Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 909

909 ליוווןריןן ולויזזר 46 זא קויטיה. -ועצענזיעס♦ ביבליאגואפיע.-כואגיה♦ װאס מען שוײבט װעגן ביכעג ־ ל־ י ר י ל. נאיװיםעט און ענלעכע עערטיעכקײטן רעכענען זיך םאר סיםנים שין שלעכטן געשםאק. םען שעפש זיך םיט זײ םען שאײןןגס גכיל אלץ, װאס איז נאסירלעך םארן לירישן געםיםס-גושסאנד. ליריש קײם קאן םען םרעשן איגס גיכער אין פ־ןןזע, װי אין ם.רזן... אנער די דיכםערינם (אםילו די ױנגע) שרײבן נ>ןר לירישע לידער. זײ .נענקען׳ נןןך און םארגינען זיך נכלל נו הןןנן נאיװע שטיםוננען. זײ שרײגן נןןך אםילו ליגע-לידער. שרויען — און אזוי אלטמןןדישו יןן, גײ אונזערע דיכסערינס איז דער .אלשער״ ערןןסישער כאביװ נןןך איץ דער הויפס-םןןסיװ םון זײער פאעזיע. זײ נאנונן דעמיעלניקן םרײען םערז, דיועלניקע לויזע (אדער אפנעלאזזנע) ריםםען, װאס זײערע חבר ם, די יוננעלײס, אנעי דאס אינעװײניקסטע לענן סון זײערע לידער האט אין זיך נאך די נעפזםששעטע נא־רקײם, די .סעזטיםענדאליסעס״ פון דאס אײניק װײב״דכע דאם אײביק-לירישע. און װען אשילו זײ שרײנן אויף אנדערע סעפעס, נאהאלםן זײ נישט —אן װיין נישט באהאיטן—די קאפריזן, דדם חן אין די חנילעך םון זײער פין, סײרן זײ שרײנן סתט אױי אין דער װעיט ארײן. אױ עס אםש נאר א נרופן פאעזיע, א םין םאלקלאר פון װײבלעכן געשלעכט. ןןנער ם׳איז אוישריכסיק און ערלעך. 2 שון אונוערע דיכסערינס היןבן אין די לענשע פןןר יאר ארויסגעגענן זײערע לידער אין בוך-םארם ראשעל װעפדינםקי נ.רוף פון םלינל*, נױ יןןרק, 1926) און קאדיע פאלאדןןװסקי (חשונדיקע נעכס׳, װילנער םארלאג םון ב קיענקין 1927). בײ ראשעל װדפרינסקי איז דן אליר: אין נאקעסן הערבםס איז דער אםת אין דײנע םינגער, װי נאקעסע נװײגן, א*ן אפנעדעקסע םעלרער, אין די םולע שרוכסן װןןס שװײגן. םיך רענם נישט די פונונג פון םלאננן, װי דאס ױננסײדלישע נװיטן: אין נאקעםן הערבםט איז דער אדת און זים איז די םיוכז, נישס די בליסן. איז עס א םײן אםאריסטיש ליד. אםשר די וײםכםע םערזן אין גאינן נוך. אנער דןןם איז נישם די כאראקםעריססישסכע שאםוננ םין ראשעל װעפ־ינסקי. דאס איז נישם דער אינהאלט אין נישס די פןןרם םון איר ליריזם. ער איז געװײנלעך נישש אזוי באשטימט און נישס א וי גאקעט קלאר אויסגעדריקט, װי אין דעם ניטירסן ליד. אים רענט דוקא, די םריליננדיקע .פינוננ םין םיאננן״, דאס .ױננםײדלשע נװיסן״; אים זענען זים (װי יעדן פ־ויענהאםסיקז נעפים) די ב ל י ט ן, װאס םודען זיך, נישט .די םולע םרוכםן, װןןס שװײגן״... דײן םידער קןןפ הענגט *ויף םײן נאקן, װי א םארחלשטע רויז. איך םיל נישט איר נעװ־כט, איך םיל בלוױ דעם אשעם, װןןם קײקלט זיך שון דײן םויל, די װײסע. װײכע רױזנבליטעיעך אץ שיטן זיך םאנאנדער איבער םײן קלײר. *צפ׳/עד ז1׳עה!כ2 פ ר ו י ע ן 1 זינט נאך דער פיחסה האנן זיך געמערט נײ אונז םרויען דיכשערינס, נאך םער זענע; נוגעקוםען םרויען. װעיכע שרײנן םערזן. כאששיזײ װאלטן נעקאנם טון אששר נונלעכערע זאכן. םען זעש עס םין ע קןןרםאנס אנטןלאניע .