Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 899

899 ליסזר*ריעע בלעםזנר 46 זא זענען געגאנגען אין זײערע טןג־סעגיעכע,!יםןןליקע קזןםטיי• <ען, נןןר װןןס םין נאס אר>|0. דערםאר הןןט שוין א סך א בעםערן אײנדריק געמאכט די נװײטע אויםםירונג, װןןס איך האנ געזען אין זעלנן .שילער־סעאםער׳ םון ד־נענשמיסם דרײ־אקסיקער ■יעסע .מןןרד אין הינטערהויז• — מאקסים גןןרקיס .נא דניע׳ איבער־ געמאכט אויםן דײסשן שםײגער. דןןס שטיק שיילט זיך אם אין א שסארק באװוינטן הויף םין די ןןרעםםטע בערלינער קװארטאלן. םײ די האנדלונג. סײ די ■ארשוינען םון שטיק זענען װי לעבעדיק ארויסגענוםען םון גארקים ■יענע. םיט דעם אײנניקן אויםנאם, װןןס גןןרקים לוקא, דער קלוגער, גיס• הארניקער װאנדערער, איז בײ דינענשםיםן א ײד. דער קלוגער און אלץ־םארשטײענדיקער ײד, װןןס נאשינס אין נא• לײטזעליקט אלע איבעריקע געםאלענע ןןנטײלנעםער אין שטיק םיט זײן חםד און גוטהארניקײט. פינקט װי ,נא דניעי. איז .םןןרד אין הינטערהויז׳ גע• שריבן אין א פמעט-נאסוראליססישן םןןן, און כמעם אזוי נא• םוראליסטיש הןןט זי געשטעלט דער ױנגער רעזשיםער הןןםםאן־הארניש. ם׳איז געװען א םײנע אײנהײטלעכקײם סײ אין שםיל, םײ אין דער דעקןןראביע און סײ אין דער באלײכסונג. און װען םען דערםןןנט נןןך די באזונדערע אויםבײכנונגען םין אלעקסאנדער גראנאך אין דער רןןלע םין דעם ײדישן לוקא אין װײט הארלאן א־ן דער רןןלע םין דעם יינגן מערדער, װןןם זיאםלט זיך אין די נעגל סון זײן אײגענעם סארברעצן, קןןן מען כןןסש מיט םארגעניגן ןןנװײזן >.ויף אן ןןװנט םון שײנער אקםיןןרישער ש*יל. דןןס קלײנע .קאמערשםילטעאטער׳ איז םארנומען מיס װאלטער האזענקלעװערם םיער־אקטיקער קןןםעדיע ,זװגים װערן אין הימל געשלןןסן*, זײער נעט רעזשיסירט דורך םןןרסטער לאדינאגא. די זאך שםילס זיך ןן■ האלב אין היםל און האלב אױף דער ערד. דער .ליבער גןןט׳ װערט געװיזן אלס ■שוט• ער אלטיטשקער דענדי, װןןם שפילם גןןלף און חלשט זיך ןןפבוזןןגן םון כסא־הכבוד. די .הײליקע םאגדאלענע׳ איז א זײער ליבע קןןקןןטע אין מןןדערנעם באל־קלײד, װןןס כדי בו בא־ םרידיקן אירע קאפריזן, ■ועלט זי אוים בײם אלטיטשקן רבש׳ע, ער זןןל דרײ זעלבסטמערדער בוריק ארןןסשיקן אויף דער ערד, זײ זןןלן נןןכאםןןל איבערלעבן זײערע לעבנם אין אנדערע געשטאלםן. דער .הײליקער פעטרוס׳ איז א זײער סלאכקעויקער ערשסער מיניסטער, װןןם ברעכט זיך כםדר דעם קןןם, וױ אזוי אויםבוקוםען מיט די היםלישע הובאות, און סארזןןרגן דעם רבש־ע, ער זןןל הןןבן פיט װןןס בו דעקן די חובות. װןןם די הײליקע םאגדאלענע מאכס םאר אירע בריליאנטענע אורעןןלעס. דןןס שטיק סארמןןגט עטלעכע גאנץ־װיביקע סבענעס, ןןבער װער עם געדענקט האזענקלעװערן סון זײנע עקספרעסיןן• ניססישע ■יעסן .אויף יענער זײם״ —אויםגעםירט םיס א פןןר סעזןןנען בוריק אין נױיןןרקער ״פרןןװינםסאק ■לעיהאוז׳— און .