Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 941

941 ליסןרןריון נלןסןר 46 זא ל־־יאו פויכטרראנגער*) אויטןן*$ןרטרעם סיש, אביםל אינטערן אײנםלוס םון ד־אנונגיןן און זןןלאס ,נאנא׳, הןט הײנריך מאן אין רןןםאן-םןןרם געשאםן דעם סים םון דער ,הערעאגין םןןן אםסי•, םון דער דאמע םון גןןר גרויםן סםיל, װעלכע ער הןןס ארײנגעשטעלם אין דער■ סיס םון א לעגן, װןןם איז ןןנגעסיקעװעט מיט םןןליטיק, קונםט און ליבע. די יונגע םרויען םון יענע יןןרן הןןבן געזען זײער אידעאל אין װיןןלאנטע סןןן א*סי, און די ױנגעלײס הןןפן געטרויםם םון איר, װי םון עפעם, װןןם איז אסײנםטן װערט נו פאגערן. די ױנגע ליטעראטן םון יענע נײטן הןןנן זיך כםעט אויםשליםלעך םארנוםען םיט ארטיססישע םראנן און םיט *רןןבלעםען םון ערןןטיק. אין דער םוױק הןןט געהערשם ריכארד שטרױם, אױף דער סנענע הןןט םארשידנםארביק, זינלעך און מים סאכםענערישער םארשטענדניש טריוםםירם םאקס רײיהארדס םסיל. דער אםםײנסטףגעשענסער קריסיקער הןןס אלם גרונד-ןןנשויאונג םון דער נײם ןןנגעזןןגט די תורה םון דער ,גליקזעליקײט, גליקזעליקײט םונם דאזײן*. און אלם קינםטלערישער גרונט-םרינני* איז געװען אלגעםײן־ןןנגענוםען, אז עם גײט נישט אין דעם װ ןן ם עס װערט םןןרגעשסעלס, נןןר װ י א ז ו י די זאך װערט םןןרגעשסעלם. איך הןןב נישם געװןןלט בװײםלען אין דעם אמת םון די *רינבי*ן. אין יענע יןןרן הןןפ איך געשריבן א דרײסטן און זײער ארטיסםישן רןןמאן, װןןס הןןס געהאט א װירקינג. אין רןןמאן הןןב איך םןןרגעשםעלם דןןס .רײכע, ש*ילערישע און געװיםנלןןזע לעבן םון א ױנגנםאן םון דער געזעלשאםט. איך הןןב אױך געשריבן א שטארקע דראמע, װןןס הןןט םןןר• געשטעלם א םןןלער םון דעם רענעםאנם, װעלכער נישט םאר• םראכטנדיק זיך אםילו װעגן דעם, קרײבט ער אויף אן אמת א ױנגן שילער, פדי בו באקומען א נאםוראליםטישן םןןדעל םאר א קרוביםיקס, און אויך א שרעקלעך דעםןןנישע דאםע םון דער בןןרגיא-סביבה. עם איז אםילו נישט געװען קײן שלעכט שסיק נןןר בו דעם װןןם הןןט דןןם געשריבן, הןןב איך הײנס קײן שום שײכות נישט. אין יענע יןןרן הןןב איך אויך געשריבן א סך רעבענ■ זיעם, אין א רײך בריליאנטענעם, קריגערישן םטיל, גענוג בײסנדיק. נישט אײנעם הןןב איך דעמןןלט מבער געװען■ איך הןןב א סך געװוסס, איך בין געװען גום באהאװנט אין די עםסעטיקעם םון געװיםע עגןןכעס. אז כ־הןןב געװןןלס, ה$ב איך געקןןנס זײן זײער סרעסלעך. הײנט סארשטײ איך אםילו נישם רעכט, םארװןןס איך הןןפ דעמןןלם דוקא געװןןלט עםעבן סרעםן. װןןס עס איז אויף אן אםת שלעכט געװען און מען האט באדארםם ארןןםרײםן, איז שוין םון לאנג דערלײדיקט, און ם־װײזט אויס, אז איך הןןב דערבו כלל נישט מיטגעהןןלםן. םון יענע יןןרן איז נןןר םארבליפן אביםל םײנסשאסט. דערנןןך הןןב איך חתונה געהאט און בין געסןןרן מיט דער םרוי םויכסװאנגער קײן אויסלאנד. בוערשט הןןב איך געלעבט זײער גוס, װײל איך הןןפ געהאס א םך געלט. און שםעסער, גןןר פלובלינג, בין איך געבליבן ןןן געלט. םיר זענען דעםןןלם געװען אויף דער ריװיערע, עם איז געװען בעתן םעזןןן, און איך הןןפ געזןןגט בו מײן ױנגער. שײנער און גוט־ןןנגעסוענער סרוי: ,הער נןןר, םיר הןןבן שוין קײן געלם נישט, מיר םוזן זיך איבערטרןןגן אין ע*עס א ביליקערע