Literarishe bleter · 1928-11-16 · 46 (16.11.1928) · p. [Seite]

פינםםער יןורגאנג פרײז 60 גר• פרייסיה נןזװעמבער??1021 ל־םזיראר יעימ ף-ץױךףך ך— א־קיסמדידםגי 1 װאמשדיפבז פאד. יליםעדאבזוד 1■ פארילאג ^קעעצקין.װארשי< פן;יאטקדאוןקונםט אין די פײעװנגס־טעג שװערםטן פין אלע קאמטן: אין דעם סןןג-סענייעבן )}?היטן די נאצייןנאלע שפ־אך און קילסור םא־ רי אנגריגון םין די ארי• םיקע הערשנדיקע קילםורן. דאס שטרעבן נןןך באםרײונג םון םרעמדער ממשלה איז געװארן דער אײנציקער לײט מןןטיװ םון דער םױלישער ליטעראטור אין יענע שװערע טעג פון פןןליטי• שער סארקנעכטינג. אזוי טיף חאט דער דןזזיקער גרינס״טןןן דורכגעניםען די סוילישע שאפונג, אז אין די ערשטע עען י>ןר םון מלוכהשער אומןןפהענגיקײם הןןט די פוילישע ליסע• ראסיר גאך דערװײל נישס געםינען א נײעם עענםראלן געדאנק. יענץ םארבװײפלםע ראנגלען נאך םרײהײט בײ פוילנס גרויסע דיכסער האט זיך אפגעריםן מיט א לעבעדיקן ןןיהילך בײ אינזערע בעסטע אין שענסםע. װיספיאנםקים לײד אין פײן האבן מיטנעסילט אין סיםגעליטן י.ל. פ ר ץ אין א. װ ײ ט ע ר. בו ש ל ו ם א ש ן הןןט די װײםל גערערם ײריש. אין אםילו דאן, װען רי פאגרןןם-כװאליעם אין אוקראינע האבן אויך זײן הארץ אנגעסילט מיס אומענדלעכן װײטיק, הןןט ער, אויס• זינגענדיק דעם ײדישן בער אין .קידוש־השם׳, נישט םארגעסן אויסבוחלומען די װונדערבארע לעגענדע װעגן סוילן. .פה-לין״ דןןם לאני, װוהין גןןט הןןט געװארםן א שטיק ארץ-ישראל• ערר, די ײרן זןןלן האבן װו אפבורוען אין גלװז. אויסװאנדערנ• דיק םון לאנד, געסינענדיק אין אמעריקע א נ״ע הײם, הןןט אונזער י. ןן פ א ט $ ש ו זײן בענקשאפט אין זײן ליבע בי פוילן אויםגעװעבם אין זײנע בעסםע ראסאנען: ״אין פוילישע װעלדערי און .1863'. םון שסענדיק״ןןן הןןבן ײדישע שרײבער א־ן פוילן גע■ האם אן ןןםן אײער אין אן ןןסן הארץ פאר פוילנס לײדן. אין דער בײט, װען מען הןןט זײ פארשריגן סאר ,ליטװאקעם׳ און ,סוילנם שונא־ם׳ — הןןבן זײ _שטיל געשפינען דעם סןןרעם םון קילטירעלער התקרבות. אין היינט, װען פײלן םײערם דעט יום-טוכ פין אומאפהענגיקײט, ם־יערן מיר. _ײדישע שדײבער־ מ־ט דעם יום־טוב. ' 'י ןןבער אםילו אין טןןג פין ױם־טוב״ װילןזמיר,.נישט םאר• שװײגן, אז מיר הןןבן נישט געטראםן בײ די גײםטיקע סירער י סון הײנסיקן פוילן ^יענע מןןס פון סאדשטענדניש, װןןס מיר האבן געהאסט בײ זײ בי םרעםן. עם װןןלטי זײן. סאלש בז.. זןןגן, אז עס הןןט'זיך גןןר װײניק געביטן םאר דיי בען יימר^ . עם איז שוין נישט געװען יענער דריםער בד, דייבאדישע הײנטיקע װאך םײערט פוילן דעם בעניןןריקן ייבילײ םון באםרײאונג. מים בען יאר בוריק האט די דײטשע אקיפאביע, װןזם האס במעט םיר יאר געװעלטיקט מיט דער אײזערנער םויסם, אפגעטרעטן פון אײן טײל, האט די עסטרײכישע מןן• נארכיע םינאנדערםאלנדיק זיך, ארויסגעלאזס פון איר ממשלה דעם בװײטן םײל םון אםאליקן פוילן. שוין םריער הןבן די בענטראל־מלוכות י ו ר י ד י ש אנערקענט די אומאפהענגיקײט םון דער באםרײםער און םארײניקטער פוילישער רעפובליק, נןןכדעם. װי די רוםישע מערץ-רעװאלוביע האט זיך געהאס ןןפגעזןןגם ןןםיביעל םון פוילן. דןןס דאזיקע היסםןןרישע געשעעניש, װאם הןןט אוםגע• קערם נןןך העכער 120 יןןר פוילנס א מאפהענגיקײם, איז גע• װען א פועל־ױבא סון די רעזולסאסן פין דער װעלם־מלחמה. און נאך מער — פון די רעװןןלוביעס. װאס זענען פארגעקימען אין רוסלאנד, עםסרײך און דײטשלאנר. װןןלט אײנער םון בײדע קעמפנדיקע בדדים געבליבן דער זיגער םון רער װעלט• מלחסה, װזןלם קײן אומאפהענגיק פו;לן נישט געװען, הגם בײדע הןןבן זײ אין זײערע מאניםעסטן בו דער פוילישער בא■ םעלקערונג, ריפנדיק זײ אין םלחמה, בוגעזןןגס בו פארײניקן דאס לאנד אונטער דעם בעפםער םון א באר ןןדער א קײזער. װןןס םאר א פנים די .אומןןפהענניקײט׳ אונסער די שיבנדיקע פליגלען םון א מןןנארך װאלס געהאט — װעגן דעם סםקס קײנער גישט. די רעװאלוביאנערע דעמןןקראטיעס פון די לענדער, קומענדיק בו דער מאכט, הןןבן ןןנערקענט און באשטעסיקס פו לנם אוםןןפהענניקײט. פוילנס באסרײונג איז ןןבער נישט בלויז אן אקט פון היסטארישער גערעכסיקײט און םרעמדער גוםװיליקײט. אין א גרויסער מןןם הןןט פוילן בי סארדאנקען די אימןןפהענגיקײס דעם אײגענעם כח. און ניסט אזוי פיל דער שװערד, װי אן אנדערן םאקסןןר. אים סארדאגקט פוילן אין דער גרעסטער מןןס אי די באםרײונג גוםא. אי דןןם, װןןם זײענדיק אין היסטןןרישן מןןסענס בעריםן פןןליטיש אויף דרײ םלוכות, פארטײאיש אויף בענדליקער לאגערן, איז עם פארבליבן אײן םןןלק, מיס אײן שפדאך, מיט אײן קולסור. דער דןןױקער כח איז געװען דורכוים א גײסטיקער. אין די שװערסטע בײטן פון פאליטישער םארשקלאפונג און בעריםנקײט איז דער פוילישער דיכסער געװען דער אײנביקער װעקער און מןןנער, דער אײנביקער רוםער אין קאםף< אין