Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 902

46 .זא ייוןרורי?ן ויע*9ר 902 שרײגט רןןרט םאר שװארדם םעאסער. ער האס לעגסנס דןןרט געשריגן פחיק פאר ש. אשם ״קידוש־השם*. זיו די אלע אנדערע םןןרשטעלונגען סין גראנןןװסקיס םעאטער, װעלכע מיר האפן דןו אין בערלין געהערט — .טרואדעק*, .בניםין השלישי* און .200,000* — האט די דוזיק געשריגן גראנאװםקים שטענדיקער דיריגענט און זײן געשװױ• רענעד קאםםןןניםם לעןןן םולװער. זאל רער ״דישער לעזער און באזונדערם דער ײדישער מעלאםאן און טעאטראל זיך ןןט דעם נןםען םארגעדענקען. ראשית װעגן םולװערן דעם קאםעלפײססער. באגאבסע און רוטינירטע דיריגענסן, טאלאנטםולע םוזי• קער, אפילו מיט געשמאק און םאכםענישקײט, האס דער ײדי• שער טעאטער אין זײן 50*יעריקער געשיכטע געהאט א םך. בום ערשטן מןןל האט ןןבער א ײדיש טעאטער א קאפעל־ מײססער פון אזא ארטיםסישער גאנגקײס און םון אזא גרויםער מוזיקאלישער קולטור. סולװער שםאםס םון װערכניעדניעפדןןײםק םון א ײדישער קלעזמער םשפהה. ער הןןס זיך א״ן זײנע קינדערשע יןןרן ארומגעװאלנערט איבער אלע רוםישע שטעט, ארום• געםארן מים פלערלײ אפערעסעס, בײ 14 יאר הן$ס ער שוין אלײן די• ריגירס און ערשם נןןך 1905 איז פולװער םגולגל געװןןרן ק־ין פעסערנורג און אין יאר 1908 הןןט ער געענדיקם די קןןנ■ םערװאטאריע אלס םידלער מיס א גרױסן זילבערנעם מעדאל. ער איז ןןננענו• מען געװןןרן אין דעם באריפםן םןןסקװער ןןר• קעססער פונם גרויסן מלוכהשן ןןפערן־טעאכער. שפעטער איז פולװער איבערגעגאנגען םון םידל בום אלט און רעכנט זיך אלם בעסטער אלטיםס אין גאנץ רוסלאנד. זינם 1923 איז פולװער אריבערגעגאנגען בו גראנןןװסקין אלם דיריגענס, און ןןננעשריבן םוזיק *ו א רײ םןןרשסעלונגען פונם טעאסער. פולװער איז געקומען אין דער ײדישער מוזיק שוין אלם מאן סון נרויסער פוזיקאלישער קולסור. זײנע אלע בינען־קןןמפאזיביעס זענען קודם־כל געשםאק• םול. מ׳דארף האגן א םך מוזיקאלישע קולטור בו קן:ען בע סײלן אינם ײדישן פאלקם׳ניגון דאס רײן גאלד םון ביליקן פסולת. און דןז םוז םען פולװערן קודם*כל זןןגן א גרויסן ײשר-כח: אזא רײנקײט פונם ײדישן ניגון*מאםעריאל, אזא פאסנדע און כאראקסעריםםישע באאיבעםונג איז זעלםן בו סרעפן אםילו בײ אונזערע בעססע םוזיקער. אין ,םעסעות בניפין השלישי* איז פולװער אופנעהויער אינטערעסאנס אין זײן מארש םון בניםין און םענדער. ג יעײיז• הערמאן סיועט זײן ,!־•,■׳־קןןמפאניםס. ער הןןמ אויך ןןנגעשריבן די םוזיק בום .היהורי הנבחי• םאר דער ,הבימה*. ןןם די מוזיק איז ןןן םםק אין דער גאנבער פןןרשטעלונג (חוץ דעם מאנאלאג סון חנה רןןװינא) דאס איגסעדעסאנטםטע און װערספולסםע. בום באדויערן הןןס מען א־ן דער .הבימה* קרײנס מוזיק זײער נאכלעםיק אויסנעםירט און דערפאר הןןט מען דןן אין אײראפע ד זײער װײניק באפערקס. (להיפוך בו גראנןןװסקין איז דאס םוזיקאלישע אין דער .הביםה• בכלל תמיד זײער סארנאכלע• םיקט געװען). פאר גראנןןװסקים טעאסער הןןט קרײן געשריבן זײער א סך מוזיק, ןןבער לרוב בו םןןרשטעלונגען, װעלכע זענען אין בערלין נישס באװיזן געװןןרן. אין .בײנאכט אויפן אלסן מארק* הןןבן סיר בום ערשטן מןןל זיך רעכט באקןןנט םיט קרײנען. סיאיז נישס דןן דןןם ארס ארומבורעדן די אלע מעלות םון קרײנס מוזיק בו פרבס מיםטעריע. געשריבן איז דאם סאר כאר און מיטעלעם אר• קעסטער (25-20 מענשן). קרײן באנובם דא די םיםסעם םון לײס־מאסיװן און די םןןלגנדע הויפס• סעמעס סונם בדחן כא• ראקסעדיזירן דעם סןןן םון דער נאנבער פאר• שסעלונג. דער כןןר־זאץ איז זײער אײנפאך, ןןבער הארביק און תסילהש נוסחאותדיק. באזונדערס פארביק זענען די מתים טענץ (יעם הויפס־ניגון שפילס א מחיהדיקער ענגלישער הןןרן), די טענץ פון די מײדלעך און דער חתונה• טאנץ. װעלכן עם שפילן די כלי זמרים־מתים, די איבערגאנגען פונם גרא• טעםקן בים םיסטישן(אויך דאם נראטעסקע איז בײ קרײנען װונדעיבאר אײנגעהילס אין א פיםטישן שלײער), די רײן־נוםחאותריקע פאטעטיק םון די כאר־פראזעם, די אײגנארטיקע, זײער־פיקאנסע און סארשארפטע ריסמיק פון די סענץ אין די אריגינעל-באםארבטע, העכסט• קרײנשע הארמאניע זענען באמת װונדערבאר. יוםף אכרןןן האס פאר גראנןןװםקין ןןננעשריבן די םיזיק בי װײסעים .םארסאג*, בו .װאס אין פידעלע שטעקס* און בי דער .כישופםאכערין*. אין בערלין האבן מיר דןן געהערט נןןר די ״כישוספאכערין*. אכראן באנובס זיך דןן לרוב מיט גןןלדםאדענס מאטיװן. באארבעט זענען זײ םײסםערהאםט, הנם אםטמאל אביםל בו שװערלעך. ױסף אכרןןן איז אין דער מארערנער ײדישער מיזיק בײ הײנסיקן טאג דער גרעםשער מײםטער פון םןןרם אין דער ראםינירטססער ײדישער קןןספןןניסס לויס זײן אײגנארםיקער ײדישער טעםאסיק. מיר האבן דןן םים עסלעכע יאר בוריק געהערט זײן םוזיק בום ,בלשבר* אין םראגמענסן בו .סאר• טןןג*. דאס זענען אנסיקן סון גרויםן קינססלערישן אין נאביןן• נאל״ײדישן װערם. אכראן לעבס איבט אין אמעריקע, און ן. *. קיין-די ם*:ז• 6ין נוח; 2 יןס *•יי |ון די קי*זפ*ר (.1״נ*נס *וי8ן *יסן ם*רק״) 3, 9 •ילװער— די םעשע *ין כניםין נניפין המייעי״)