Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 930

47 ליסןוװ•?ן ו0)װ 930 דזשעל. ל־־אנדאז ס י נ ק ל ע ר םארטרויערסערן ער האס שרעקלעך אין םארביטערט געליסן און קײנער האט נישם געקענט םארויסזען, װןןםער ליד ער איז געװען גיכולת אויסשםידן אין סײער םין זײן גאונות. אויב איך שרײב אזוי שסרענג װעגן אים, איז עם דערםאר, װײל איך גלויב אין דעם אומברחםנותדיקן אמת, װעלכן ער אלײן האס געפרײדיקס. כ װאלס אבער בײ קײנעם נישס װעלן שאםן די מײניננ, אז איך דערשאץ נישס זײן גרויסקײס װי א שרײ• בער אין מענסש. עם זענען געװען א סך בװישן זײנע אין מײנע חברים, װעלכע האבן אים געהאלטן םאר א פארלוירענעם. ער איז גע• םארן אױף די האװאיער אינזלען אין דןןרס הןןם אים די עלע• נאנטע געזעלשאםט געסאכט םאר איר ליבלינג. ער הןןט מםפים געװען בי םאכן חניפותדיקע רםזים בו אירע פײנע ״בדקה• פישקעלעך״ לסובת די ראםעם, װןום זענען דורך איר עקםפלו• אטירט. ער איז געפארן קײן מעקםיקע און איז באבויבערס געװארן םין דער געשיקטקײס םין די פעטראל-א־נזשינערן און האש אנגעשריבן א רײ ארסיקלען װעלכע האבן ארויסגערוםן א בארן־אויסברוך בײ די רע וןןלוציןןנע־ן, דזש. לי.נדאן איז פארבליבן א קינד ביזן םוף. ער האס שטענדיק באדארםט נײע אנםדעקיננען אין נײעם ענטיזיאזם. א ים-ןזםיביר הןןט א־ם גע• פירט װ ־זן א קריגש־שיף, ער הןוש א־יננעסונען. אז עס איז א װונדערבארע אין אײנדריקספילע םאשין. אין דער שטיל םון דער נאכט אבער הןןט ער סאר זיך געזען די רחמנותדיקע װײםע פײמער פין די קעםל־הײבער, םאר װעלכע מ האש אים נישט פארגעשטעלט, װײל ער איז געװען א גאםס סון אסיציר. יןן, ער אלײן איז אםאל געװען אין דער לאגע פין די קעסל-הײצער, אין דאס, װאם זײ הןןפן דירכגעםילט, האס זיך בײ אים ארײנגעקריצס אין דער נשמה. ער הוןט זיך דערלויבס באזעצן אין דארף מעשה׳אדלמאן און װערן אויסגעבראכט אויף זײנע ארבעסער םאר זײער ספשות אין אומסעיקײס. און װען איר װןןלט אים א פרעג טין; ״אין דער קלאסן׳קאמףז״, װןןלט ער תיכף ארויםגעװיזן זײן גײםט• ״יא ז־כער, איך װײם, װןןם זײ םילן■ איך אויף זײער ןןרט װאלט בעסער נישס געװען״. ם־איז א פײנלעכע זאך צו באזיצן א רײכע פארשסעלונג אין ־ זען דןןס לעבן אײנצײטיק סון םארשײדענע זײםן. דזשעק הןןט געהאס א געטלעך־װײך הארץ. ער הןןט געװײנס איבער די לןןנדןןנער פערםלען פין £1ח£-ז*!£, װי ישו האט געװײנס איבער ירושליס. אין לויף סין יןןרן הןןבן א־ם נישס געלאזן צו־רו די ערינערונגען פין דער דאזיקער סארפיןןססעטער און דערדריקטער באסעלקערוננ. די בילדער, װעלכע ער האט סון דארס געשילדערם, װעלן די קינםסיקע דורות לײנען מיט אימה און נישט װעלן גלײבן. ם־װעם זײ ןןנערקענען םאר די שטארקסטע שאסונגען, װעלכע זענען ארויס פון זײן םעדער. אט די דאזיקע. צ״אמען םיס זײנע סןןציא• ליסטישע עםײען—לעבעריקע און שטארק־ארורכנעפילטע — מאכן אים םאר אײנעם פון די גרעססע רעװאלוציןןנערע םיגורן םין אונזער נעשיכטע. איך װײם, אז א םונק פון אט דעם הײליקן פײער האט נאך אין א־ם געברענט ביזן םוף, װײל עפעס םער סון א יןןר סאר זײן סױט האב איך עס דערװיזן םיטןיםי בענדיקן מאנוםקריפט