Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 924

47 זא ליםערארישע ב׳לעםער 924 װאס לײענען ײדישע ארבעטער אױ װײסרוסלאנד (א םך־הבל פון א ליטעראטור־אנהעטע*) די עװײשע סר&גע םץ דער *נקעסע: .װעלכו ײדישע שרײבער זענען אײך באקאנט, װעלכע נישט-ײרישע*. םיר האון דא געװאלם םעסםשטעלן די עװאיוניע סון לעזער, די .נעגעא• לןןגיע/ אזוי בו-זאגן. אגב, האבן״םיר דןן געהאט אץ אויג $ןנבו- טאפן, װעלכע שרײבער הןןני זיך דערװןן־בן פןןסולאריםעס אין די םאס;. דער ענסםער אויף דער דאזיקער סראגע קען נישט סרע- טענדירן אויף אויסשעסנדיקײט, װײל װעלכער ארבעטער־לעזער קען דאס אין םשך פ־ן סז םינום, װןןס ער איז בכח ןןפבונעבן דנר אנקעטע, אויפװעקן אין זכ־ון אלע אים באקאנסע נעםעןז םיר הןןבן דא םאריך הכלט די ענססערס או ף אזא אוסן: עס זענען אויסנעטײלט געתארן *װײ נרופעס לעזער — די נרופע ביז 25 יאר (36 אנקעסעם) און םץ 25 נױ 50 יןןר (ס7 אנקעטעס). װעגן בײרע גרופן הןןבן םיר באזונדערע טאבעלעם אין חי עם װעלן װײזן די רעזולםאטן איז די דןןזיקע סײלונג נישס קײן װיל- קירלעכע אץ ניט אין רעזולסאס אײניקע טיסישע שםריכן. ןןט װאס פא־ אן ענססערן םיר הןןבן בײ דער עלםערער גרופע: שלום-עליכם איז באקאנט 42, מענדעלע - 31, פרץ — 21, אש—5, בער.עלם$ןי-3. פון די נײע ײדישע ד־כשער און שרײבער: סעםער—7, כאריק — 6, נןןכרעם נײען — {)רשאנםקי. ליטװאקןןװ, דאברושין א. א. פון די רוםישע שרײבער װערן דערםןןנט: סןל- ססאי—13 םאל, נארקי- 8, גאנןןל-7, פושקין - 5 דןןסטןןיעװ■ םקי—2. םון *די נײע רוםישע—גלאדקןןװ — 4, ערנבורג—1, םור- מאנאװ—1, אײואנןןװ—1, רוםאנןןװ — 1 א.א. נך הכל װערן דער- מאנס 75 אויסא־ן. דןן קענט א־ר צװישן די אייםארן, אויסער די אױםנעדעכנטע באנע:ע:ען: הײנע, שעקספיר, זןןלא. בארבים, םראנס אין שמ׳ר טאנעננוים ביאליק, סרונ, בײסלץ.., די סרןןסןןרביע בװישן נ־ופן שרײכער איז דא אזא: אלסע ײרישע — 11, נײע— 21, נײע שרײבער םון יענער זײט גרענעץ — 6, איבערזעביננען םון נײע רוסישע—12, אלטע רוסישע — סז. םון אויסלענדישע— 13. די אבםאלוםע מערהײס נעמען סאלט אויף דער נײער ײדי• שעד ליטעראטור, ןןבער יעדערער האט א קלענערע באל .שטיםען״, װי װער עס איז פון די אלטע און אלע בוזאפען װײניקער. װי 1 שלום-עליכם לאםיר זיך איבט ביקוקן בו לער בזײםער יונגערעד גרופע לעזער. דא גײען אויך אויםן ערשםן ןןרט די ײד שע אלםע קלאםיקער (שלום-עליכם—23, םענרעלע —18. פיץ—13) םון די נײע גײען אויםן ערשסן ארט־ כאריק(6) און םעפער (5). סך-הכל װערן אין די 36 אנקעטעם אננערוםן 39 נעםװן. די פ־אפא־ביע צװישן נרוסעס שרײבער איז דא שוין אן אנדערע: אייף