Literarishe bleter · 1928-11-30 · 48 (30.11.1928) · p. Seite 938

48 תא ליטערארישע בלעסער ר 936 מ ע מ ו *יע ר ו ל1;? ווזניג׳לן^וןן בעםסע — אינם לויף סון דורות פארװאנרלם אין געשיכטע, דיכםונג און לעגענדע. די פריםיםיװע פעםוארן (בעליפה ס׳רוב) הןןבן געהאס גרױם דערםןןלג. שוין דער הײל־מענטש הןןט ליב געהאם בו הערן סשעקאװע ואכן און פאסירונגען, װןןס הןןנן געםראסן פיס די םערידעדפארענע מענםשן. און דער דערםאלנ האס ארויסגערוםן ספעניאליסםן. אלע מענםשן (ןןן אויםנאם) הוןבן ליב צו דערבײלן םעשױת, ס״רוב םון זײערע זכרונות. נןןר אײניקע נוליב נאםירלעכע אײננענוירענע אײגנשאפטן, דער• צײלן בעסער װי די אנדערעז זײ לעבן איבער שסארקער, זײ זען שארםער און הןןנן אוין םער געזען. אזױ ארום זענען םסתםא םון די ערשםע בעסערע מעםוארן-דערנײלער ןןדער שרײבער געװןןרן קינםםלערידיכטער, םרונאדורן. ביז םון די פריםיםיװע םאקםן׳דערבײלער (און יעדער דערבײלער טינקם די םאקםן אין די םארבן׳ םון זײן םאנ• םאזיע) זענען געװןןרן קינססלער. דערבײלן א םעשה איז גע• װןןרן א קונסס, און די קונסט אלײן הןןט זיך נענװײגם אין םארשירענע קיכסםן, אין םארשירענע ליסעראסוריסןןרפען. און די קינםם א־ז הויפסזעכלעך באשםאנען אין דעם, בובופובן םאקםן און פאםירונגען, כדי זײ זןןלן בעםער אוים• נעםען בײם עולם, װאם האט ליב אויסהערן א םעשה. און פובן הײסם אױך קאמפאנירן: בלױז םאקסן זענען בו םרוקן און די אלע מענסשן, װןןס מיר באגעגענען, זענען נישםיגענוג אינסערעסאנם. דארף םען אזוי קאספאנירן די געזעענע םאקסן און מענםשן. ס׳זןןלן םון דעם גאנבן גרויען םאםעריאל ארויס• קומען אינםערעםאנטע םענטשלעכע כאראקםערן און שסאנענדע סיטואביעס. ביז םיר זענען אזוי ארום געקוכען בו די םאדערנע נאװעלן און ראמאנען. װעלכע זענען אין דער אםתן נןןר אנםװיקלםע קינסםלערישע פןןרמען פון די פריםיםיװערע פשוםערע אין אמתערע מעסוארן — פערזענלעכע זכרונות. זןןל םען דעריבער זןןגן, אז ס־איז איבט אזא גערע• םעניש אױף מעםוארן, װײל םענטשן איז נםאס געװןרן די בויקינססלערישע, בויגעפובסע נןןװעלן און רןןמאנען און זײ הןןבן זיך דערםאר פארבענקס נןןך די זכרונות, אם סונקס װי מען האם זיך אבינד אויך ןןנגעהויבן םער אינםערעסירן םים .טרוקענער׳ געשיכסע. כאםש אין דער םברא איז דןן א קערן אםת. גלויב איך אבער נישם, אז די איבטיקע מןןדע אויף םעמוארן איז א מאטעריאליסםישע רעאקביע קעגן קונסס. םעםוארן דערבײלן סרוקענע םאקםן, זאגט מען. הלואי אבער װןןלם עס אן אמת געװען. מאנכע מעםוארן אץ זכרונות זענען םער בוגעפובט אין בוגעסראכם װי רןןםאנען און דערבײלונגען. אז אין גרױםע גוםע רןןםאנען איז דןן מער לעבעדיקער אסת װי אין הונדערטער ביכער םיט פער• זענלעכע זכרונות. איז נישםןן װןןם בו רעדן. דעד אםת איז אויך. אז דןןס רוב םעםוארן־שרײבער זענען קינסםלער, ןןדער זײ םײנען. אז זײ זענען קינםסלער אין זײ באפובן זײערע בןןבעס