Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. Seite 898

46• זא ליסז דזרי^ו נלעםער 898 פין ױשר. מיר םרײען זיך הײנס מיט דער *לגעםײנער סרײד םון לאנד. אבער אין דעם םאםענט םון םרײד טזןרן מיר נישט סארגעסן ןןן דעם קאםף םאר אונזערע טײערםסע קילסור• אוצרות: םאר ײדישער שםראך, פאר ײדישער ליסעראסור, ײדישן טעאטער, ײדישער שול. װער נאך דארף אזוי גוט פארשסײן דעם דןןזיקן קאמף, װי יענע, װאם האבן נאך ביז םיט גען יןןר גוריק אלײן אזוי שסארק, אזוי םארעקשנט. אזוי העלדיש געקעםםט פאר די זעלבע קולטור-אוגרות בײ זיך. —ט- םאכט, װאם זאל זײן םארינסערעםירט, בוליב אײגענע םאליםי- שע בװעקן, אין דער אײביקער מחלוקת צװישן םאליאקן און ײדן. אבער צו־טיף אין בלוט האבן זיך ארײנבאקומען די בא• גילן פון שנאה. מען זאל םאר אזא קורגער בײס קאנען פטור װערן פון זײ. עם װײזן זיך אין דער לעגםעד גײט קארגע סימנים םון א םארשטענדעניש םאר אונזערע קולטורעלע נויסן. ןזבער דאם זענען זעלסענע, םארײנצלסע סאלן. עס איז נאך זײער װײם אםילו צו דער מיניםום אנערקענונג, װאם םיר זענען בארעכ• טיקט גו םאדערן לוים די געזעגן סון לאנד און בללים דער אנד־ןו־יב פוז בערל-ינער טעאטער־סעזאו אנרהם ןײפדינוים אן אינטענםיװער און אנגעשטרענגטער טעאטער־ארבעם. כ׳האב זיך, אלזא, מיטן גאנצן ברען און דורשט ארײנגעװארפן אין דעם װעלטל. געגאנגען פון טעאטער צו סעאטער. םון םאר• שטעלונג גו פארשסעלונג. כ האב געװןןלס זען די נײע אויפ• סואונגען, מיט װעלכע יעוער באזונדערער רעזשיםער האס זיך פארגעשטעלט דעם םעאסער־הונגעריקן, טעאסער-גארנדיקן סוב• ליקום, און סון דעם אלעם זיך שאפן א באגריף איבער דעם אלגעםײנעם אויסזען פון דער איגטיקער בערלינער בינע. און מיט אמתן םארדרוס םוז איך םודה זײן. אז דאם םאל זענען מײנע האפנונגען נישט באסרידיקס נעװארן. קײן םיםן נישטא פון די אלע רעװאלוציאנערע ארױסטריםן און געװאגטע עקספערימענטן. װאם האבן םאר אונז אזוי װיכסיק געמאכט די דײסשע בינע די לעגםע יןןרן. גו זיכער איז דאס איצטיקע סטאביליזירטע לעבן, םען זאל זיך םארנעמען םיס די באומרויקנדיקע און אויםטרײסלענדיקע פראבלעמען, װאם האבן זיך ארויםגעריםן פון דעם הארץ אין נשםה בײ דעם אויסגעהינגערטן און אונסערדריקטן מאםן־מענםש בשעת אין באלד נאך דער םלחמה. ס־איז א צײס םנן ירידה אויף דער דײטשער בינע און אין דײטשן טעאסער. ערװין פיסקאטזןר הזןם זײן רעװןןלוגיאנערן טעאסער אינגאנצן נישס געעפנט גום גײעם סעזאן. נאכדעם, וױ דער בערלינער בירגער הןןס אפגעגאלס זײן חוב דער רעװאלוציע דערמיס, װןןס ער איז געקימען זיך װײלן בײ די םגענישע אויםסוען און אפלאדירן די רעװאלוגיאנערע לןןזונגען, װאם עס הןןס געלןןזט הערן םין דער בינע ארןןפ דער געװאגם• םסער רעזשיסער דײםשלאנדס, הןןס ער, דער בירגער, זיך געסילם געװיםנם־רײן, אין זיך צוריקנעגויגן םון דעם סעאסער. ז־גט אלזא פיםקאשןןר, חלומט זײנע גרויםע פלענער, אין װארס אױף בעסערע גײטן. אין רײגהארםם .