Literarishe bleter · 1928-11-09 · 45 (9.11.1928) · p. Seite 881

881 ליםערארישע בלעםער 45 זא אויב נישט נאך ה ע כ ע ר (*־*עס .בדנאכמ אד*ן *לםן םאדק׳ אין פ1>נקתער רדימן פלזכד,-םע*םןר, נ*כם**ילן *ין *ערלין) נחמן מייזיל־י/װארשע ןןט אזוי אײגנםלעך איז .נײנאכס אויםן אלטן םארק׳ אױםגע• נוםען דורך גראנןןװםקי און דורך זײן מןןלער ר. םאלק. אי• נער אלץ און אלעםען הענגט א האנט, — בלויז בײנער, 18 םלײש און ןון הוים, — דעד גודל, װןם הןןס שוין געטרןפן אלעמען. ם איז שוין נןןך דעם װןןרנען. װײל אויך די װןר• נענדיקע האנם הןןט נישט אויםגעםיםן ד ע ם ניסערן םזל. אין דןןם גאננע שסיל אין דער ערשסער טײל (די כלוםרשט• לעבעדיקע) און אין דעד נװײטער סײל (די אםתיטויסע) — א מין נײזער אױםסו, א מין שפינל םון א לץ, םכשף, בדחן נןןך האלבער נאכס אין חורבות און איבער חורבות, װןןס הןןבן שוין אויםגעהערט נו זײן חורבות... און װי דןם ״װןרם׳ און די דעקןןראביעם• קאםטױמען, אזוי אויך איז די םוזיק םון א. קרײן אן אנדער־װעל• םישע. .די םוזיק-זןןגט א. גראנןןװםקי — םוז איבערגעבן די זעלבע סאדםשפסקײט. די םןן■ סיװן דארםן קליננען װי א םוים-אורםײל׳... און נןןך אײדער עם הויבם זיך אויף דער םןןרהאנג, םולן ןןן די הערלעכע םוזיק־קלאנ• גען דעם נאנצן גרויסן םעאטער-זאל. דער ןר• קעםסער (אונסער דער םירונג םון ל. פולװער) סיטן כןןר געםינען זיך נישס פון אונסן. בײ דער ראמפע. נאר םון אויבן אױםן 4-טן שסאק אױף דער נאלעריע, קעגנאיבער דער נינע. םען איז אזוי־ארום אדורכ• גענומען מיט דער גראנדיעזער םיםטעריע, װןןס םולט ןןן דעם גאננן חלל, מען איז װי א י ן איר. און דעריבער איז .נײ■ נאכם אויםן אלטן מארק״ בײ א. גראנןןװםקי םיל םער װי א סעאטער־םןןרשטעלונג. די צעפינלסקײם און בעברעקלטקײס םון דעם םעקםם װערט םארגאנצם דורך דער אײנהײסלעכקײס םון דעם שפיל. עם זענען םענער םון אײן סיםםןןניע ןןס די אלע געשסאלםן, שאטנס, װןןס באװײזן זיך און סארשװינדן אויף ןןט דעם םויל• פארשיםלסן םאן. הויבס אײנער ןן א םראזע. םארענדיקט זי דער צװײטער און א דריטער. לכתחילה זענען אלע װי גע• סריבן םינם עולם-התוהו גופא, דערנןןך הײבס ןןן דיריגירן• רעגירן דער בדחן יםיכןעלס) און דער צװײטער בדחן (זוםקין). ער איז צוערשט אויך אזא םין געשטאלט צװישן די אלע גע• שסאלטן אויםן אלטן םארק, ןןבער ער רוקס זיך ארויס סןר• אוים און באקומט די םמשלה איבער די לעבעדיקיםױטע און טויט־לעבעדיקע. ער איז דער אײנציקער לעבעדיקער נערװ אין נישט םיט װ ע ר ט ע ר קאן םען אויסדריקן דןןס, װןןס םען לעבם-איבער בײ דער נראנןןװסקי-אױםםירונג םון .בײנאכס אויםן אלטן מארק״, װײל נישס אויף װ ע ר ט ע ר איז בעיקר געבויט די םןןרשםעלונג. י8 איז םער גענעבן די נ ש מ ה םון דער װונדערבארער פיעסע, װי זי איז געקוםען צושװעבן צו פרצן נןןך א ײ ד ע ר זי איז ןןנגעקלײדט געװןןרן אין בילרער און נעשסאלםן, ןדער נ ן כ ד ע ם, װי זי הןןם זיך צוריק ןןפ■ געטײלט םון דעם רעאלן און װידער געשװעבם אין דער צע• היצסער םאנטאזיע םונם גרױםן דיכטער. םאראן אין דער פיעסע געשטאלטן, ןןנדײםונגען אויף רעאלע שסײגער־טיפן, װעלכע הןןצן ןוקןןרשט געהאנדלס־נעװאנדלם אויםן םארק אין גאס. אין שול. אין שסוב. אויך די מתים, װןם שסײען• אויף פון זײערע קברים, םרןגן אין זײערע גע• הירן בלויז שװאכע ערינערונגען םון א קןןנקרעט לעבן, םון .םעשיס שהיו•. םאראן אין דעם אלעם עפעס• אזוינס, װןןם איז.אויב נישט נןןך העכער״, עפעס אזוינס, װןם םיקןןן אויפסאסן אין א םןןםענט פון גאוני• שער דערהויבנקײס, אין א צושסאנד םון סי• בערשן םרוים. אזױ האט פרץ אויםגעכאפט און נעװןןלם םארסיק• םירן דעם ײדישן אםןןל, גןןר די ײדישע גע■ םאלנקײם און דערהויבנקײט. דעם גאנצן טראגיזם און סאר• משפטקײט םון די, װאם הןןבן נישט באװיזן צו דערלעבן זײער לעבן. פרץ הןןט געגעבן דןןם אלץ אין רעםלעקםן, אין בליצן, אין טענער און האלב סענער. און אויך א. גראנאװסקי הןןט אזױ אויםגעםאסט דעם .בײנאכס אויםן אלסן פארק׳. ער זןןגט װעגן דער אױםםירונג: .דרײ הונדערט שורות טעקסט ןןן םױ• זשעט, א שטענדיק״אומאויפהעריקער בײם םון בילדער, בילדער ניש-געבונדענע. .בײנאכס׳ איז גיכער אן אײגנארטיקער קאר• נאװאל םון מענסשן־שאסנס. נןןר אזוי — אין דעם פלאן הןם מען עס געקןנם םצעניש םארװירקלעכן, — אלם טראגישן ,קארנאװאל׳... נישס םארקערפערן די שןסנם אין בולם-מענטשלעכע געשםאלםן, נאר פארשארםן דאם הויל־שןןםנדיקע, םארהיטן דעם כאראקסער םון א םרוים אין א םיבער״נאכס... ם׳איז לאחר־יאוש. כלו כל הקצים. אלע װי אײנער און אײנער װי אלע. די גאנצע סביבה — םיטן קלויםסער, שול. םארק און םיט די אלע לעבעדיקע און טויטע — איז םארצויגן פיט א געדיכטן שיםל. אײן םארב און אײן סוף הןןבן אלע■ ">. . .נײנןכט *ױ1ן >לםן מןרק״ בײ א. נרןנןװפקי. נװײסיר סײל — זלר ל*נץ *ון די לױסע