Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 910

49 *ז ליסורוויווולוסוד 910 דיזניעס. א־וי װי פרים אולינןןװער שסינס ױ װײסער (אין פיס םער קראסט נאך) דעם םןןדעם םון דער םארזיײסיקער ײדיסער םרויען-ליריק, דעד ליריק םון טײסש-חוםש און זיאיגה-וראינה. אין א ליד-א בריװ-זןןגס ױ: כ׳הןןנ ןןננעגױגן *ײדע הענם, װי לײעעס אץ ני דעם װןןגן. פיט פיר נוזאפען אײנגעשםאנט א דרײםיק קינדערלעך םון גידעריקע גאסן. םיר װײנען ןןסם, םיר לאכן אםס, םיר הוינן שװער דעם לינן, אלטן אלף-נית אץ םןןדישע אין לאננװײליקע קלאסן• איר סןןעזיע איז אן ארינינעלע םארײניקונג םון דעם .לינן אלטן אלף-גית* םיט די .םןןדישע און לאננװײליקע קלאםן/ זי איז רײך אין אײגענע סערזענלעכע איגערלענענישן, נישם נאר אין געירשנטע דערסארוננען. װען זי רעדס םוןקראנק• הײס און םון טויט און םון לינע און םון הןןסענונג אץ םון די שאטנס פון דורות,—װײםט זי, װאם ױ רעדם. זי שסילט זיך נישם םיט װערטער און זי חנס זיך גישם. זי האס די שײנקײס און דלם חן םון אפת אנער זי איז אװי טיף םארװארנלט אין דעם נאדן םון די דורות,*אז איר פערזענלעכער אםת װאקסם ױך נענויף םיםן אםת םון דער סביבה. אירע אינטיפסטע אינערלענענישן םארפלעכטן זיך םיטן ײדישן לעננסשםײגער. אט איז, װי א נײ- שסיל, דאס לענטע ליד אין בוך: עם העננט נאך אלץ דאם נילד םון םשה םאנסעפיארע אלאנג םארגעלטעס שוץ הינטערן גלאז אין טאסנ8 שטונ אױף םזרחדיקער װאגט. אהער האנ איך גענראכט סון נלױער, װארעםער אוקראיגע נלײכע און נאדױנסע הענט און אויגן סונקעלע, װי אויסגענרענסע הײלן, און חלומות לאנגע םון װאיעדיקע קינדער און םין הינט און מײן קאס נום לענן א נאשערסן. נאר ם׳הענגס דער טויט אנאענסער, װי א ננד אינער מײן נעט, אם לעגן נילד םון םשה םאנטעסיאר, דעם לאנג םארנעלטן שוין הינסערןי גלאז אין טאסנם שטונ אױף מזרחריקער װאנם. א סיף ליריש ליד אויםגעהעסט אויסן סאםעסענעם פענטעלע פון אן ערינערוננ. קאדיע םאלאדאװםקי איז ײריש-נאניאנאל, אנער דאם שטערט איר נישט.—סארקערט, דאס העלםט איר אױםנודריקן געפילן אץ נעדאנקען, װאס האנן אן איניװערסאלן װערם. זי איז טיף פעסיניניש אי אין אירע מאטיװן, אי אין אירע — נישט פעםסע—ריטםען, אבער עס אױ דא עסעס אלגעםײן פענםשלעכס אין איר פאעײע, און ױ איז שוין ראוי נו םארנעםען אן ארט• אץ דער ײדישער ליריק, נישט נאר אין דער ליריק סון דער ײרישער םרוי. אין אירע עסיםעטן און םאיגלײכענישן ניען נו זיך די אויםםעיקזאםקײט נװײ כאראקסעריםטישע שטריכן. םון אײן זײם, איז זי ײדישלעך—טראדיגיאנעל (.נעכש אזוינע זענעןאלע יאר- נײט-נעכט״. .װילעס—ענונות* א.ד.גל.); פין דער אנדערער זײט האט זי זײער ליפ סארגלײכונגען, װאם האנן נו סון םים נישט- םענםשלעכע נאשעםענישן (קוםען דאנות אן, װ• .מירע סערד םיט שװערע קעס...״ ,װען זײנע הענטעלעך זענען נוגעסוליעט נו איר נרוסט, װי קלײנע הינדעלעך״, .װי נינען אננעשםאכענע ארום מײן הארץ...״ .װי העזלעך דריםלענדיקע ארום םײן נעס״, .