Literarishe bleter · 1928-11-23 · 47 (23.11.1928) · p. Seite 918

47 זא ליטערארישזנ פלעטער 918 אט האבן מיר א שרײבער ױסף מאכלים, װןןם איז שוין גע• בוירן אין אמעריקע א זון פון א זעבער. מען האלס אים פאר א קערנדיקן טאלאנס. משה נאדיר האס א־ם ,אנספלעקט׳. און נעמט אזא באגאבטע דיכטערין, װי כאשע קופערמאן, װעלכע איז אויך געבוירן אין אםעריקע. זי קען גוט ענגליש, ןןבער זי שרײבט לידער אויף א גוסן ײדיש. און נישט גערעכט זענען אויך די, װאס רעדן װעגן קריזיס םון ײדיש אין אמעריקע און װעגן דער אמעריקאניזירונג םון דער ײדישער שפראך. עם געשעס גרןןד דער היפך. ײריש פײנערט זיך אױם אין אםעריקע, קערט זיך צוריק בו די געזונטע װארבלען, װערס פאלקסטימלעכער, רײנער, איר װעט עם באםערקן אויך אין דער פרעסע: אויך די סאג׳צײסונגען הויבן אן פילםרירן די שפראך. און אויף נאך עפעס װיל איך אײך ןזנװײזן — זןןגם װײטער אברהם רײזען.—םיר, ײדישע שרײבער, װײסן בײ זיך די באזארגטקײס מיס אונזערע קינדער. מיר קוקן אויף ׳2<ײ נישט מיט א קלײנער באומרויקונג. װעלן זײ נןןכגײן אונזער װעגז אבער גראד אין אמעריקע געשעט עס, אז קינדער סון ײדישע שרײבער טוען װײםער םיט יראת־הפבור די ארבעט פון זײערע עלטערן און װערן אלײן ײדישע שרײבער — אויף ײדיש און פאר די ײדישע מאםןז אזעלכע פאלן זענען םאראן מערערע. נעסט, למשי, שמר״ס קינדער, װןןס זענען אלײן גאנץ באקאנסע און באגאבטע ײדישע שרײבער אין אםעריקע. װעמען איז צו םארדאנקען ןוס די גוסע לאגע, װי אברהם רײזען זעט זי, או^ די נאך בעסערע אויסזיכטן, װעלכע ער שילדערטז אברהם רײזען האס דערויף א םעסטע תשובה: — דאס איז צו פארדאנקען קודם־פל דעם קאסף, װןןם עס םירן די ײדישע שול־טוער פאר דער םארברײםערונג םון דער נעץ סון די װעלסלעכע שולן פאר די קינדער םון די ײדישע ארבעטס־מאסן אין אמעריקע. דןןם איז צו םארדאנקען די העכערע ײדישע דערציונגס־אנשטאלטן אין אמעריקע: די םיטל־שולן, די לערער-סעמינארן, די אוניװערסיסעס־קורסן, װאס גיבן ארויס שילער מיס א ליבע צו ײדיש און םיט א חשק צו ציען װײםער דעם פןןדעם סון ײדישער ליסעראסור אין קולםור. דןןס איז אבער אויך צו םארדאנקען די מעגלעכ• קײטן, װאס עם האבן ױנגע ײדישע שרײבער, בכדי זיך צו אנטװיקלען. א גרויםער טײל פון די דערמןןנטע ױנגע טאלענסן גרופירט זיך ארום דער פרעסע, װעלכע שענקס זײ די געהע■ ריקע אויפםערקזאמקײט. די ערנםטע צײטשריםטן די ,צוקונםט׳ און דער ,האמערי. עפענען רי שפאלטן םאר זײ. א־ך בין צופרידן, װאס איך קןןן אונטערציען אזא םך״הבל: די ײדישע ל־טעראסור, די ײדישע שפראך, װי אױך דאס ײדישע טעאטער זענען שסארק אײנגעװןןרצלס אין דעם גײסטיקן לעבן םון די ײדישע םאלקס־מאםן אין אמעריקע. ײדישע שרײבער, ײדישע קינססלער אנסװיקלען זיך, און םיר קןןנען םון זײ סיל דערװארמן. עס איז אן אמתער נחת־רוח ןןפצונעםען אזא םרײדיקן גרום. דארף מען ארײנמישן א ביטערן םרןןפן, אװעקשסעלן דא אדער דארט א פראגע־צײכןז אברהס רײזען, אײנער םון די איבערגעגעבענע בויער פון אונזער ליטעראטור, קוםס צו אונז מיט דעם דןןזיקן ליכטיקן גלויבן. הלואי זןןל ער טאקע פארסרײבן די םפקות, װאס הןןבן זיך ארײנגעגנבעט אין סיל הערצער. און הלואי זןןל ער ןןנרענן און אויםמונטערן צו נײע אויםסוען. נ ' ■*ײי א אלפערין לעזער צעמישט געװארן. אפט האס ער באקומען א