ײדישע דיכטערינם״ (םאילאנ ל. ם. ש;ײן, שיקאגןן. 1928). נלוױ א םושנן-נװאנניק שון די זינעניק סארםאסערינס, װעיכע זענען ארײננענופען* גע װארן אין דער א סאלאניע, האבן אננעהויבן נו םארעםנטלעכן זײערע םערזן פאר דעם יאר 7יו9'. אלע איבעריקע (נישס װינ• ניקער װי םיםניק) הןןבן זיך געװױן אין פשך םון די לענטע נען יאר- אין די יארן איז נכלל געװען נײ א ני א נערעשעניש אליף שרײבער, און דער װוקם פון דער צאל פרויען, װעלכע דרוקן לידער, איז, פריער װי אלץ. א רע־ולכאט םון דער אלגעםײנער סארפערונג. די .םיזע״ האס געשװיגן. װען עס האבן געדונערט די קא־ןןנען, האט זי זיך נאך דער מלחפה נערעדט איו געניםען שיטן םים םערון. זי הזןש זיך נעשריבן. נאניננדיק א ל ע ר ל ײ פענז)ז. פאנסבילשע און װײבערשע. אבער אץ םארגלײך םיט דעם, װןןס איז געיועז םריער, װארםש זיך נאך םער אין די אויגן די רחנה נײע נביאהשעם, װי די נינעקיםענע נביאים. עס אױ נעװארן א ס ח נ ד״ נעת םײער זענען געװען נאר אײנניקע דיכסערינס. נעם איך זיך נישט אן דאס נו דערקלערו. מעגלעך, אז עס האבן נעװירקט דא די גרויםע קאטאסשראשאלע געשעענישן — דער קריג, די רעװאלוניעם, די פאנראמעי. זײ האבן נערודזרט די נעסיטער, ארײננעייאיםן אן אומרי אין די נשםות אין ארויש- געלײגס אױף דעם פענששלעכז נעדאזק אשװערע לאסש. אױ מען םריער פון סארנװײםלוננ שסים געװארן אין דערגאך האט םען זיך נענוםען איאפיעדן םון הארנן. די מער סענסיסיװעי שרויען- נשםה איז םיםער אויפגעניםערט געװארי, האט זי םער װי םריער נעזוכש די הײלונג סון װארט. די באױיקיננישון לירישע קלאנגען, און עם קאן זײן, אז די הארטע, שטרינוע סענלעכקײט םין דער םלהרה נײס האס נכלל נעפוזס באלאנסירט װערן דורך א געװיםן פעםינױם_אין ער האט זיך געװיזן פריער װי אלץ אין דער ליריק. אזא דערקלערוננ אדער אן אנדערע — די פרויען-דיכטונג סארנעםס א־נס א קענטיקן א־ט אין דער ײדישער פאעזיע זי איז נאך נו ױננ נו קאנען זיך נארימען פיס נרויםע און רײשע םאלאנסן אבער זם זענען שוין דא עטלעכע זײער באגאככע ײדישע דיכסערינס. און זײער הײפט-םעלה איי, װאס זײ זענען סרויעז אין זײער דיכשונו. דאש װאלט נישט געײען אששד דער עיקי־, װען זײערע לירער זאלן האבן שױן דערגר״כש יענע םדיגה םין קינםסלערישן אוניװערםאלױם װו םיר פ־לן פעי די פערוענלעכקײט ם־ן דעם דיכסער, װי דעם קאלעקשיװ, ני װעיכן ער געהערט. א־א הויכע םדרגה האט נאך אונזער שרויעי-דיכסוננ נישט דערנרײכם. אױ זי װיכשיק דערהויפש רערםיט, װאט זי ניס אן אויםדרוק שון דעם םעפענינישן נעפים. דע־םים איז פארבינדן נאך אזאך: אםער אלגעםײנע. אין אונזער םרויען ליריק אױ אויםגעהיט געװארן יענער נעסילם- עלעפענט, יענער אינטיםער סאן, װעלכער אױ געװארן א־א זעלטנהייט אין די מענערשע פערזן זינס נאך דער פלחםה. די םענערשע לידער סין דער נײער נײט זענען סול םיט חקירה און אגאליז. זײ זענען קברים סון געפאלפעססע געסילן. אוישן הױכן לשון הײסם עס; אינטעלעקםואליזם. שסיםונג, נענקעניש,