פון מײן אנטאלאניע זס} ץז0 פו71מ *6ס1*115[. די הקדמה, װעלכע ער האס צו איר געגעבן, איז אײנע סון די שענסטע זאכן, װעלכע ער הןןם װען־עס־איז א י י פ ט א ז (סיףי• איך דערמאן םיך מײן פרוב אים צו איבערצײנן, אז ער הןןס באדארםט האבן פארגניגן. ןןנשרײבנדיק זײנע בעססע דערצײלוננען—,דער ים־װןןלף׳ און ״די שסום פון בלוט*! ער אפער האס אפילו נישס געװאלס עס אויםהערן. ער איז נעװען א מענםש פון טאטן ער האש ליב געהאס שװימען מים א זעגל, ארגאניזירן, קעמםן םאר׳ן סאציאליזם. זײן ארת־ע שטעלונג צו דער םרוי האס זיך אויסגע• דרוקט אין ״םארטין עדען׳, זײן אמםערםט־אויםאביאגראפישן ראמאן, אין װעלכן דער העלד סרןןגט ארוים זײן אנסשײדע• נעם אויספיר איבערן לעבן. ארויםװארסנדיק זיך בײנאכס םין פענםשער םין אן אקעאנישער שיף. דער העלד איז א יונגער ארפעסער, װעלכער סירס א האיבן קאםף, בכדי זיך צי דער• הויבן סין זײן איעמקײטן אבער דאס יוננע מײדל םין דער קילסירעלער װעלט, װעלכע ער אידעאליזירט װי א געסין. װײזם ארויס איר פחדנות אין נארס אים ןזפ בעת זײן נויט. אין דעם באשטײש דער צער, װאס א םרוי קען אנסין א מאן, װעלכן זי סארשסײט נישטז ם־טרעםס ןןבער נאך ערגער — דאן װען די פרוי פארשבײט צי גום זײנע שװאכקײסן. ״םארטין עדען• א־ז זיכער אײנס םון די גרעםטע ײדי־ז פין דזשעק לאנדאן. ער הןןס אין בוך ארײנגעלײגט זײן אםתע נשםה, און דער םאקט װןןס נרןןד דאס װערק האט םען אױי װײניק געקענס און אזוי װײניק געלײענס, האט פאר אים גע• האם א באזונדערס פאראומערנדיקע באדײסונג. ער האס דערפין געלערנט, אז אויב אן אםעריקאנער שרײבער װיל םארדינען אויפן לעבן מיט דער פעדער — איבערהויפם אויף א ברײטן לעפן — באדאדף ער אויםסײדן צו באהאנדלען די געשלעכט־ סעםע אויף אן אםתדיקן אופן. אדער ער באדארף שרײבן, אימערמידלעך איבערחזרנדיק דעם טרוים סון א פרימיטיװן און פילקןןמען קינד, װאס איז קוים-װארשײנלעך און קנאפ־איבער• צײגנד פאר די, װעלכע זענען נישט פרימיסיװ און באזיצן א גוף און אינטעלינענץ אלם ״נדן*! אדער. אויב ער בא• האנדלט דאם םןןדערנע לעבן, באדארף ער גענוי ארוםשרײבן די פארניכסונגס־לײדנשאפשן פון די רײכע — א מין פארפוםיר• סער סם, װאס מאכס אלץ חרוב בײם הײנטיקן טאג. דעם אנהויב דערסין האט מען שוין באםערקס אין ״די קלײנע לעדי םין דעם גרויסן הויז׳. איך סאררעכן דאם ביך װי דעם אימ• גליקלעכםטן ןונזןןג אין לאנדאנס לעבן. פאר א מענטשן איז פשוט אוםםעגלעך צי שליםן א קאנטראקס אויף זעקס און דרײםיק סויזנס דןןלאר א יאר םיט די 1*ז*=)17 און די נשמה זאל אים נאך בלײבן לעבןז דאם אינערלעכע לעבן איך בין שוין גרײט געװען זיך זןןגן םיט אומעס, אז אםעריקע האט אים .געהאס׳, פונקט װי זי האט ״נע• האט׳ םארק טװעןז נןןר עס איז נעשען אזוינס, װןןס האט םיר דערװיזן, אז כ־הןןב צו־פרי פארלוירן די הןןפנינג. דזשעק לאנדאן האש באזעםן א גײםס. װעלכער הןןס געארבעט אן אויפהער און אים געשטױסן םיס א געװאלסיקן כח. די ליבע צום אםת, װעלכע ער הןןט םארםןןגט, הןןס ער דערםירס ביז א לײרנשאפס, און די שנאה צו אומגערעכסיקײס הןןט אין אים געסלאםט םיט װולקאן-פײערן. דער םענטש איז געװען א טיף•