געפיל, װי מען װןןלט אים אפגענארט. אבער דעם לעזער איז שװער אפצונארן. דארף םען איצט צוריקגעװינען זײן צוטרוי. ער, דער לעזער םון זײן זײט. איז גרײט צו באגרײפן און װארעס אויםצונעמען יעדן אםתן ײדישן שרײבער. — און איך האלס, — זאגם װײטער אברהם רײזען — אז אין אםעריקע קומען איצט ײדישע שרײבעדס, װאס האבן טײלװײז שוין געװונען און װעלן װײטער געװונען דעם ײדישן מאסן־לעזער. מיר קאנען זײן זיכער, אז זײ תעלן װײטער ציען דעם פאדעם פון דער ײרישער ליסעראטור. איך רעד דא נישט װענן די עלטערע שרײבער זײערע םארדינססן זענען שוין לאנג אנערקענט, און יעדנם רארע באזונדער אין אונזער ליטעראטור איז שוין לאנג אפגעשאצט. איך װיל דערמאנען די, אויף װעלכע מען הויבט ערשט ןןן צו װענדן א שטאר• קערע אויפמערקזאמקײס, א פולשטענדיק םארדינטע. אט אזוי, םארבײלױפנדיק. װעל איך אײך אנרופן א פאר נעמען, נישט םארמעססנדיק זיך צו געבן אײך א פול בילד פון דער נײער ײדישער ליטעראסור אין אמעריקע. אס איז כיאי זיך אפצו■ שטעלן אויף דעם דיכטער א. לוצקי. דער מחבר פון באנד אימפראװיזאציעם ,אומעטיק און פרײלעך״. ער איז א טאלאנט און געװינט םאדערער. זײנע אװנטן אין פאדשידענע שטעט אין אםעריקע גײען אדורך מיט דערפאלג. איך װײם נישס, םארװאם מען האט װײניק גערעדט און נעשריבן װעגן דעם גוטן ראםאן .מרדכי עסינגערי פינם שריפטשםעלער געלבו־ם. א שאד, װאם פראדל שטאק איז עפעס געװארן ברוגז, אבער אין אירע דערצײלונגען האס זי ארו־סגעװיזן פיל טאלאנט. א םך זאנן־צו אזעלכע פאעסן װי קאלדאװסקי, אליעזר גרינ• בערג און פיל, םיל אנדערע, װעלכע עס װאלט געװען א יושר נענטער באקאנס צו מאכן מיסן ײדישן לעזער אין אײראפע. װאס דארפט איר מער — פון דעם צענטער, װי איר רושס עס אן, פון נױ־יןןרק, האבן זיך אין צםון־אמעריקע שוין אפגע■ טײלט א פאר צענטערלעך אין שיקאגןן, אין לאם־אנדזשעלאם, אין פילאדעלפיע און אנדערע• אין די אלע שסעס װוינען גרופעס ײדישע שרײבער, װאם שאםן, געבן ארוים ביכער. װארעםע גרוסן באקומען מיר אױך פון דדום־אמעריקע, פון קובא, מעקםיקע, םון די נײע עםיגראנטן-מאסן, װאס זענען דארט םארבליבן, נישט קאנענדיק ארײנקומען אין צפון־אמעריקע, מען באקומט פון דןןרט רירנדע דערצײלונגען, לידער פול בענקשאפט צארמקײס, רײץ. עס איז קײן ספק נישט. אז דארט שאפט זיך א נײער ײדישער ליטעראסור־צענסער. פון די ארבעטער-קרײזן באװײזן זיך דארט פעיקע שרײבער, װעלכע פארדינען, אז םען זאל זײ צוגעבן מוט. און אין קאנאדע ארבעס דןןך שוין םון לאנג א גרופע באגאבטע ײדישע שרײ• בער. אנרופן אײך װײטערדיקע נעמעןז אט איז כדאי זיך אפ־ צושסעלן אויף דעם םײנעם הומןןריםט יוסף קאטלער, אויף דעם שסארק־באגאבכן פרןןזאיקער ס. טשעסטער, אויף די פעיקע שרײבער א. מײזעל, ם. קראװיעץ. אין זײערע שאםונגען םילט איר שוין די אמעדיקאנישע סביבה, אין זײער שרײבן זענען זײ שוין טיף־אײנגעװןןרצלט אין דעם נײעם ײדישן לעבן אין אמעריקע, און דאס איז באזונדערס װערט צו באגריסן. נאך אײן מורא איז פארשװונדן — זאגט װײטער אברהם רײזען, בלײבנדיק בײ דעמזעלבן שטארק אפט־מיםםישן טןןן — מען הןןס זיך געשראקן, אז דער צװײטער דור, דאם הײסט די שויףנעבוירענע אין אמעריקע, װעלן נישט קענען קײן ײדיש און װעלן ממילא נישט ארױםגעבן סון זיך קײן ײדישן שרײבער. דער פחד איז ןןבער געװען אן איבערגעטריבענער.