Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 923

923 לי סזו ןריןן ג ל ע 1 7 ר 47 זא זשורנאליםםן אין שריםםשסעלער ןןפגעזעםן יאין אץ דער תסיסה. באזינדעיס איז ארום דעם ,לאנדעס סארראט׳ געװען א שדים־טאנץ אין די גײטן םון דער אינסלאזױע, םונם פאםיװן װידערשטאנד. יעדע אומםארזיכסיקע םראזע װעגן דער ,שװאר• צער רײכםװערי האט םען אויסגעלײגם, װי .םארראס׳, אין געשלעפט אין חד גדיא ארײן. איצס זענען אנדערע זנ״טן, און אויף אט דעם םראנט איז געװארן א ביסל רויקער. ןןבער דערםאר הערשט נאך אומאויסהערלעך א װאקכאנאליע ארוט דער ,נןןטעם׳לעםטערונג׳. עם העלפן נישט די טענות, אז די ראםינירטע ביכעד אױף די קריםטוס־טעמעם אפעלירן בי די אינטעליגענסע קרײזן םון דער באםעלקערונג, װאס גיבן זיך אפ א דין־וחשבון און זענען מבינים אויף די עטישע געזיכטס• פונקטן, װזןס װערן אין אזעלכע װערק אנםװיקלט. די קירכע היט אפ אירע .רעכט׳ אױםן שטרעננסטן אוםן. דעם בענטן דעבעמבער קומט פאר, לסשל, א פראבעס םינם מאלער געארג גרןןס. ער הזןם סארעפנטלעכט דרײ בײכנונגען: אײנע װײזט, װי א פרעדיקער דרשנס, און מיטן מויל שפײט ער גראנאסן, אויף דעד בװײטער-בװײ גענעראלן און א גלח װאם זשאנג• לירט מיטן בלם-, די דריטע בײכנונג װײזט קריסטיסן אײם; קרײץ, מיט א גאז-מאםקע אויסן פנים און םיט סןןלדאסן־שסיװל אויף רי םים. מענלעך, אז גרןןם סימבןןליזירט גןןר דעם סןןלדאט, װאם װערט געקיײביקט. יערנפאלס זענען אלע בײכ• נינגען געװענדעס קענן דעם קריג, אין נישט קעגן דער רעליגיע. אבער די בענזור האט זיך אירע תקנות, אין עם שסײט םאר א םקאנדאליעזער פראבעס. אין זײן קריםטום׳בוך לײקנט הענעמאן נישט, אז קריס• טוס האט נעלעבט. ער לײקנט נאר אין דעם, אז ער איז לעבעדיק געװןןרן. ער גלויבט אין דער מעגלעכקײט סון א שײן־סויט, נאך װעלכן קריםטום האס אויםגעװאכט. דערבײ איז דער קי־יסםיס פין העגעמאנען א גרויסע עסישע פערזענ• לעכקײט, — און דאס גאנבע בוך איז דודכגעדרונגען מיט א טיםן רעליגיעזן געסיל. דןןס איז קײן תירוץ נישט. .דער גערעטעטער קריסטוס׳ איז םארמסרט. און דןןס װןןרט הןןט די פרןןקוראסור. עס דארף אומבאדינגט געװןךנט װערן קעגן דעם נײעם םענסאביאנעלן ביך: קעגן לעאן טראבקיס בוך .דאס נײע רוסלאנדי, װןןס איז נןןר װאם ארױם אין דײטש, אלס די ערשטע אריגינעלע אויסגאבע. ארום ביך הוןט מען געמאכס א סומל. נאך אײרעד עם איז דעישינען, האט מען פארשפיאכן, אז עס װערן אוים• געדעקט םודות. שילדערינגען פון דער לאגע אין דער קןןמי• ניםסישער פאדטײ א פראגנןןז סין דער בוקינפט אין םןןװיעם• רוםלאנד. געהײסן האס עס, אז סרןןבקי הןןס זיך געפרוװס ארויםביגעבן דאס בוך אין רוםלאנד, נןןר מען הןןט עס םאר• באטן, — האט ער זיך אן עבה געגעבן, אין אריבערגעפעקלט דעם מאניסקריפס קײן בערלין. — און דןן איז עם ענדלעך בוגעגרײט נעװאין בים דריק. דאס לעבטע װארס, אזױ בי זןןגן. םון דעם רעװאלוביאנער און קעמסער. איך מיז זאנן, אז איך האב לכתחילה געהאט א חשד, אז עפעם איז דא נישם אלץ גלאט. די רעקלאמע ארום בוך איז געװען א בו־אוסבאשײדענע. ארים טיןןבקיס א נײעם ביך דארף מען נישט אזוי פילדערן. און — איך לײען שטענדיק די בײטינג סין דער דײטשער קאמיניםטישער אפאזיביע — דעם .