און זײדעם םיס די םאםע העלססע ראסאן־סארבןז און זײ לײגן ןןן אויף די םרוקענע - אין אונזער ײדיש, װי אין אלע אנדערע שפראכן, איז איבט א גרוים גערעסעניש אויף מעםוארן-ליםעראטור. װןןס םאר א בײםונג איר נעםס נישט אין האנם, װארםן זיך אײך אין די אױגן מעםוארן. זכרונות, םעמוארן, בילדער פון אמןןל, םון דער נאענםער םארגאנגענהײס א. אז. װ. אויך אויפן ביכעריםארק — אלגעםײנעם און ײדישן — פארנעםען זכרונות אבינד א בבבודיקן ןןרס. איז ןןט די גערעםעניש אויף םעמיארן א בוםאל ןןדער א בײכן פון דער בײטי איז ןןם די איבטיקע גערעסעניש אױף זכרונות א ליסע• רארישע רעאקביע קעגן די סקארבןןװע נןןװעלן אין רןןםאנען, אדער א םיםן םון עלטער אין םידקײםז עס קען קײן סםק נישם זײן, אז מעמוארן הןןבן א באזונדער בויבער םארן לעזער, דעם בויבער פון אםת, װןןלט איך געזןןגם. םעםוארן סרעסענדירן דןןך לכל-הפחות אויף פאקםן, אויף אמתע פאםירינגען, םײ אינם לעבן םונם יזזיד, װעלכער שרײבם די זכרונות און סײ םין דעם לעבן פונם כלל, םיט װעםען דער יחיד הןןם געלעבט. םעםיארן, זכרונות זענען דןןך נישם קײן אויסגעטראכטע ןןדער קןןםפאנירסע בילדער אין םיפן םין לעבן. מיס װעלכע םיר סרעםן זיך אין דעם גרויסן רוב נןןװעלן און רןןסאנען. םען קען אםשר אױך זןןגן, אז רער פרימיסיװער תםבית םין אלע אנדערע ליםעראםור״םןןרמען זענען די פערזענלעכק זכרונות פינם שרײבער, װי דער אינםערעס םונם דורכשנים■ לעכן לעזער בי דעם פערזענלעכן לעבן און איבערלעבן םון א סענםשן. לןןמיר זיך םארשטעלן: װןןם הןןם געשסויםן דעם ערשםן שרײבער אדער דיכסער בי נעםען די פען אין שרײבן ןןדער זיננעןז—זײנע פערזענלעכע איבערלעבונגען, די םענסשן אין נאטור־םבענעם. װןןם ער הןןס געזען, די אויסטערלישע חדושים, אםתע און אױסגעחלוםסע, מים װעלכע ער הןןט זיך באגעגנם אין לעבן — אס דןןס אלץ^װאס קען אויך אנגערוםן װערן ׳םעםוארן הוןבן אים געגעבן דעם ערשסן און װיכםיקסםן שסױס בו שרײבן, דעדן ןןדער זינגען םאר אנדערע. און װןןס ־איז געװען די ערשםע סבה, װעלכע הןןם געשאםן, אזוי בי זןןגן, די לעזער אין ביהערער םון די אמאליקע (ערשםע) מעשיות אין געזאנגעןז װירער אמןןל: דער אינםערעס בו דעס, װןןס דער בװײסער םענסש הןןס געהערם אין געזען■ עס לעבם אין יעדן פענסשן דאס געפיל, דער דראננ .בו םײלן מיםן בװײסן*, בי דערבײלן דעם בװײםן די אויסער• געװײנלעכע, טשעקאװע ןןדער װונדערלעכע פאסיריננען םין זײן לעבן. פינקס װי סילעבט אין יעדן םענסשן די נײגעריקײם אויסבוהערן א פעשה פין יענעמס לעבן, כדי פונם בװײסנס איבערלעבונגען בו לערנען, װי בו באגעגענען דיזעלבע סאקסן אין סיםואביעם, װען זײ װעלן אים סרעםן. . דער פאפולערסםער ןןנםאננ פון יעדער ליםעראםור• םןןרם, די װערסער ,עס איז אםאל געװען׳ שםעקן שוין סיס מעםוארן, מים זכרונות. אויב נישס מיט אײגענע, איז םיס זכרונות םין |זכרונות. אזוי ארום װערן מעפוארן — די אינסערעסאנכסשע אין