אלטע ײד־שע ש־ײבער פאלן ך נעמזן, א־יף נײע סאװעסישע- 15, אױף נײ אויסלענדישע—2, אויף םאװעטישע רוסישז — 8, אויף אלט־נ ריםישע—6 אין אויף אײםיענײשע — 1. דער אונסערש־ד צװישן בײדע גרופעס לעזער אױ דא ב־יט: סראפארביאנעל סארנעםט בײ דער י ננערער גרופנ א נרגסערן א־ש די נײע ײרישע ליטעראסור. עס װערט כסיט גישז דנרםאנז די אויסלענדישע, אזוי גערו- פענע װעלש ליטעראטור (איננאזבן װערט דערמאנט אײן סינקלער. אזזלכע װי הײנע, שעקםפ־ר, בארבים, זאלא, סראנס א. א װערן איננאנצן נישס דערמאנט) עס אין שװער״דא *ו בבאפן װעלכע-עםיאױ קאסעגארישע אויםפירן, נאי או־בערםלנכלעך זעט די זאך אויס א־וי: 1) דער ױנגער ײדישער ארבעטער-דור אױ באקאנט אין דער ג״העריקער פראפאיץ םיט די ײדישע קלאסיקער. דערבײ הןט דער דאזיקער ש כט אװעקגעלײגט אץ ארכיװ באשטיםסע נרופעס שרײבער (שם*ר און סזנענבוים װערן נישט דערםאנט. סרינ, ביאליק און אסילו עדלשהאט זענען םארגעסן געװארן), 2) די נײע ײדישע ליטעיאזור װעיט דא אײננעזעסזיקש. דעיבײ איז די באל נזכען א גא־ץ היבשע, אץ 3) דער דאזיקער דור גע.יםט װײניק פין דעד װללש-ליסע־אסוד—םיר האבן װײניק גוטז איבעדזעזוננען םון נײםטע װערק, אז נײע נעסען (ראלאן, בארבים איםטראשי, בװךג, טאלער א א ) װערן יאינישט דערםאנט — אויםן ײדישן םארק אױ זײ כםעט נישס בי קריגן, דערפאר אױ גוט סארטראשן די איבער• זעבוגג סון דער רוסישער םאװעםישער ל־סעראטור. די ליטעראסור-אנקעסע הןןס פארםאלגס סאלגנדיקע בילן: 1. קלןןר םאכן, םים װאס עס שפײזס זיך דער םאטן-לעזער; 2. סעססשטעלן, אויף װיפ־ל דער םאםו-לעזער קען זעלבסטשםענ־ דיק לײענען א ליםעראריש װערק; 3. אנםפלעקן די פןןרערוננען סון םאםן-לעזער צו דער ליטעראטור. די רעראקביע הןןס דיסערענצירט איר אנקעםע לויט סןן- ביאלע ש־כטן, כ.־י צו באקוםען א םןןרשטעלוננ װענן יעדער סא- ציאלער נרוסע באזונדער (ארבעסער, קוםסארעם, פויערן א. א. װ) דער ערשסער פינקט האט נעדאיםט קלאו־ װערן אויסן גרונט סון די פאלנדיקע ס־אנן: *װןןס האס איר געלײענט סון לי- סעראסור פאר דער לעבטער בײם, װעלכע שרײבער זענען אײך באקאנט, װעיכע ליטערארישע װערק האס איר אײננעקויסס. דער בװײםער סונקס הןןט געזןןלס באלויכסן װערן אין די פראגן: װןןם איז אינסערעסאנטער צו לײענען — די אלטע אדער נײע ליםעראסיר, בי לײענס איר זשירנאלן, בי *אפרידיקס די ליסערא- רישע קריסיק און לכוף — דער לעצטער פינקט— אויף אים דארף ענסםערן די סאםע לעבשע סראגע סין דער אנקעסע: װאס סארא ליטעראטור האס איר נעװןןלט הןןבן בים לײענען. די רעדאקביע הןןש באקיםען קרוב צי 300 אויסנעפילטע אנקעסעס, דעי־םון סאלס אויף ארבעטער 182, אויף ק־סטארעם-65, אויף אננעשסעלסע—17, אויף פויערן—7, אויף לערער—5, אויף שילער—2, די איכעריקע םארשײדענע. די ארבעםער־גריפע טײלט זיך לויטן עלסער אויף איא אופן: ביז 25 יאר 36, םץ 25 בױ 50 — 70, עלסער סון סל יןןר — 53 די איבעריקע איםבאװוםט. די ערשסע זאכלעכע פיאגע איז: .