Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 919

919 ליםע רארישע בלעטער 47 זא װעגז דער טשערנאװיצער אויסגאבע ״ דורן די ברילן ״ אלטער קאציזנעװארשע זןןיגט מיט ןן דײםשישן טעקםם םין שטײננארגם םשלים. עם איז נארעכטיקט דער קאסריז סון ײדישן דיכטער אין קינםטלער צי װעלן דערשײנען אין אזא לוקםום-אויםגאנע; נישס *ארעכטיקס איז;ןכער דןןס אנטקעגנקומען זײ אין זײער קינםטלער- קאפריז םצד א ײרישן שול-םא־־ײן, װעלכער איז געװןןרן זײער סארלעגער. אץ א לאנד װי רופעניען, םים א םיליאן ײדן, סעלט נןןך ביז הײנסיקן םאג דןןס נויטיקסםע ײרישע בוך סון הײפישער אויםנאנע. אליעיר שטײננארג איז סאר דעם ברײטן ײדישן לעזער און אויך סאר דער שול־ױגנט אינגאננן אוםנאקאנט, װײל זײנע משלים זענען נישט נןןר נישם ערשינען אין א געזאםלסער סארם, זײ זענען נכלל נןןך נישם נעדרוקס געװען אסילו אין פעריאדישע אויסגאנן. אין נןןר נענײלטע םענטשן װײםן, אז אין רוםעניען איז געזעםן און זינס און קגעלם א ײד שסײנבארנ, װעלכער הןןט שוין אינער הינדערם םשלים סארסאסט. נעםס א ײדישער שול-סאי־ײן, א סארײן םיס העכסט- דעםאקראסישע צילן, אין לײגס צו א האנם צו אזא נישט- דעפאקראטישן ענין, װי א פראכש-אויםגאנע אין געצײלטע האנט- נוםערירםע עקזעםפלארן, בעת ששײנבאיג סארד־נט אויף א פןןפו- לערערע אױסנאבע. םון דעם שטאנדפונקט איז שוין דןןם אן אוםגעזונטע דערשײנוננ. עס באװיױט, אז ןןדער דער םשערנןןװיצער שול- םארײן הןןט נישט קײן םארשטענדעניש סאר זײנע צילן, ןןדער צװישן דעם םיליןןן רוםענישע ײדן איז טאקע נישסןן קײן ןןפנע• מער סאר א ײדיש ניכל אין צוטריםלעכן פרײז. װי פרעכםיק-שײן עס איז נישפ די פאסע ״דורך די נרילן׳ אלײן סאר זיך, םוז םען אונטערשטרײכן, אז דער סארלאג הןןט ז־ך דא נעמיםן םיס זײן אידעישן ציל. * אליעזר שטײנבארג דער דיכסער איז רעפרעזענסירט אין דער םאפע מיט צװעלף םשלים. נישט אלע זענען זײ סון גלײכן קינםםלערישן װערס. יןןנער אײניקע םץ זײ זענען אפתע ײדישע סערלען אױף אס דעם סארלןןזטן, דיכטעריש־דידאקםישן נעניס, װעלכער איז א וי אלט, װי די פןןעזיע אלײן. די נאסירלעכע אײגנשאםטן סונם םשל, די שכלדיקײס און דער פוסר-השבל פארשטעלן נישט שטײנבארגס רײן׳קינםםלערישע םעלות. שסײנבארנ איז קודם-כל אן עכס-ײדישער שפראך־קיגססלער. אין זײן םשל לעבס ןןפ דןןם ײדיש םיטן גאנצן סוןלקםשיםלעכן חן און סארביקײט; אן;ןםגע- היטער עםטעטיש-לויטערער ײדיש, װןןם איז רײן סון אלע סרעםדע םאדערנע נןןכװײענישן. סאר דער ײדישער שול איז שםײנבאיג אןי אוצי. עס איז א סארגענינן צו לערנען אויף זײן משל ײדיש- שרײבן שפןןרעװדיק און אפגעםןןקט. .נאך עד-ה־ום א־ז פ זענ-א בעל-םלאכה נאױ פ פלןק אין דןח םשפחה אין פ שפרסער חלף האט הנלחה; אל ןר קױלעס, אי םען םפבם אויף אים פ בררה*. אזוי ענדיקש דער דיכטער זײן םשל װענן חלף און זענ, דאס איז אזוי שפזןרעװדיק און גלײכצײטיק אזוי ס ו ל נעזןןגט[ אז עס לײגס זיך אין םויל װי א ײדיש םןןלקס-װערסל. ןןנער האנט בײ האנס םיםן םוסר-השבל-זןןגער גײט דער קינסטלער. — .הפרכםסו, יונה? םידפרף בפצייסנם זןן פ קינה, אינזןר בהםה איז פג־רה. םישסיינש געיפגס דל ם־לך אירע: פפנערוגנס איבןר אלר שױן בפלד פ שעה-צזם לןצם, דפנקען נאס, דאם םילך-שעיל בפנעצם!* — .