דײטשן סעאטער״ גײען נןןך די לעגסע פארשסעלוגנען םון .ארטיסטן*, זשןןרזש װןןסערס פיעסע, װאם נױ-יןןרק הןןם לעצטן וױנסער געזען אין ארטור הןןפקינם אויםסירונג אונטערן נןןםען .בורלעקם/ און װןןס איז גיגע■ גרײט געװארן םאר דער דײטשער בינע דורך ןןםיפ דיםאװ. דןןם שסיק אױ געװען די םענםאגיע סון בערלין, זינט רײנ• הארס הןןט עס אויםנעםירט, מען ער איז גוריקגעקוםען פין זײנע אמעריקאנער גאסטשסילן. כ הןןב געזעען די פיעסע אין בײדע אויםםירונגען, און זןןל םיר םארגעבן װערן, װען םין ױך אלײן רײסם זיך ב״ םיט א קלאפנדיק הארץ און פיל דערװארסונגען הןןב איך זיך דןןם םאל אדויסגעדיםן ק״ן בערלין. געםןןרן זיך .אנסרינקען׳ םיט אײראפעישן סעאסער. בערלין האט תמיד געהאט א באזונדערן רײץ און גוצױנג םאר דעם, װאס זוכט אין טעאטער אן אפקלאנג פון די אלע קינםסלערישע פראבלעםען און םןןרם-זוכענישן, װאם גײסיקן זיך אויס אין דער אלגעמײנער קיגססלער־װעלט. יןןדן שוין. װי בערלין װערט גערעכנט אלס דער גענטער סון דעם אײרןן• פעישן טעאטער, װו עם קומען צום אויסדרוק די אלע, װאס הןןבן צו זןןגן עפעס נײעם און דערםרישנדיקס אויף דעם גע• ביס פון דער בינע־קונסט. םאר די םלחםה• און רעװאלוציע־ יןןרן האס בעדלין זיך בארימס געמאכט מיט אזעלכע סגענישע דערגרײכונגען, אז זי האס — נאך םאסקװע — םארנומען דעם אויבנןןן אין די אלע װיכסיקע פאסירונגען, װאס האבן באנײט דןןס פנים םון דעם אײראפעישן טעאסער. ם־װעס [גענוג זײן אויסגורעכענען בלויז די נעמען םון אזעלכע רעזשיסערן, װי מאקס רײנהאדט, לעאפאלד יעסענער, פעליקם יערגען, און לעגטנם — אויך דעם שסורםערישן ערװין ייסקאטארן די נעםען םון אזעלכע מאדערנע דראמאטיקער, װי ערנסט טאלער, געןןרג קײזער און װאלסער האזענקלעװער, װע• מענס שאםונגען בערלין האם באװונדערם צום ערשסן מןןלו שוישפילער, װי אלבערס באסערמאן, מאקס פאלענבערג, װערנער קראוז, אלעקםאנדער גראנאך, פאול װעגענער, אלעקםאנדער םאיםי—כרי גו זען, אז נישם אומזיםט האס בערלין זיך גע• רעכנס םאר דער םעטראפאליע אין דעם זוכנדיקן און עקספע• רימענםירנדיקן אײראפעישן טעאטער. און ס׳הןןט געגויגן אגקוקן, װי זעס אויס דער ןןנהויב פון בערלינער נײעם םעזןןן. ם איז םוף אקטאבער. בערלין אױ אינגאנגן אײנגעהילט אין בונסן גןןלד סון דעם הארבםםיקן בלעטעסםאל. די קלאר• דורכזיכסיקע לוםט איז פול מיט דעם רעגן סון די פארברוינ• טע בלעטער, װןןס סאלן ןןן אויפהער פון די בײמער, פיט װעלכע די ברײטע גאסן זענען באםלאנגט. װי טערקישע, בונם קןןלירנדיקע אויםגעהןןפטענע דיװאנעס, ליגן די בלעטער-הורבעס אױף די םרןןטוארן, אין די גערסער-אלעען און שאפן א ױםי סובדיק־אויסגעצירטן װעג סאר דעם ןןסטרעטנדיקן, ליכטיקן הארבסט די גאסן-קיןןםקן, װו עס זענען אויםגעקלעבט די םארשײדנ• קןןלירנדיקםטע אםישן און רעקלאםען. רוםן צו זיך און דער• צײלן װעגן א ברויזנדיקן, שטורעמדיקן טעאטער-לעבן, װעגן