Literarishe bleter · 1928-11-09 · 45 (9.11.1928) · p. Seite 889

889 ליטערארישע בלעםער 45 קריטיה — רעצענזיעס* 3יבליאגואפיע.-נואניה. ▼ ־ ▼ װאס מען שרײבט װעגן ביכעג זו^יכצ >ןש די חוםש-דערעײלוננען זענען דורכנעםלשכשן םים?םלעכע גום-עוגעפאססע אגדות דער געבראכטער מאסעריאל הןןט נןןך אםעלה: ער גיט דעם שילער אין געװיסער םאס א עוגרײםונג גום קולטור-נעש־כםע לםוד. גום םוף סון בוך קוםט א .פירוש הפלות׳-אפטײלונג, װו אלע העברישע װערסער װערן פרקיפװײז פארםײסשט אויף ײדיש. דןןס רוב םיס דיזעלבע װערסער םון דער העברעישער ןןפשםאםינג. ס׳װערן דערבײ ןןנגענעבן דורך דעם םחבר א רײ םינאניםען, שםות-נדדפ־ם. םײלםןןל אפילו אויך אנאנגער זאץ. אין װעלכן דאס װןןרם קופט בום אױסדרוק װי ב. ב. ש. חכם, א קלוגער (חכם בלילה), (יװ תורה דןןרט אױ חככרי) א. אז. װ. נלײכגײטיק קיםס אויך דער שורש סונם װארט. אט די ,סארטײםשונגען״ ניבן א פעגלעכקײם פאר א גאנזיער רײ ארבעםן. זײ דארפן או־כגענוגס װערן אויף בו םארגלײכן די העררעישע װערטער םים די ײדישע. איטלעכם העברעיש נײ װןןרם דאוף םאנאנדערגעקליבן װערן לויטן שורש. דןןס װעט אויך סארלײכסערן די שילער זיו דערלערנען די העברעישע עלעפענסן אין ײדיש אין זיך סײי גו נאנובן פיט זײ• דאם בוך קאן אויך רעקאםענדירט װערן פאר ןןװנס-שולן און פאר אלײנלערנער. גו דער 2-םער אויםלאגע װאלם געװונטשן געװען גו םאכן עשלןךע קלײנע שנוײם: . , אין דער דערגײלונג .נבײאל ויהודה׳ (ז. 21) דארף גע־ ענדערם װערן דער זאץ ״ליהידה אין יעד״, װײל דןןס הײסס אין העבר״ אז נאר יהודה איז נישם קײן װאלר באזיגער אבער דןןס ױננל נבריאל יןן. אין אכתן זענען זײ בײדע נישט... אין לעגטן זאץ םון דער דערגײלונג אנשטאט .אך זבריאל איננו םקנא״, דארף זײן ,אך את גב־יאל״. ע״פ סעית האבן זיך ארײנגעכאפט עסלעכע ײדישיזםען אין דער דערגײלונג ״שרה והגר״ (ז. 29) אנשםןןט ״נעשה ישםעאל חולה״ דארף זײן .חלה ישםזאל״. אין דער דערגײלונג ״ישמעאל ונשױ״ (ז. 30) שיקם זיך נישט דער זאץ ,נתן לה אביהם שבועה״. בײ שבועה באניגט םען נישט אין העברעישן דעם לשון נתינה ם׳אױ א װונדער, װןןס דער םחבר גופא באנוגס אין זעלבן זאץ ״השבע שלא תרד״. אין דערזעלנער דערגײלונג ןןנשטאס .ירד פן הנפל״ דארף זײן ״פעל הגםל״. גום רוף בוך דארף קוםען אן ןןרס פאר אינונגען גו לײענען אן נקודות. אויםער די עסלעכע נאםערקונגען זענען קײן דרוק פעלערן אינם לערגביך נישם בנםגא. אין דאס א־ז אנרויםער שבח. די אויםגאנע איזבשלפות א שײנע. די קארעקסור א םוםםער- האפטע, הן בנוננ דעם םטיל םון דער שפראך, הן בנונע די כללי-הנקוד, װעלכע זענען ןןפנעהיט םיט דער גרעסטער פינקס- לעכקײט און ערנםט. דער פרײו םון לערננוך אױ א גוגענגלעכער. דעם פחבר און דעם סארלאנ ב. קלעגקין קוםס א װארעפען ״ײשר כוח״• םיר װארטן אויפן גװײטן שײלו ן-יזהרן װײן פארלאג ב■ קלעצקין פראפ. ד׳ר פ- שניאורסאן דער וועג צום מענטש (די יסורות סון טענטש.