Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 911

911 ליםערארישע בלעטער 46 זא ט ־ כ ר א נ י ס אנטדעקער םון א נײער וזקו&ה, דעם העלד םון סן י״ה אין אלע צײסן יוידמקש די קלײנע אריםײע א שרײבער, א• אײרד- פעער, דער סשעך װיסעסלאװ רעצװאל״. די סשעכישע קריטיק האט ענסוזיאסםיש אויפ- נענימען די פאעפע װענן עדיםאנע•. ס זײער אן אריגינעלן ױבילײ פײערט איבט דער גלענצנדער דײכשער שר פם- שטעלער םאמאס מאן. דאם א ז די הינ- דערססטע אויסגאבע פון זײן ראמאן ״גוי• בערבארג■. די אויםגאבע װעט״דעישײנען אין אן אויסלאנע םין קוים סססז עקזעמפ. זי װעט :ײן רי העכסטע םדרנר פון בוך- קינסט. יעדער עקזעמפלאר װעט האבן דעם אויסאגרזף סון םחבר. ס םא־שײדענע אםעריקאנער סעאטערן באמיען זיך צו געװינען םאר זיך םאקס רײנהאררפן, װעיכער האט דערװײל אונטער- געש־יבן א קאנסראקס פיט א באקאנטער םילם-בױרא, פאר װעלכער ער פארםליכטעט זיך צוצונרײטן עטלעכע םילסען. רײנהארדט רדכנט או ך אויםצושטעלן אין אםעריקע עטיזכע טעאסער-שטיק. זײן רעפערטואר נעםט ארום די דראפען םון ססרינדבערנ. שילער, אוײלד, שאו, גאיקי. עריפידעס, איבסעי, שעקספיר און א־יך א נײע פאנסא- מיםע םון הןןסמאנסטאל. ס יעקב װאסערםאן פירט איצס אונסער- האנדלונגען םיט עטלעכע סילם סירםעס װענן םארסילמען זײן ״קאלפער האיזערי אין אנרע־ע װערק. װאטע־פאן ארבעט אויך איצט איעעי א גײעם דאפאן, װעלכן ער רעכנט צו סארענדיקן עישט אין א צװײ יאי ארזם דער ראמאן דאדף זײן אז אב- יעקטיװ בילד םין דער הײנסיקער ױגנט. א חוץ דעב שיײבט אײך װאסערמאן א מאנאבראסיע װעגן קאלוםבוסן, װעלבע ער הןןס א נאפען גענעבן: ״קריססאף קאלוםב, דער דןןן-קישאט סון ןןקעאן״. ס סעליקם לאננער, דער פחנר םין דעם בארימדן םעאטער - שטיק ״פעריפעריע״ (אונטערװעלט) ײאט איז, אנב, אויפבעסירט געװארן א-יך דורן דער ״װילנער סרופע״, האט אנגעשריבן א גײע דרײ - אקטיקע פיעםע *אונדערן נאםען ״דאס רײצן דעם הײליקן״. דער אינהאלט פון דער פיעסע אױ דעי באםרײונבס קארף סון די אינדזםן םיט די ענגלענדער. ס די נארװענישע נאבעל - לאורעאטין זיגריד אונצעט, װאט האס ביז איצס גןר געשריבן ראפאנען, האט איצס םאר- ענדיקט איר ערשטע דראפע ״אויף מזרח םון דער זון און א־יף םערב ם־ן דער לבנה״. די דראםע װעס א־גניכן אויםגע- סירט װערן דורכן קינסט״ערישן סעאטער אין אסלןן. ■רןןזע סון ןןםי■ םאנדעלשסאם ״די עגי■- םישע םארקע״. די װיסנשאםטלעכע אקא■ דעםיע הןןס ארויםגענעבן א באנד ״שרײ- בער םון דער מאדערנער וזקוםה״, װןןס אנטהאלט ביאגראםישע דאסן און ביבליא• גראםיע םון אן ערך 500 פחברים. אין סאר- לאנ ״קרוג״ איז דערשינען א באנד עםײען םונם קריטיקער װרןןנסקי. דער קריטיקער שאצט ןןפ זײער פעסיםיסטיש די מןןרערנע רוםישע ליטעראטור. ס אן אינטערעסאיטער אײבפאל םץ א פארױער סארלעגער, װי א־וי איײנצופירן ״אין דער ליטע־אט-ר״ א נײעם, אן אזמ- באקאנטן שרײבער. דןןס בוך סון דעם אום- באקאנסן דעבױטאנט בינדט ער צונױף אין אײן באנד פיט די װערק פון צװײ שוין באריםטע שרײבער. די דרײ ביכער שאםן דאן אײן באנר און אין יכות םון די צװײ באריםטע שרײבער, װערט דער ױנגער אויך נעהאלםן. ס ״ארבעסער-בינליןןסיקן-נעזעלשאםט״ —אזוי רוסט זיך די ןןרגא.ױאציע, װאס איז ערשס נישש לאננ נעשאסי נעװןןרן אין עננ- לאנד אונסערן פראטעקטןןראט םון די בא ריםטע שרײבער דזשאן נןןלסװןןרסי און ה<ג װאלסאל. די געזעלשאםט האט זיך גע שטעיט א ציל צו ןןרגאניזירן ארבעסער• ביבליןןםעקן אין יעדער םאבריק, קוילן-גרוב און װארשסאם. *זוי-ארום װילן די אינאני• זאטןןי־ן סארגרעםערן די לעזער-קיײזן אין ענניאני. ס איןםאטקייע האש אננעהײבי צירער• שײנען צום עישטן מןןל א טעג״דכע ציגײנערישע צײטוננ. ס םאי■ רעםבראנדםם .