װאס הןןט איר געלײענט םון ליסעראםוד סאר דע־ לעבשע־ בײט (אנרופיידי ב־כער אדער דערצײלוננען) אויף װעלכער שפראך*. סון ארבעטער לעזער האפן אויף דער דאזיקער סראנע נענעבן א באששיםטן ענטסער, אנרוםנ- דיק א בוך אדער שרײבער, 75 פאן — בײ 45 פראב. םון אלע ענטסערם. סאראן א נרופע, װןןש שרײבס. אז אויסער דער ליסע- ראשור אין .ןןקשןןבער* האט מען נאדנישס געלײענס (סאר דער לעבסער בײשז, םען רוסס דערבײ אן די ראםאנען אין פארטזע- צונגען (״אץ סײערריקן רינג״) װאס דער .*אקטאבער״ האש גע- געבן. םאראן נאך א גרופז, װאס ניס אופבאשסיפעע ענטסערן (.נעלײענס א םך ביכער*, ״א־ך ג דענק נישס די נעמזן־א.ד.נ.) זײ זענען אין דעד באל סון די 57 נישש ארײנגעפאלן. װןןס-זשע הןןבן נעלײענט אונזע־ע 75 םער אקשיװע ליטע- ראשור-לעזערז אין דעד עיששער רײ גײען די ײדישע קלאםיקע־ —שלום-עליכם, םענדעלע, פיץ. 36 םא־ רופן אן װערק סין קלא כיקער, דערעיקר — די םער באװוססע און סארשפרײטז, אויסן בװײשן ארם גײט איבערגזזעבטע ליטעראשוי סון גארקי, טןלסשאי, קןןראלענקא היגןן אין סין די נײע דערעיקי — גלאדקאװ לעבע- דינסקי, סײסילינא, נאבעל, נעװעיןןװ, ערנבורג, םױקלע,־. די ב־פער סאלש דא ביז 26 אויס, דריטן ארט גײט די נײע ײדישע, םןװעסישע לישעי־אטר. אננענעפן האנן ז ך 13 און אננעריסן ש ־ײבעי: הןןפששײן, אישאנסקי, מע־עיאװ ט ע, קיפײס, די ױנגע פון װײשרוםלא:ד (.קעס׳) א.א. 10 אנקזסעס דעיסאנען די שרײ בער סון יענער זײש: בערגעלסא , אש, ןןפאשאשו, איננאשןןװ, גלאזםאן, זינגער, װארשאװםקי, עפעלכוים. אין דעש ענשסער װארםש זיך אין או־נ ערשטנס דןןס, װאס די ײרישע קלאסיקע־ סין דער סאי־-־עװאלוביע עפאכע געװעלטי*קן נןןך אין א ג־ו־סער םןןש א־בערן לעוער. דאס אױ א טיפישער שט־יך, װאס װעס אינערן נאנצן לויף םין דעי אנקעשע זיך נא- שסעסיקו. דאס בװײטע א־ז, װאם די איבעדזןצ־ע נײע רושישע לישעראסור האס געשלאנן םעםפע װארבלען. אינסערעםאנס איז אויך צו באבי־כענע-, אז גא־ שװאך זענען דןן סארגעששעלט די אלסע רוס־שע קלאסיקעד. א י ב ם לײענש מען לעבעדינסקין און גלאדקץװן און נישש ט רגעניעװן אדער סןןלםטןןיען. •) דיר פ*נסןע• .ןזסןניר״ זזןט *דירכבע*ײס § ליסעי**?זיד ןנקאס* *וויסן זײגא לאזאר. די ם?ג *י? ן*בזנדריקס אין ,ןקסןכער״ ן קיי״ ןזר •ך-הכ< און ראר ןנקאש*. םיר גיכן עס דן םיש א׳י־ניק* ק״גורים. רןד