Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 939

939 לי סןוןריוו נ לןס < ר 48 ז א קאטאםםרןןםע, קיממ א גערעסעניש אױף םעםיארן. די ,קינדער סין שסורעם׳ ױעלן דערגײלן זײעדע קינ• דער אין קינדם קינדער, װןןם זײ האבן איבערגעלעגס אין .די גרױםע סעג*. אזױ איז געװען נןןך דער םראנגו־זישער רעװןןלידיען אזײ איז איזיס. נןןך דער װעלס־מלחםה. און נןןך דער ריםישער רעװןןליניע... און אזוי איז אויך אין אינזער ײדיש לענן: א עםןןכע (א הערןןישע אםשרז) גײס אװעק. אײלן זיך די לענסע םיסשאםער און עדות םין דער עםןןכע אונז דערנײלן םין זײערע לײדן און םרײדן. לןןמיר זײ דאנקען דערסאר, ןןבער נןןך םער װעלן זײ דאנקען די קומענדיקע היססןןריקער םון דער עםןןכע. ןןנער די ױגנט, די מיטבויער םין דער נײער עםןןכע. װעס קיםען און א נײע םןןעזיע, א נײע קינסט מיט זיך נרעננען... םאקסן אזעלכע םעסע םענסימענסן. אז זײ הײנן ןןן נו רינען םים םאנסאדעם. דער אםת איז, אז םעםוארן נו שרײבן איז םיל שװערער װי א ראםאן ני שרײבן. דערםאר זען םיד, דןןם אין דער נײט, װען די װעלט־ליםעראטור םארםןןגט א היםש ביסל גיטע ראםאנען, איז זי װײט נישט אזוי רײך מיט אםת גוםע םעםוארן... םיס װןןס-זשע דען דערקלערם זיך די אינסיקע מןןדע אױף פעםוארן אין ײדיש אין אין אנדערע שםראנןז פיר דאכס זיך,—דערםיס. װאס םיר לעבן בײם סוף םין אײן יןקיםה און בײם אנםאנג םון א נײער. ױגנס שסרעבס נו נײע אומבאקאנסע האריזאנסן. די עלטער קיקם נוריק. דערםןןנט םען זיך די אםןןליקע יןןרן— שרײבם םען זכרונות, םעםוארן. נןןך יעדער רעװןןלוניע, נןןך יעדער םןןניאל־היםםןןרישער װ י מ י ט 25 י,א ר צ ר ר י ה .(נןןסינן םון רײזע־אײנדרוקן אין ײדישן רומעניע) ד״ר י• ר ו ב י ן אויב היםער־עםןןניע, אויב איםםיטלבארער ברען אין םלא• קער, אויב זאםםיקע םארבן םין דיכסער־אססיראניע, גישס אין אונזערע אינםי^קע לעגאלע אין ןגעכשרם-ןןסגעקילםע באדינגינגען, דארף מען זײ זוכן אין די אםןןליקע יוגנט• יןןרן, םיט א 20-52 יאר נוריק. װען א רעװןןליניןןגערער לןןזונג איז געװען א קןןליםבישע אנטדעקינג, װען, אלץ װןןס םיהאם געטין, איז געװען מיט ם ב נ ו ת םארבינדן, װען אויף אלץ און אלעמען הןןט געשװעבס דער רוח־אלהים סין הערןןישן... אין סאקע דןןם אײגענע לעבס אינט איבער די בעםןן• ראבער ײדישע־ײדישיסםישע יוגנס. זײער ןןםס איז דןן מיס םכנות־נםשות סארבונדן דןןם. װאס בײ איגז איז עם שוין א אומבאדײטנדיקע. סארעװע קלײניקײט, גונויםזאםלען זיך אויף א ליטערארישן שמועס קען דןן נןןך קװאליםינירס װערן אלס... .אנטי־םלוכהשער קאסלאם׳ באקוםען א ײדיש־ביכל (אמןןל: א גאנץ־נײטראלן ביכל) ד י ר ע ק ס םין אויםלאנד פןןדערם נןןך זיך די סײנלעך־רוםענישע .