קלאננרע םאדאנ• נע״ האט פען עישש נישט לא־.נ באצאלט 3,200,000 םיאנק,■ םאר דעם ״קראנקן קינד׳ פין פעטסו 1,200,000 פראנק, סאר םעזאנס ״דאם ױננל אין קלײנעם היטל״ 360,000 סראנק ס ערשט נישט לןןנג איז אין בערלין םארנעקוםען א ליציטאציע אויף די איבער- געבליבענע אנדענקוננס-זאכן נאך געטהען. אין דער ליציטאציע האס אנטײלגענומען אגרויסע מאםע געםהע-םארערער, םארשטײ- ער םון םארשײדענע מוזײען און ארכיװן. די ליצימאציע האט געדויערט בסך-הכל 20 םינוט. עסלעכע קלענערע מא־וסקריפטן און צײכנוננעו, װאם זענען איבערגעבליבן נאך דײםשלאנדס גרעסטן פאעס, האט מען םאר. קײםט םאר א םיםע סון אן עיך א םיליאן גילדן. די רעפרע ענטאנטן סין נאציאנאלן םוזײ או־סן נאסען פון געטהע האנן אפגע• קויסש אן אוניקאס: געטהעס אן אײננהענטיקע צײכנונג, װאס שטעלם-םאר קארלסבאד. ס דער סשעכישער דיכשער װיסעםלאװ רעצװאל האס ארויסגעגעבן א פאעפע װענן עדיםאנען אין אין דער װידםוננ שרײבט ער: ״עדיסאנען, ױאס הץט מער ליכט בא- שאפן, װי דער גאס םון ״די װולקאנען, דעם װ.ע ל ס אין צערלין װײלס איצט די בא- דײטנדסטע א־נדישע דיכסערין און םירערין םון דער םרויען-באװענונג, םרוי נאידו, װעלכע װערם אין אינדיען גערוםן ״דער אינדישער נאכםיגאל/ םרוי נאידו איז די סחברין םון עסלעכע לידער-זאםלונגען. ״דער אינדישער נאכסיגאל׳ האש די בער• לינזר זשורנאליסםן געגעבן אויספירלעכע אינסערװױען װענן םןןדערנעם לעבן און שאםן אץ איגדיען. מיר גיבן דא עסלעכע אינשערעםאנטע םאקםן װעגן דער ליסערא- סור םון טאגןןרעם םיןםערלאנד: אין אינ- דיען איז נישםא קײן א־ין אלגעםײן- אינדישע שפראך." ם איז םאראן א גרויסע צןןל שפראכן און דיאלעקסן, װעלכע זענען גאנץ-װײניק ענלעך אײנער צום א:דערן. ם׳איז דעריבעד םאראן א רײ רעגיאנאליס- טישע ליטעראש-רן, װןןס שטײען אױף א נידעריקער םדרגה. די, װאס שרײבן אויף ענגליש, דערגרײצן אין אינדיען צו אוניװערסאלקײט, װײל עננליש איז די שב־אך, װןןם םארבינדט טויזנסער נאציעס און רעליגיעס, װןןס באװױנען דאס ריזיקע לאנד. ם׳םארשסײם זיך, אז אונטער דער ענגלישער םןןרם, נעםינט זיך דער אײונס- לעכער אינהאלט םונם אינדישן נעדאנק און ספעציסיש - אינדישע ןןריגינעלקײר. דעם אויבנאן אין דער אינדישער ליטעראשור םארנעםם די ליריק, שבעסער קופען ערשט סארשײדענע װערק פיטא סאליטיש־נעזעל- שאסטלעכן אין םיםסישן אינהאלט נעשריצן אין דער סןןרם םון ראמאנען. לויט איר אפשטאסונג, נעהערט פרוי נאידו צו די שרײבער םאכםעדאנער םון צסון א־נדיען. די דןןרםיקע מחברים, — אין גרעסטן סײל פןןעסן און םיססיקער, — שרײבן אין דער פאפולערסטער אינדישער שפראך — אורדו. סןןרםעל געםינען זײ זיך אינטער א ■ערסיש- אראבישן אײנסלום. װןןס שײך דעם אינ־ האלם, זענען זײ ארכי-אינדוסן און שפילן א גרויםע רןןל אץ געזעלשאסכלעכן לעבן. די־צװײםע גרויםע גרוסע איז בענגאליע, אין אײרןןסע רעפרעזענםירט דורך ראבינ- דראנאט טאגןןרע. טאגארע, דערקלערט םרוי נאידו, יװערם בײ אונז באטראכס אלם אײרןןפעישער שרײבער, װאם שרײבט נאר װעגן״ אינדיען. םון די בענגאלישע שריסט- שטעלער דערםאנט נאך סרוי נאירו דעם םחבר סון פןןדערנלס אינדישן נאציאנאלן היםן. טשאטארדזשי און קאםען ראי. שטארק סאפולער זענען אין אינדיען די רוסישע שריסטשםעלער; קודסכל טאלםטאי און טשעכןןװ. שטארק געלײענם װערט אױך גןןרקי. די פןןףערנע סןןװעסישע ליטעראםור .נעסינט נישט דארס קײן ןןנהענגער, צוליב איר פרןןפאנאנדע-כאראקטער. ס יין סןןװעטירוסלאנד אױ די םארלאנס- טעטיק־יס זײער א שסארקע. יעדע װןןך ברעננט סיל נײע ביכער. אין סארלאג ״פע• דעראציע״ איז דערשינען א נײ בוך סון אנדרע ביעלי ״א װינס םון קאװקאז״. עס זענען רײזע-אײנדריקן איבער קאװקאז. אין סארלאנ ״סריבןןי׳ איז דערשינען א באנד