Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 922

47 זא ליזורןריןז ני*פיר 922 איז דער בערלינער ל־־יטעראריש - הינסטלערישער װעלט נ 8 ס י צ ן י• הלינזןװ בערלין נעלעטריסטן׳ פארבינדן דעם דןןזיקן ןןיונט אויך םיסן נןןםען פון ארנאלד נװײג. אויך נװײנם נײ װערק איז א שפיגל סון אונזער נײס. .די ױנגע םרוי פון 1914•—הײסס נװײגס נײער ראםאן. װןס איז נןןך לעת-עתה אויך נישס םארעסנםלעכם, און װןןס שסעלס אװעק קלןןר און דײסלעך, נישס סארשלײערם און ןןן םענםיםענסן, די נזײ פרןןנלעםען, װאס גײען לעצםנס דא נישם אראפ סון דעם פאליםישן און ליסערארישן םדר• הײם: די פראגע סון דעזערסירסום, — און די םראנע פון ןזפםרײבונג. דער םפור-הטעשה איז א פשוסער: א יונגער מענםש װןןס װיל נישם װערן קײן םןןלדאם,—א םײרל, װאם װיל נישם װערן קײן םוםער. דןןס מײדל איז סון א שםרענג בירנערלע• בער פאמיליע. איר םארםירער איז א סןןלדאס. אומזיםסע בא׳ מױנגען בײם דןןקםןןר, ער זאל זי באסרײען םונם קיני, װןןס דארף קוםען אויף דער װעלם. דןןס ןןסנהארניקע געשסרעך םיסן אײגענעם זיבעגניעריקן ברודער. אן אלםער סרײנד װערס צוגעבויגן אלם עדה-געבער. אלץ איז זאכלעך. זןן םאלשער בושה. אין-מוםיק. אינם גײםט םון קילטור, סון מענסשן־םרידן. דערװײל—אײנבלנע קאפיסלען םון א װערק, — דןןס נאניע גיס א םול בילד פון דער דערדריקנדער אסםןןסםערע אין יענעם אומגליקלעכן זומער םין 1914, װןןס הײסט ,קריגם• זומער״, און צו װעלכן נישט אײן דיכםער װעם זיך נאך אימקערן און זיכי. די קװאלן פון בײדע ראראנען—סײ פויכם• װאנגערס. סײ צװײגס - בײכענען זיך אוים מיס זײער א ם ת, מיס זײערע װירקלעכקײםס שילדערוננען. דןןם פובליקים איז געװען געשפאנם. אין האט — װי אײנער האש דןן געזאגס — מורא געהאט נןןר פאר אײן זאך: םויכםװאננער און צװײג זןןלן נישס םארלאזן צו גיך די טריבונע. א פאר װערםער װעגן אן אנדערער עםנסלעכער ארוים• סרעסוננ: אן ןןװנם םון יונגע םענסשן. װןןס םארדינען אוים• מעיקזאםקײס נישט װײל זײ זענען באזונדערם סאלאנטשול, ןןדער װײל זײ זענען םהרש עפעם ןן־,יגינעלם, נןןר צוליב אן אנדער םעם: אזא ןןװנס גיט אמאל די מעגלעכקײט צו הזןבן א קלײ• נעם איבערזיכם איבער די קינדער םון די ״גרויסע עלםערן״. עס גילם דןןך כמעט װי אן אקםיןןמע, אז געניאלע עלםערן ברענגען ארױם על-פי־רוב א טאלענםלאזן דור. אז איר װעס פארלאנגען בײשפילן, װעט מען אײך פארשיטן מיס זײ. םאלםםןןיס קינדער בײ זײ,—און הערצלם קינדער, און םענ• דעלעם קינדער בײ אונז. עם זענען פאראן אפילו בײשפילן, װאס באװײזן דעם היפך. אבער אזוי איז עם שוין אנגענומען: זעלםן װער עם צים די גןןלדענע קײס, װןןס דער םאסער הןןט אויםגעשםירט. עס מ*כס דעריבער אן אנגענעמען אײנדרוק, װען עם מארשירן דורך בײ א געלעננהײם םאר דיר קינרער פון קינםס• לער,—און דו זעסם בחוש, װי זײ רײםן זיך נישט ןןפ פונם שורש. מער םאייאנט. װײניקער סאלאיס,—װיכסיק איז, װאם זײ באטרעסן דעמזעלבן װעג אין דער סאםיליע, דער װעג םון קונסם. ליןןן םויכסװאנגער — דער אויםאר םון .