געגנס. בײ בעדעקערן שטײט, אז םארדיניע ןןדער קאלאבריע אויםגעװאקםן בין איך אין א קאסוילישער, םיסלגרױסער שטןןט אין דרום־דײטשלאנד. װײניק עכםם איז געװען אין ןןט דער שסןןס, אויםער דער געגנט ארום, די שײנע, םלוכהשע בילדער׳און ביכער־זאפלונגען, דעם קארנאװאל און װארשײנלעך אויך דןןם ביר. די שסןןס הןןט נןןך דעמןןלס זײער געהאלטן םון איר סראדיביע אלם קונםס־שטןןט. ןןנער מיט דער דןןזי• קער קונםט איז נישס געװען גןןר םויגלדיק. זי איז שוין גע• װען גיכער אן אקאדעפישע, בארימערישע, קלײנבירגערלעכע אינססיטוביע, װעלכע עס הןןס אויסנעהאלסן אן ןןםגעשסאנענע, דושנע און גײםסיק נישט גענוג אדורכגעלוסטערםע באםעלקע• רונג. אין דער שםןןט בין איך אלזןן גרױם געװארן. איך בין הוםאניםסיש דערבויגן געװןןרן. הןןב געלערנס לאסײנישן און גריכישן םינטאקסים און אויך א סך בןןלן םון דער אלטער• סיםלעכער געשיכסע. עם איז געװען א *עדאנסישע ניכטערע אויסבילדונג, ןןן װןןסער ם׳איז בוזאמענהאנג םיס יעם רעאלן לעבן, ןןן ספןןרס, קןןנםערװאטיװ, *אסריןןסיש. פאסעםאםיק אין םערזן הןןט םען געלערנט מיט דערזעלבער מעסןןד. לויט שםרעננע בללים הןןס פען געלערנס שרײבן דײסשע, לײטײ• נישע און גריכישע םערזן. איך דערמןןן זיך גענוי, װי אין די גןןר ױנגע יןןרן םײנע הןןב איך, בוליב עפעס א געבורטססאנ םון אונזער הערשער, ןןנגעשריבן א סעםטשסיל אין גענוי-אי■ געםןןםטענע, קןןנװענביןןנעלע ריםםען. אלע הןןכן אײנגעםונען אז םײן פעםטשםיל איז זײער גוט, םען הןןט עס ןןסגעדרוקם אין ע*עם אן ןןנשטענדיקן הײםישן זשורנאל, און איך האב דערסאר באקוםען א קראװאם־ש*ילקע אלם בײכן םונם הער■ שערס ןןנערקענונג, די אויםבילדונג אין יענער גיםנאז־ע, װעל■ כע מען סלעגס באזוכן ביז 19 יאי־, איז געװען זײער בא• שײדן. די קלאסיקער הןןס מען געלײענט אין זןןיגסעלטיק-נע• רײניקסע אויסנאבעס. אלץ, װןןס הוןט געהאט ע*עס א שײכות בו םעקםועלע סראגן, הןןס םען פחרניש אויםנעשניטן און אוים■ געמיטן. עס הןןס דןןרם געהערשט דיסביפלין, יראת־הכבוד, גיפסענע אנסיקן, בביעות. עס א־ז געװען קלןןר. אז דער איבערגאנג בי דער סרײהײם א־נם אוניװערזיטעס הןןט געםוזט ארויסרוםן, — אין כמעס אלע אחילו נןןר אביסל-םעיקע שילער — א שינוי, בום ראדיקאלן, בינישן. אין יענע יןןרן זענען אלע םעקםועלע םראגן געװען בוסיל באטןןנט אין דער װעלט־ןןנשויאינג, אין דער ליסעראסור, אױף דער בינע. אלע געשעענישן הןןט םען בוגעםירם בו דער םרוי, םסרינדבערג אין א זײער םײנסלעכן זין, װעדעקינד פאטעטיש און דןןקסרינעריש, לײכס-סענטימענ■ סאל הןןבן עס נעסאכט די װינער, שניבלער, און הןןפמאנס■ טאל, װעלכע הןןבן פשוט ארויסגעזאנס: ליבע, קןןםעדיע און סױט-אט דןןס איז דער זין א*ן אינהאלם םון לעבן. םון די ענגלענדער הןןס םען דעמאלט אמםײנססן געלײענס ןןסקאר װײלרן, םאלןןםע הןןס געשפילט אן אומנעהויער גרויםע רןןלע אק דער םאנטאזיע פון די ױנגע. םון די אלע פרינביפן, װןס די דײטשע דראמאסיקער הןןכן געשאסן. הןןס פאהערשט די סבענע װעדעקינדם ,עררגײםט*, לולו, די נאםירלעכסטע און סאקע דערםאר די אםםײנםטן-טײװלןןנישע םרוי. ענסוזיאם• •) ליןן ווײכסװונננר, דנר •מנר •ין .ױר זי•״ *ין •ון * ריי *נדחרפ װערק. רער *ויסןסןרסרעז •יז דן נישס (ןננ ןננעניינן דירך דעם קינסםינר.