אםענדע• (שסרןןף) אין א לאנגן משא־מתן םיט דער רוםע• נישער .סיגוראנץ׳ (סאליטישע דעםענםיװע), ביבלןןםעקן — מיס מי געגרינדעסע ײדישע ביבליןןסעקן — נײען שנעל אדיבער אלם .געםערלעכע׳ אינסטיםוניעם אין געםאנגענשאםם ניזא־ םען םיט זײערע גדינדער. - ם׳איז אימגלויבלעך םאר אונזערם אײנעם, ןןבער_ם׳אױ םארט אזױ, אין דעם םוז מען זיך איבערבײגן בײ א דירעק• סער בארירינג מיטן ןןרט, בײ א באזיך אין ײדיש־בעםארא• בישן שסעםל: נאך ערגעץ אין דער װעלט איז נישט אזוי, װי דןן. ײדישע קולםור־ארבעט םארבינדן מים מםירת־נםש! און װער סיס ןןט די דןןזיקע מםירת־נםשדיקע ארבעטז הויססזעכלעך, ריכטיקער: כםעס אײנאײנניק—די י ו ג נ ט. נישס געקוקס אויף אלע שסערונגען אין שװעריקײטן, איז כםעס אין י ע ד ן שסעטל םאראן א ײדישע ביבליןןסעק, ןןסס מיט סױזנסער בענדער, און מ ׳ ל ײ ע נ ט. א ז ו י װי ם.לײענס, װי די ױגנס לײענס ײדישע ביכער אין בעסאראבעד. זןןל דער געשטעלםער טיסל נישט םארםיין, זןןל ער נישס אױסדריקן סונקס דןןם םארקערטע םון דעם, װןם כ׳װילו ס־איז נישס קײן באװײז םאר נוריקנעשסאנענקײם. נןןר דװקא א םןןרנײכונג םון בםירוש־סןןזיםיװן — כ׳רעד דןן װעגן דער ײ ד י ש ע ר י ו ג נ ס אין רוםע• ניע, באזונדערם: אין בעסאראביע, װען מיסןןרס ארײן אין א בע• סאראבער ײדיש שסעסל, אין סןןליסיש און עקאנאםיש אום• געהױער־םארסײניקסן שסעסל, איז דער ערשםער געםיל סון אתזערם אײנעם: די קאלענדאר־גיםער םון דער יאר־באנײכינג איז א .סעות הבחור הזענער׳: ם׳איז דןןרסן א .לעבן• פון מיס נענדליקער־בענדליקער יןןרן גוריק, אזש ביזן מיםלאלםער ארײן־ י און אז ם׳װיל זיך ארויםראסעװען םון דעםראזיקן ארו• פיקן סײן און א טרײםט געסינען, םאלס דןןס אויג אויף דער דןןרםיקער ײדישער יוגנם, אױף דער םערקװירדיקער, אוםסארגלײכלעכער יוגנם, םים איר סיםער בדגײםסערונג און בײ אונז װײניק־םאראנענער קרבנות־גרײסשאםט. און דער געסיל דערבײ איז װידער דער אײגענער: א טעות םון קאלענדאר־ ם׳איז א ױננט, װי םיט 25 יןר נוריק.. ד ן ס םןןל איז שוין, וױ געזאגס, די באנײכונג .נוריק• א סימן-סוב םון סןןזיסיװן, םון באגײסטערנדיקן. און װןןלט איך נישם םורא געהאט ארײננוםאלן אין נו• שטארקער סענםימענםאליסעס, װןןלט איך געזןןנס: זעענדיק די בעסאראבער ײדישע (ײדישיםסישע) ױגנם, װערט אונזער אײנער ןןנגעםילם םים נןןגגדיקער קנאה, םים סײגלעך־ןןנגעגעםער בענקשאםס נו דער אײגענער יוגנם םיט 25 יןןר נוריק... ס׳ארא דיססאנץ נװישן אנ׳ןןליקן רעוז^לוניןןניזם און קאםף םאר ײדיש אץ די יןןרן 1903 — 1905, װען אלץ איז נןןך געװען אץ .בראשית׳־בושםאנד און יעדער טריט איז נא• גלײט געװןןרן פיט אלץ־סארכאסנדיקן הײליקן אידעאליזם — און אונזער אינסיקער, לןןםיר זיך נישט שעמען םודה נו זיץ: א י נ ע ר ץ־ארבעםז״