און םאלן־גו, װי זוםער־םײגעלעך, נום קלײד״ און אזוי פסדר). זי איז אײנגעװעבס אין דער היםטארישער טראדיניע און נא- העסט םיט דער נאסוד — זי טרמקט סון נװײ םיםע קװאלין.' זי איז א דיכטערין, נישט נאר א סרױען-דיכטערין. ש. ניגער אט די װײסע, װײכע דויזנפליסעלעך זענען די נליטעלעך װאס שיטן זיך םאנאנדער װײך און שסיל איבער די פארחלוםסע, םארחלשסע בלעטלעך סון װעסרינםקים לידער. עס איז נישסא אין זײ די קיאםס און זאסט םון טיםע װאדנלען. נישטא די סולקײט פון םרוכט. ס׳איז אנער דא דער חן סון בליען, דער בלאסער נוזאג סון נישט-םארטיקײט. איך זע... עס הענגען אפנעהאקט די אזאדן אויפן גרענ פון טוך און שטרעקן זיך אוםזיםט... אפנעהאקטע געלבלעכע קלאװישן, בלײכע שפיננםיננער, אויערלעך — ליפעלעך האלבע שטרעקן זיך — שטרעקן זיך אומזיסט... און עס הויבס זיך אן אזוי בײ פיר דאם ליד. און אזוי ע נ ד י ק ס ז י ך בײ איד דאם ליד. בלײכע שפיננפינגער, אויערלעך, ליפעלעך האלבע שסרעקן זיך—דאס איז דאם ג א נ נ ע ליד. די קלארע און אױסדרוקפילע שטיםיננען זענען אזוי װי נוסעליק בײ איר. גישט נוסעליק זענען די אימנאשטימטע, בענקשאפדלעכע, נארט םארגאסםע שורות, די, װאס האבן נעקאנט זײן נעשריבן םיט דער קאלעקטיװער האנט סון דער ליו יש- געשטיםטער פרוי, נישס דוקא םיט איר אײגענער האנס. 3 קאדיע םאלאדאװסקיס לידער זענען אינדיװידועלער, רײכער און סארשידנארכיקער, װי-װויל זײ אויך זענען באהערשט סון דעם אלטן ליבע- און בענקשאסס םאסיװ. עס איז דא א װארנל- דיקײש סון טראדיניע אין אירע שסיפוננען, אפילו אין די רײן- פערזענלעכע. נישט נאר די אלסע אײביקע םוטערשאםט רעדט און סאררעדט זיך אץ א-רע .סרויען-לידער* און אין אירע ,אלטע װײבער״, עם רעדן אץ זאגן תחינות אין זײ אונזערע אלטע ם א ם ע ס, — עפעם םון םרים אולינאװערם ״באבעם אונר״ בלישםשעט אץ זײ, װי א טרער. סאר כלהס אריםע, װאס זענען דינםטמײדלעך געװען, נאפט די מוסער שרה סון פעסעד בונקעלע אין קרוגן םינקלדיקע װײן. װעפען ס׳איז א פולער קרונ באשערט, טראגס די סוטער שרה אים מיט בײדע הענט, און װעפען ס׳איז באשערט א בעכעיל א קלײנס, םאלט דער מיטער שרהס טרער אץ אים ארײן. ׳ און סאר גאםנםײדלעך, װען װײסע חיפה-שיכלעך חלוםען זיך זײ, טראנס די םיטער שרה האניק לויטערן, אויף די קלײנע טעגעלעך* גו זײער פידן מויל. סאר כלהם ארעמע, םין א מייחסדיקן שםאם, װאס שעםען זיך די אויסנעלאסעסע װעש ברעננען גו דער שװינער פארן אויג, פירס די םוםער רבקה קעםלען אנגעלאדענע םיס װײסע לײװנט-לײן. אץ װען די םינססערניש שפרײט אויס זיך פאר די םיס, אין ם׳קניען אלע קעסלען נו דער ערר נורו. פעסט די םיטער רבקה לײװנט אײל נאך אײל סין די פינגערלעך סון האנט ביץ נאלדענעם בראסלעס א. אי. װ. נו די, װאס װײנען אין די נעכט אויף אײנואםע געלעגערם און האבן נישס סאר װעפען ברעננען זײער נער, (רעדן זײ םיט אויםנעברענטע ליפן ני זיך אלײן)— נו זײ קיםס שטיל די מיסער לאה האלס בײדע אוינן םיט די בלײכע הענס פארשסעלס קאדיע פאלאדאװסקי האס אין דער ״דישעד פאעזיע ארײנ- געבראכם די ״דישע סרוי פים אירע אלסע ײדישלעכע טרא•