קלונן! װןר איז דען םשווע * דאס גרויסע ברך ײדישע אוינן זענען שסיקלעך םקורבים צו די אלטע אם- סטערדאפער םןןליאנטן; זײ לןןזן זיך נישס איבערראשן סון א גרוים בוך. און דאך נין איך איבערראשט געװןןרן םון דעם טשערנןןװיצער בוך סון אזא גרויסי סןןרםאם און דערצו נןך סון אזא פ־אכט. לאםיר עס באשרײנן גענוי. דאם בוך ה*לם 75 צענשיםעםגר אין דער לענג אין צ/401 צ-ם. אין דער ברײט. א סןןיידער נרויער אײנבונד פיס א שװערן גןןלר־געפרעגםן םאנאגראם אויף דער שפיגל-זײס. דער רוקן און די םעקעיסליגלען סון סײנעם בלויען לײװנט. בלעטער זענען אין דער סעקע םאראן געצײלםע 31, בלעטער םון פרעכסיק; קארטןןן- פאפיר. יעדע ןןפגעדרוקטע גלאט, אסילו א טיטל בלאט, אן אינהאלסס-סארצײכניש, םאכם דעם אײנדרוק םון א םײער קונסט- װערק אב/.ר פון די 31 בלעטער זענען םיס קונסש-אינהאלס סאר- נוםען בלויז 24: צװעלף םשלים סון אליעזר ששײנבארג, ןןפגע- דרוקטע פיט א לויסערן סערלדיקן שריסש סון דרײפילימעטערדיקע בוכשטאנן. די םשלים זענען לויז איבערגעבונדן םיט א זײדן שנירעלע, װי א בינםל בלופען. און צװעלף הןןלצשניטן םון ארסור קןןלניק צו שטײננארגס םשלים. די הןןלנשניסן זענען נעררוקט או־ף יאפאן-פאפ־ר, דין װי א שפינװעבם און אײנגעסאסס אין װײםע דאפל פאספארסורן און םארצויגן פיט זײד-פאפיר. אזא עםטעסישע אויםגאבע איז נןןך בײ אונז נישט געזען געװןןרן. אפת, די אויםגאבע אױ נישט גרוים. די גאנצע םאפע איז ארויםגעגעבן אין 120 עקזעםפלארן. ןןבער כדי צו הןןבן א באגריף װענן דער קוןםפליצירםער איבעט בײ דער אויםגאנע, דארסן םיר געדענקען, אז םון די 120 ציקלען הןןלצשגיטן זענען 70 — האנטדרוק. די איבעריקע — אויף א םפעציעלער םאשין געדרוקס. חוץ דעם זענען—װי עס דערצײלט אונז די באםערקונג צו דער אויסגאנע— די םשלים געדרוקט אין דער דרוקערײ קערנער עש ראזננלאט — טשערנאװיץ די פיםל-בלעטער—אין ד.ר ליטאנראםיע ״אריענם׳ —סשערנןןװיץ / טעכנישע לײםונג—א ר כ י ט ע ק ט ױסף שװארצ- םאן / קארעקםור—חײם רןןזנבלאס / אײנבונד—שטעםאן װאיםקא — סשערנאװיץ. עס נעםס באםת אן א יראת-הכבוד-געפיל! 31 בלעסער זענען געדרוקס אין דרײ דרוקערײען און נאך צונעדרוקס פים דער האנט! הײנס דער א ר כ י ט ע ק ם , װעלכער איז נויסיק גע- װען, כרי טעכניש אויסצובויען דאם בוך! הײנם שטעסאן װאיסקא, העוםק בםלאכת הקודש! דאם איז דאך דער אלםער ארטיםטישער ררוק-פיעטיזם אין דער באהעסטוננ פיםן לעצםן װארט סון דער דרוק-סעכניק. און די ארבעט אױ אװעקגעלײגט געװארן אויף א ײדיש בוך, װאם זײן ארויםגעבער איז דער ײדישער שול-םארײ, אין סשערנאװיץן עם איז אן צװײסל א געשעעניש, אבער קודם כל םון שטאנדסונקס םון ײדישן קונסט-געװערנ. אן ענלעכע םרײדיקע נעשעעניש איז געװען סאר םיר, װען איך האנ אין דער םעבל-אפסײלונג סון דער ״ארט״-אויסשטעלוננ אין װארשע דערזען א פרעכסיקן קאנינעס סון ניסן-האלץ םים א סענדענץ םון א ײדישן ססיל. םײן סרײד איו אנער אפגעקילט געװארן, װען איך בין געװויר געװארן, אז אזא ײדיש קאנינעטל װערט געשאצט אין סססז דאלאר. נישם יעדער ײד קאן ויך סאר- גינען אזא ײדיש קאבינעסל. נישס סאר זיך און זײער גלײכן אר- נעסן דאך די ײדישע םטאליארעס סון ״ארם״. אבער צװישן די סארמעגלעכע ײדן װעלן זיך שוין געסינען בעלנים םיס פאסריא• טישער אםניציע צו םארשאסן זיך דװקא א ײדישן קאבינעס. װו-זשע נעםט םען אנער אט די א ם ב י צ י ע ם ו ן ס א ר- םעגלעכקײס בײ פאסריאטן סון א ײרישער אויסגאבעז די טשערנאװיצער ײדישע םאפע םיט די םשלים און האלצ- שניטן קאםם נםך-הכל 20 דאלאר. א ײדישער דרוק-שעדעװר נישט 0אר קײן ײרישן ײדן געדאכס. םאר א װעלכן זשע דען ײדןו װארשײגלעך םאר א דײסשישן, װארום די אויסנאבע איז סאר-