Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 901

901 ליסירורי•* נל<8*ר 46 זא די מוזיה אין מאםהװער ײדישן מלרכה-טעאטער דאס נאגיען זיך גײ דראמאטישע םןרשטעלינגען מיס סחיק איז אין אײרןן• פעישן טעאטער שױן לאנג נישט קײן נײעם. םײ די סטאניםלארכק-שע און םײ די רײנהארטישע שולע האבן םון תמיד-ןןן ארײנגעםירט אין זײערע אינכזי;נירי:גען מיזיק. װעלכע האט געהאט די אויםגאבע נו םארשכארקן אין נײטיקע םןןםענטן די שסיםינג םון דעם ןןדער יענגם בילד, בו םארםילן געװיסע בלײזן און פויזעם, בו באנלײטן געזונגענע קיסלעטן און בו אילוםטרירן געשעענישן, װןןס קומען םאר אײסער דער בינע א. א. װ. בײדע זײער מוזיקאלישע קינםטלער, הןןבן םײ סםאניםלאװםקי און םײ רײנהארט גוט םארשטאנען דעם סוד פין שטימינג אין עםעקס. ױאס ליגס אין די סעאסראלע מוזיק־אילוסטררציעס. זײ הןןבן זיך מיט מיזיק באנובט אויםן ברײטםםן אוםן םײ םריער און סײ איבט בײ זײערע גןןר לעצטע אינםבענירונגען. מיס דער בײט הןןט זיך אין אײרןןםעישן טעאסער אםילי אויסגעבילדעט א סםעציעלער םים טעאטער־מוזיקער, װי דער םארשטןןרבענער א״יהו סאץ אין מאסקװע, װי קורט װײל, עדםינד מײזעל דןן אין בערלין. בײ קײן אײרןןםעישער בינע ןןבער הןןט די מיזיק נישט םארנימען אזא םלאץ, װי בײ גראנןןװסקין. דןן איז סיזיק נישט קײן הילפם-מיטל, נןןר א גלײכבארעכסיקער בא• שסאנדסײל פון~דער גאנבער םאדשטעליננ, םיגקט װי דער קןןםסיום, די דעקןןראביע, דער םאנ׳ן, דער זשעםט און אםילו דאס ױןןרם. מוױק איז בײ גראנאװסקין אײנער םון די עלעמענםן, םון װעלכע ער שטעלט בוזאמען זײן גאנבע קלאגגען• אין םארבן■ רײכע רעזשיםערישע םימפאניע-םארטיסור. גראנןןװסקי הןןט בכלל זײער אן עמםינדלעכן חוש םאר קלאנג-םארבן. ער םילט שטארק דעם גאנבן טעמבערן םפעקסאר םין דער מענטשלעכער שטימע אין אםערירט דערמיט װי א מײסכערהאסטער ארקעםכראסאר. ער בוים בכלל דאם טאנאלע אין זײנע סןןרשסעלונגען לױט דזום זעלבן פרינביפ, לויט װעיכן א געשיקסער מיזיקער ןןרקעס• סרירט זײן סארטיסיר. גראנאװםקי סארשטײט גיט די נאסירלעכע באגרענעבסקײס און אײנסןןניקײט םון דער םענםשלעכער שטימע און דעריבער װאריאירט ער די טןןנאלע םארבן אין דעם סרןןזע־דיאלעקם דורך דעם, װןןס ער סארסײלס די םראזעס בװישן םארשײדענע שוישפילער. די הםבאה איז אין תוך א גאנץ אײנםאכע, דער עםעקט דערםון איז אבער געװאלטיק. באזונדערס שטארק סילט זיך גראנןןװסקיס ןןרקעססרירינג פין דער מענטשלעכער בינע-שפראך אין סרבס ״בײנאכט אויםן אלטן מארק*. אט די םאנאנדערטײלונג םין די סראזעם, אס די פארשײרנארסיקײט פין די שטימען, װןןם טראנן זיך פון דער םבענע, אט די רעלאײעזע רעפליקעם םון די, װןןס שכײען און שװעבן אויף דער בינע (,היט זיך סאר פײ—ע—ר♦, ,אין שול אריין. אין שול ארײן נשמות הקדושים מ—ז—כ—י—ר ז-ײ-ן..*) שמעלבן זיך בוזאכען מיט די קלאנגען װןןס הערן זיך םון דער זײטיקער לאזשע און םון הינטער די קיליםן אין םלעכםן זיך ארײן אין די װינדערבארע דענער סין קדײנס מיזיק. װי האדםןונישע טײלן םון אײן געניאלן מיזיקאלישן געװעב. אלעקםאנדער קרײנם מוזיק בי .בײנאכט אויםן אלטן מארק*. עם איז אםשר דןןס שטארקססע אין געלונגענסםע. װןןס איז אויף דעם נעביט בכלל ביז איבט באשאסן געװארן• לעא 9ילײעי הז,לט■ אז די מיזיק םין א-1קיײן איז די בעםסע נינע-מיזיק. װאס איז בכלל אינם װעלט־סעאסער געשריבן געמןןרן. אםשר איז עס א שטיקל גוזמא. ןןבער שטארק איבערסריבן איז דאס אװדאי נישט. דער נןןמען קרײן איז דעם ברײסן ײדישן עולם נןןך װײניק באקאנט. בײ הײנסיקן םאנ איז קרײן אײנער םין די שםארקסטע טאלענטן אין דער םאדערנער ײדישער מוזיק. ער איז א מױיק-דיכםער, װןןם שװעבט אין די עולמות םין די םראנבויזישע אין ריסישע מ״יק-איםסרעםיןןניםטן דעבױסי, ראװעל, מיליא. םקריאבין. אבער דערבײ איז זײן גאנץ שאםן שטארק באםארבט מיט אן אײגענעם, רײן־ײדישן טןןן. אין דער ײדישער מיזיק איז קרײן ארײנגעקומען מיס זײנע באקאנסע ,ײדישע עםקיזן• (בװײ שסרײך־קװארטעסן מיט א קלארנעט־סןןלא) אין אין אײניקע יןןרן האט ער םארנוםען אין אונזער ײדישן מיזיק.װעלטל דעם אײבנזןן. זײן םימםןןניע מיט כןןר .קדיש*. זײנע װינדערבארע ,גאזעלן*. זײן קלאװיר־סאנאסע, זײן ערשטע ןןרקעםסער• סיםםןןניע און די ײדישע רןןמאנסן האבן אים אין דער רוםישער מיזיק־װעלט באשאסן א נןןמען םין א זײער-אײגגארטיקן און אינטערעסאנטן םוזיק דיכסער. כמעט םון די ערשסע שריט סונם מןןםקװער קאמער-םעאטער איז קרײן געװןרן 1ד \. §זלװער׳ 2. *לעקסננדער קרײן, 3. י1סף *נרןן