װיכנס*סס רי לערעפוןנןרודןישק־ס) __— ס־־ז 50 4 נילרן — _ ■. הייזיערן—,הם#ר'—יערננ ך *ון הענר. 1*ר רי ייר. *וין. נרסססר סדי (115 זייפן). װייננר פנריןג ײן נ. קיננקץ• װיינע-װארסזנ 1928 די העברעיש־לערער אין די ײדיש-װעלטלעכע שולן װעלן םיס םרײר אויםנעםען דעם נאר-װאס דערשינענעם 1-סן העברעישן לערנבוך סאר די ײדישע שולן. דער פחבר םון לערנבוך איז נאנץ גוט באקאנט די לערער-קרײזן םיס זײנע פעדאגאגישע ארבעשן. ד• אלע בױ-איגםיקע לערנביכער םון העברעיש זענען בםחשבה תחלה גונויפגעשםעלט געװארן סאר דער הענרעישער שוי, וםהאי סעםא זענען זײ םאר דער ײדישער שול לחלוטין נישט גוגעפאסט. אין דער ײדישער שול, װו דער העברעיש-לםוד הוינט זיך ןןן סון 111 ןןדער 1¥ לערניאר, סלענס אויסקוםען גו באנונן זיך אין די עלםערע אפטײלונגען םים אזעלכע כרעםפןןםאטיעס, װע- פעס אינהאלט ס׳איז קוים גוגעפאסס םארן ערשסן אדער 2-סן לערניאר. דאס האט שוין אין א נעװיםער םאס אפנעסויט דעם אינסערעם םון שילער נום עגם קעגנשטאנד. בעיקר אנער נאשט״ם דעד הויפס־חסרון בײ די בױ- איגטיקע הענרעישע לערנביכער — אין מאסעריאל אויםװאל, םא■ םעריאל, װעלכער אױ ס׳רוב א געקינגלסער (בוי דעם שילער אויסנולערנען רעדן אױף דער שפראך), און אין בעםטן פאל א קינסטלערישער (פראגםענס) פון הײנםיקער העברעישער פראזע און פאעדע. םאר דער ײד. שול, װו די נאל שעהן םונם העג- רעישן לםוד דערגרײכט ביז 4-3 א װאך, איז עם פשוט א לוקסוס. עם אױ אסך נויטיקער, אז דער״ אינהסלם פץ דער כרעם- טאםאםיע זאל זײן א קולםור-היססארישזר. םראנםענטן פון תיםש, נביאים און אנדה זאלן םארנעםען״דעם הויפם ארט אין לערנבוך. אינם ״הםפר״ זענען אלע די חסרונות באזײטיקט געװארן. דער םתבר קען נוס אונזער ש ל, האס אקלארן באגריף װענן גיל םון העגרעישן לםוד, װײס די נײם-באדיננונגען אין דערגוײ- כונגם׳םענלעכקײסן. דעריבער אױ אױך דער םאסעריאל א דורכ. אזים *ונעפאססער םאר די שילער פון די ײדיש.װעלטלעכע שולן. דאס לערננוך איז אײננעםײלט אץ 2 פעריאדן. אין דער ערשסער העלפט (פרױדור)קימעןלײכפעדערגײלוננען(פראגםענםן) װעלכע בארײכערן גהדרגהדיק דעם שילערם װארס-אונר, גיבן אים אפאםעריאל פאר אינונגען םון סעכניש לײענען און גרײסן אים נו גו דער גװײטער העלםט. דאם רוב דערגײלוגגען זענען גענוםען םונם ײרישן אגדה- אוגר, דער םאשעריאל-אויםװאל א זעלטן-נוגעפאםסער. דער אינ- האלט אן אינסערעסאנסער. נאך איפלעכן םראנםענם קוםען שפראכלעכע איבוננען איבער דער העברעישער װארט־בילדוננ. ס׳װערן גענומען פון *דקדוק כללים אויף זײער א לײכטן און פראקסישן א־םן. די שפראכלעכע איבונגען איז אן אינסערעסאנסע ארבעט, זי איז אדורכנינוםען םיטן לערנםאסעריאל. דאם איז א גרויםע פעלה סארן עגם־לםוד. אין דער נװײטער העלסט סון לערננוך אינסערן סיסל ״םעשי-אבות״ קוםען דערגײלונגען סון חיםש, אנהויבנדיק םון ״אברהם אבינו״—ביז םגרים, א-ן אויך אפרק װעגן שםשון און דור. און דאך איז פפש גו באװונדערן דעם פעדאגאנישן חוש םון םחבר, װעלכער האס אויםנעקליבן די זעלםענע שטעלן,—די פערל םון ײדישן עפאס. ער האס זיך װײניק דערװײםערט םון םקור אזוי, אז די קלײגע שנוײם זענען כפעט װי נישס באםערקנאר.