סןןלקםװילע״ סונם ,לענין״בונד•,—הןןבן זיך דארטן אין םשך פין די לעבטע װןןכן געדרוקט אין המשכים די מאסעריאלן, (סוף אויף זיט 929) איז געװען אין בעדלין א קאנבערט אויף װעלכן עס זענען מיט אײן מןןל אויפגעטרןןםן: ארסור שניבלערס א זון, אן ארסיסם םין בערלינער שטאטם-סעאטער, א ױנגער מענטש נןןך. ער האט געלײענט סימבאלישע עםיודן םון סראנץ קאסקא, םון אלםרעד םאלגאדן. און עד איז דעם עולם נעפעלן געװןןרן. א טןןכסער םונם בארימטן מוזיקער ברונןן װןןלסער. זי איז שוין אלײן אן ארטיםטין םונם גרויםן בערלינער .שוישפיל• הײז*. זי הןןס געזונגען; א טןןכטער פונם װעלט׳בארימטן אלבערט אײנשטײן. .זי הןןט אויך געזונגען. נאביאנאיע ײדישע לידער. אלע דרײ — ײדישע קינדער — אלע דרײ — נאך, אזוי בו זאגן, אין די ,װיקעלעך׳. ןןבער דער אינטערעס איז דןן אן אנדערער: .קינרער םון גדולים!״ דעריבער הןןט מען אין דײטשלאנד מיט א קורבער בײט בוריק זיך זײער אפגעגעבן אױך מיט דער אמעריקאנער נסיעה םון די באמת טאלאנטפולע קינדער םון טאמאם מאן, — א זון א שריםטשטעלער. א סןןכםער — א טאלענטפולע ארטיסטין. און דעריבער איז דעמזעלבן ןןװנט אויסגעהערס גע• װןןרן מיס אן ערנםטער באביונג אויך רער יונגער פיאניסט און קאמפןןזיטאר — דער זון םונם אויסלענדישן מיניםטער שטרעזעסאן. דער םיניםםער אלײן איז זיכער א באגאבטע פער• זענלעכקײט, א גוסער פאליטיקער, אײנער פון די געניטע געםהע-פןןרשער, א מענםש םון אומבװײפלהאסטן אינטעלעקט, איז אזא מין זון םון א םיניםטער אויך נישט קײן באנאלע דערשײנונג. און װײטער האט זיך נאך ארױםגעװיזן אלס א םאלענט דער גןר' יונגער פידל-שסילער בןןריס שװארץ,—דער זון פונם פרןןפעםןןר יןןזעף שװארץ. און אלץ נאטירלעך אין אײן ןןװנט. מען זןןל נאטירלעך נישם םאראלגעמײנערן, און אויםן סםך סון פינף בײשפילן זאל מען נישט בויען קײן ןןפסימיס־ טישע טעןןריעם. אבער א באםרידיקונג, — און זאל זײן םון סענםימענסאלן כאראקטער, — א באםרידיקונג האט מען דןןך, בעת םען זעט, אז עם איז בפירוש נישט קײן חוב, אז א ל ע קינדער סון באגאבטע עלטערן זןןלן זײן טויגעניכטסן! קריסםוס. קריססום, קריםטום! עס איז סםש א מבול םון א נײער קריסטוס־ליסעראטור, דאם לעבטע בוך אויף ןןט דער טעמע, װאס םען רעדט םון אים אין בערלין, איז דןןם װערק םון װערנער העגעמאן: ,דעד גערעטעטער קדיסטוס׳. מען רעדט אבער דערסין נישט בוליב רי חדושים, װאס העגעמאן האט םגלה געװען, נאר שוין װידער בוליב דער םעשה-בענזור. יי פר^קוראטור הןןט פארםירט א פראבעם און הןןט בדע־ דאס נײע װערק בו סארװערן. אין דײטשלאנד איז פרײהײט פין פרעסע. עס איז א גאנץ-רעלאטיװער באגריף אט די פרעסע־םרײהײט,—א פרײהײט, װןןם איז פאקטיש אוממעגלעך אױםבונובן אין די עקזיםםירנדע בארינגונגען. א,סרײהײס׳ בײ װעלכער עם גײען ארוים נאר 191 סאביאליםסישע און עסלעכע טויזנט בײטונגען פון ביד• גערלעכע ריכטונגען. ןןבער געזעבלעך און קןןנסטיטוביןןנעל איז די פרעסע — םרײ. ביז עס קימט נישס בו די בװײ ,םאבום״: בו דער פראגע סין ,לאנדעם־סארראט׳ און — בי דער ,באלײדיקינג פון די רעליגיעזע געסילן׳. בוליב דער ערשטער עבירה זענען