ערגעץ געשטאנען אין בענסרום. הןןס פען עס געזען גרןןב און מאטעריעל. די סןןביןןלןןגישע, סןןליסישע ביזנעם םון יעדן מין איז געשסאנען אין בענסר סונם לעבן אין םון דער דיכסער־קונסס, אין דװקא די יונגםטע הןבן זיך שםארק באמיט בי דערװײזן, װי גלײכגילטיק עס זענען זײ די באביינגען בו םרויען. עם װןןלט געװען נאריש אין סאלש ןןפבולײקענען. אז דערםןןלג שםעקש גים. ןובעי די גרויםע םרײר, םון סריער א קאלםן אין שפעםער דןןך באהערשםן טעאטער־פיבליקים, די היםנען םין די בײםינגען און דער םאםע, די הסבםה פון די געבײלסע, װעלכע םען שעבט: בו דעם אלעם געװוינס םען זיך בהררגה בו. ןובער אײביק און תפיד םונדןןסנײ סול םיט דנרעגונג בלײבן די אויםערגעװײנלעכע געשעענישן סץ דער ארבעם. נבחון און מפלה אין — אםשר — די װירקונג פינם פארענדיקסן אין בא־ועגסן פנים םון א םארשטײענדיקער םרוי. איז זײלר ־ו ביליק ןןרס*. םיר הןןבן געװןןרםן א גורל און זענען געסארן קײן קאלאבריע. אין קאלאבריע איז טאקע געװען זײער ביליק, פראכםסול אין שטארק פרימיטיװ. װײטע שסרעקעס זענען םיר געגאנגען ביםיס בװישן דעם סירענישן און יןןנישן ים אהין אין בוריק, נאר םיס די ריקזעק אויף די פלײבעס, אין ס׳איז נעװען א גיטע בײס. דערנןןך זענען מיר גענאננען קײן סיביליען. געװען אויםן עסנא אין אים ארוםגעגאנגען, אדורכשםאבירם דעם גאנבן אינזל אין כסדר ביסיס. פון בײם בו בײס הןןב איך איבערהויפם קײן געלס נישט געהאס, דןןס איז נישט געװען אנגענעם. איך דערמןןן זיך ןןן עטלעכע טעג אין גירגענסי, װעלכע זענען אפילו געװען זײער נישס קײן אננענעמע. איך הןןב ארויםגעקיקט אויף געלט םון א דײסשער בײטינג אין עס איז נישם אנגעקוםען. מיר האבן געװוינס אין א בימער, װןןס הןט געהאט א אײן אינאײנביק םענססער אין דאך, אז אם־לי בײטןןג איז רארש םינםםער געװען. *רויף האבן נעםירט שמןןלע. סונקעלע און געםערלעכע םרעפ. אין דעם ביםער האט מען געהאלטן טויבן. דער ברוק א־ז געװען סול מיסן טויבן• קוים. ענדלעך האבן מיר סארםןןגט א־נגאנבן א פושקע םיט קןןנםערװן און םיר ברויטלעך. אײן טןןג הןןבן מיר גןןרנישט געגעםן. דעם בװײסן טאג הןןבן םיר באשלאסן אויפבועסן די קןןנסערװן. אין אינזער טינקעלן בימער איז געװען עפושדיק. ןןבער אין דרויםן איז אוםעסום געװען װינטיק און קאלט. מיר זענען ארויכגעגאנגען װײט ביז בי די טעםפלען. דורך אן אײנגעסאלענע זײל געשיבס םינם װעט, הןןבן מיר געגעםן. דעם נןןענטסטן סןןג האבן מיר גוןרנישט געגעסן. אויםן םערסן טןןג איז ןןנגעקוםען דןןס געלט. װונדערלעך וגי סרײריק די פרוי פויכטװאנגער הןןס אויסגעהאלטן ןןט די םאנערע יןןרן אין דרום-איסאליע נןןך דעם זאםן לעק םון דער ריװיערע. א םך םער םרײד הןבן זײ איר םארשאםט א־ידער די ריװיערע. א ך הןןב װײניק נעארבעם אין יענער בײט. מ־־ן הױפס*באשעסטיקונג איז געװען בי סארגעסן דעם אוםגעהויער גרױםן הויםן, װןןס איך הןןב אמןןל געלערנס. עס א־ז געװען פרײע לוםט, און הןןםערם לאנדשאסס הוןס אינגאנבן אנרערש אויסגעזען, װי דער הןןמער. װעלכן איך האב געלערנט. דערנאך הןןב איך װידער נעהאש אביסל געלס, םיר זענען געסןןרן קײן סינעזיען. אין האסאמעט, א קלײן ןןרס א־ן דרום פין סינים, װי מיר הןןנן בינעגרײט א רײזע דורך דער םדבר, ה׳ןש אינז פלובים פארכאפש די םלחםה. םיך הןןש םען גענוםען אין געפענגעניש, אין עטלעכע טענ בין א־ך פארבליבי אין בי ויל געשענגעניש אין סוניס. פים א פאס םין א מאלט־גז־שן קע נער איז מ ין ם־וי געלינגען מיך אדורכבי• שםוגלען אויף אן איטאליענישע שיף. א־ך בין גליקלעך ןונ• געקימען קײן איטאליען. קוים זיך דערשלןןגן ק־ין דײסשלאנד. הןןי איך געםוזס תיכף ארײן אין ם־ליםער. םען האס ם־ך דארט נישס שלעכם באהאנדלט. עס איז ןןבער שרעקלעך װען ם ד*רף זײן אינ• סערגעװןןרסן יענעמס באסעלן אין בי םון די נארישםטע זאכן. ס׳רוב בײט בװעקלוןז אויםבישסײן אין קאזארמע־הויף. בו עםן זאכן. װןןס שטאמען םון שםיביקע האס־.ס װעלכע פלעגן מ־ר נןןך דערבי שאסן. בי שפאבירן מים א ביקס אױף םארםרוי• רענע װעגן אין א נארישער םאסקעראדע אין גלײכבײטיק זןןל זיך דער קאפ כסיר ןונשלוןגן אן דער ביקס סין מײן שכן. װוןם גײם םאר מ־ר. נןןך הײנט װען א־ך הןןב שלעכסע חלומות ח״ומען זיך מיר ןןדער מײנע לעבסע שול־יןןרן, װען