ײד זיס׳ א א.— און ארנןןלד צװײג דער—מחבר םון דעם ,סערזשאנט גרישא׳ א. א.-זענען די טעג אויםגעםרןןםן פערזענלעך מים זײערע נײע נןןך נישס םארעםנטלעכסע װערק םאר א גרויסן עלום לעזער, פרײנד און םארערער. די אויםסרעסונג פון באריםטע שרײבער פאר א לעבע• דיקן עולם הןןס שסענדיק אין זיך א געװיםן רײץ. דער פרןן• מינענטער שריםםשםעלער,—װי זעס ער אויס. װי װירקס ער אלס םענםשז אזא םין אויססרעסונג איז אבער אויך שסענדיק ריזיקאליש. דער שריםםשסעלער איז צוםאל נישט גענוג אים• פןןזאנס אויסערלעך. ער לײענס שלעכט, ןןדער דער ןןפקלײב פון די װערק. װןןס ער רעציסירס, איז נישס תםיד א פאםנ• דיקער• די הונדערסער מענסשן. װאס זענען געקוםען הערן פײכסװאנגערן און צװײגן אין בערלין, זענען נישם אנסוישם געװןןרן. דער אװנט איז סארװאנדלט געװןןרן אין אן אינטי• מער איבערלעבוננ. די ריזן סון דער דײסשער ליםעראמור הןןבן זיך ארויסגעװיזן אויך אלם גלענצנד-װירקנדיקע קינסטלעי■. און די םראנמענםן םון זײערע נײע װערק זענען געײען אן ןןנזןןנ םון א גרויסער דיכםערישער שאםונג. דער נײער רןןםאן סון סויכסװאננערן הײםט: .דערםןןלג׳. ער איז נןןך אין םאנוסקריפש. און איז נאך װײם נישם סאר• ענדיקס. דער ראםאן װעס דערשײנען ערשס אין 1930, — און װי די מןןדע איז לעצטנם בײ די ליטערארישע װעלט■ .קאנןןנען׳: גלײכצײסיק אין עסלעכע װעלם״שפראכן. זי:ם ,דער מענשנזאן׳ םון עמיל לודװיקן איז אדוים אין א כ ט שפראכן אין אײן װןןך ױעס אס דער מנהג מםתמא זיך אײנבירגערן אינם םארלאג־שסײגער םון די װערק, װןןם םראגן אינסערנא• ציןןנאלע נעמען. און דער .גוטער טאן״, און דער שם, און דער פרסום פון א םויכטװאנגעי־ן פארפליכםעם שוין, אז אין אײן סןןג זןןל זיך אויםן ביכער-מארק באװײזן אין עםלעכע שפראכן אויך זײנער א ראמאן. םויכסװאנגער האם מים גרויםער מײססער-קראפם םאר■ געלײענם צװײ קאפיםלעך פון זײן .דערםאלג׳. דער רןןמאן איז א צײם-ראםאן. די האנדלונג קומס םאר א־ן אונזעיע םעג. עס איז אםילי א ה־פשער שפרונג םון א .ױר־זים׳-עפןןכע ביז א תהו ובהו-פעריןןד םין 1918 אין דײםשלאנד. עס װ־קלם ז־ך פאנאנדער א לײװנס פין א היםלער־סביבה, םון א שיוארצםאה• דיקן מינכען מיס זײנע הכנות צו איבערקערענישן און פון• גרןןמען. פלאסםיש םרעםן אויף די קלײנע מענסשעלעך, די קלײנבירגער, בײ זײערע ביר־טישן אין די שענקען, דער אנםיםעםיםישער שאפער. װןןס דיםקוטירם מים דעם בעקער, דעם אוהב־ישראל. אן אײביקער געראנגל אויף פאליםישע םעםעם.—א געראנגל. װןןם ענדיקם זיך מים געשלענן. און דאן— די אנדערע װעלט אין יענער צײם. א באיןןן, א א־נושיניער, םצענעס אין די קאםע-הײזער. און אלץ איז געשילדערט ם־ס א סאםירישער קראסם, מיס א שארםן באןןבאכסונגם-םאלענס. םיס א ליבער אירןןניע. דער סאלאן־םענםש און דער םאלקם■ מענטש—לעבעדיקע דןןקומענםן םון א שװערער איבערגאנגם׳צײס. און נישט אוםזיסם הןןט דער ,םא-באנד פון די דײםשע