םןןרד*, םוז הײבן מיט די *לײבעם. װןןם גרןןד אזא שםיק הןןס זיך אויםגעקליבן אײנער םון די בעססע אקטיןןרן םון דער דײטשער בינע, װערנער קראוז, כדי בו געםעלן דעם בערלי• נער *ובליקום. נישס ק״ן בעסערן אויםװאל הןןם אויך געסאכס א בװײ• סער װיכסיקער םןןרשטײער םון דער דײטשער בינע, אלבערם םיר ארוים א םארגלײך בװישן די בײדע םןןרשםעלונגען, װי בכלל בװישן דעם איבטיקן דײטשן און אםעריקאנישן בעםערן טעאטער. כ־םײן, די בערלינער װעלן גןןרנישם הןןבן דאקעגן. װײל אויף יעדן סריט זעט זיך דןן בו־בולם און שארף ןןן דער גרויסער װילן זיך בו םארגלײכן בו נױ-יןןרק. ער זעם זיך אין די גרויסע, שרײענדיקע ליכס־רעקלאםעס, אין די מןןדערן• באםובםע םענסםער־אויסשטעלונגען, אין דעם סארשנעלערסן, רײסנדיקן גאסן־ריסס. און בכלל אין דעם גאנבן לעבנס־באנעם דןן, אץ בערלין. און מען םוז זןןגן, אז ארטור הןןפקינס אויםםירונג איז געװען א סך םײנער און קינססלעריש ע ר ל ע כ ע ר. עם איז זײער כאראקטעריססיש, װןןם כדי אביסל א בעסערע אםעריקא■ נישע פיעםע זןןל קןןנען הןןבן דערםןןלג אין אײרןןפע, םוז זי םריער פארשונדעװעט װערן. רײנהארט הןןט אין דער פשוטער תםיםותדיקער פיעסע, װןןס הןןס אויף א גאנץ םענסשלעכן אופן געװיזן א װינקל םון ארטיסםן־לעבן, ארײנגעםלןןכסן קאבארעט סענבער, בירק־אקרזןבאטן, נעגער־זינגער און װןןס נישטז ער הןןט דןןם שםיק בעהאקט אויף קלײנע סבענעכ. װעלכע זענען געשפילט געװןןרן אויף א דרײ־בינע. רײנהארט הןןט זײנע .ארסיססן׳ ןןנגעהאנגען אזוי פיל םליטערלעך. אז עס הןןט זיך געבענקט נןןך דער סשוםער, שטילער ןןבער קינססלערישער אויפסירונג םון ארםור הןןסקינס. אין .שילער־טעאטער*, װןןם װערט אויםגעהאלםן דורך דער רעגירונג און געםינס זיך אונטער דער קינסםלערישער לײטונג םון לעןןפןןלד יעסענער, איז םיר אויסגעקוםען בו זען געןןרג קײזערם .גאז״. כ׳הןןב פשוט געשסײנט בו זען די סריװיאלע און לאנגװײליקע אויםםירונג. אין אמעריקע איז דןןם שטיק םיט עטלעכע םעזןןנען בוריק אויםגעפירט געװןןרן אין דעם םשיקאגןןער .גודפאן םעמןןריאל םעאטער* דורך דעם רוםישן רעזשיסער גערינג, א תלמיד םון םעיערכןןלדן. םײ די קןןנססרוקסיװיםטישע דעקןןראביעם, סײ די אײנהײטלעכע קןןס־ סיוםען און די ריטםישע באװעגונגען פון די שוישפילער הןןבן געהןןלםן דערבו, אז קײזערם עקםפרעםיןןניםטישער םםיל זאל קלןןר און בולם ארויםגעבראכט װערן, און דערםאר טאקע איז די שיקאגןןער אויפםירונג געװען א זײער װיכסיקע םעאסער־געשעעניש. בײ יעםענערן איז םון דעם אלעם קײן םיםן נישם נע׳וען. רי שוישפילער הןןבן געםירט די דיאלןןגן און געשפילט, װי אין א גאנץ געװײנלעכער סאלןןן־פיעסע, אזוי, אז סיאיז אינגאנבן םארםאלן געװןןרן דער קורץ־געהאקטער קײזער־ריםם. די םאסן־םבענע אין דריטן אקט הןןס אויף מיר געמאכם דעם אײנדרוק םון א שרעקלעכער מיסםארשסענדניש. זעגען דןןם די באריםטע יעםענערישע םאסן־סבענעסז — אויםגעשטעלסע םענסשן-גרופעס, װןןם הןןבן זיך געהאלטן ןןן שום ריטם, ןןן שום אינערלעכן אויםברויז, װןןס הןןבן אויף א גאנץ שאגלןןנעם אוםן פשוט בוגעבןןםקעט נןןך יעדער סראזע, װןןם איםיץ םון די ארסיסטן הןןט גערעדט. םבענע נןןך םבענע און בילד נןןך בילד איז אדורך קאלם, לאנגװײליק. דןןם פוב• ליקום איו אויף קײן אײן םינוט נישט םארכאפס געװןןרן און אםילו םארגעסן בו אאלןןדירן. אויך *ירכאנם דעקןןראביע איז געװען לאנגװײליק און נישט אינסערעסאנט. ןןן שום בוזאםענ• האנג בװישן אײן אקט און בװײםן. װעגן קןןססױם איז גןר• נישסןן װןןם בו רעדן. םײ די אקטיןןרן, סײ די םאסן־שסילערס