Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 873

873 יײןוןויון ו (.ו ס י 44 .א ט ־ כ ר א נ י ס סראליען 7 בינליעסעקן און 1.100.000 נענדער, אין אפריקע 3!ינליןןסעקן און ססס.200 נענדער. אין אײרןןפע םארנעסס דןןס עדששע ןןרם דײסשלאנד, ד#ס צװײסע םראנקרײך, דאם דריםע עננלאנד. ס צום עװײ הינדערט יאריקן גענורטס־ טאג םץ לעםיננן, װאס םאלם אוים אין יאר 1829, װערט צוגענרײם אםולשםענ- דיקע ױנילײ-אױסנאנע םון לעסינגס װנוק די אױסגאנע איז אױסנערעכנם אויף אכצן נענדער. ס אין יןןי־ 1927/28 הןןט םען םראדי- צירס 1350 ם־לםען, דערםון אין די םארײ- ניקשע שסאםן 750, דײסשלאנר—200, עננלאנד—140, רוםלאנד—130, םראנקרײך 60, אלע אינעריקע לעגדער—70. םון דער סטאפיםםיק איז צו זען, אז די אםעריקא- נישע םראדוקציע איז געםאלן לגני דער אלגעסײנער פראדוקציע פון די פריערדיקע יארן םין 80 אױף 60 פראצענט. ם׳דארף אנער געדענקען, אז די דײסשע און ענג לישע םילם-אונטערנעםונגען ארנעטן צו- פײםט פ־ס אםעריקאנישן קאפיטאל, װעלכער נאטרעםם אין די דאזיקע אונםערנעפוננען 75 ס־ןןצענם. ס דער נאקאנםער םראנצויזישער קרי■ טיקער עדםאנד זשאלו האס םארעםנםלעכם אן א־םיקל װענן סדעםאן צװײגם קריםישע ארנעטן• זשאלו זאגס ארויס די םײניננ, אז סטעםאן צװײג נעהערט צו די גרעםטע קריסיקער םון הײנטיקער צײט. ס דאס בריםישע םוזײ האם געקויםט א כתב-יד םון עדגאר •א םאר 100,000 דןןלאר. דער נתב-יד איז םאס א קאםיע סון זײן אײגן ליד ״דער ראנ*. ס די ״ליסערארישע װעלט׳ גיס אן איבערבליק איבער די נײע דײםשע אויס- גאנן, װאס װעלן דערשײנען אין לויף םון הײנטיקן װינםער. 80 םראצענט םון אלע אויםגאבן זענען ראםאנען. דעם צװײסן ארט םארנעםט די •אליטישע אוןםעםוארן- ליטעדאטור, דןןס דריםע ןןרט םקיצן, נאװעין, עםײען און םעליעטאנען. דאקעגן װעלן הײ-יאר זײער װײניק געדיכטן ארויס- געגענן װערן. אײן אײנציקער פארלאג זןןנט צו ארויסצוגעבן לידער. — םון די אננעזעענסטע דײםשע שרײנער נינן ארוים זײערע װערק אינגיכן: ג. הויפט• מאן-א נײעם רןןםאן: ״דעפןןן*, הײנריך פאן גים ארוים א ,נירגערלעכן ראםאן׳— ,עוגעניע׳; םאקס בראד א רןןםאן ,צוי- 1עררײך דער ליבע*. ם׳װעלן דערשײנען די געזאםלטע דראםאטישע װערק סון נעארג קײזער. לישע ןןנער סײ װי איז עס נישס םער װי אגעװײנלעכע אױםנאגע, װאס דארף אנסהאלםן אײן ביז אנדערסהאלבן זײשן. איך מײס נישם, צי דאם איז גענוג, ןןדעד צו װײניק. כיטו אבער אזוי׳. אײף דער אויננדערםאנשער אנקעטע האם אויך געענםםערט לעאנהארר םראנק: ,א ראפאן איז נײ םיר נישט כער, װי א שװערע ארבעט. לײכס און באקװעם איז עש םאר דעם, װאם לײענס; סאר םיר בלײעס די ארבעס. איך םאך זעלםן נןןסיצן. בש ת רער ארנעם בײ א ראםאן. קלער איך נאר װענן דעם ראםאן. איך ארבעס תםיד און אוםעטים: אויף דער נאס, אין סעאטער, נשעתן רעדן, אין ש׳ןזף... א ש־וערער בארוףי איך הױנ ןןן די אר• בעש באלד אינדערסרי, באלר נןןכן םריש■ טיק, און ארנעט אםילו דעםאלס, װען איך הןןב דערצו קײן חשק נישט (װןןש הײםט חשקו) און װען אסילו די םניעות װערן אזוי גרוים, אז ם׳קןןן זײ נישם אסרויםען, דאן ערשס ארנעט איך ניז צו רעם סולשםענריקן םיד-װערן• איר קמן איםעטום ארנעשן: אין טראםװײ, בשעתן נײן איבער דער שטןןש, אין קאםע-היױ, צזישן צען און צען טויזנט מענסשן_אױך אין םײן ארבעם-ציםער. איך נײ פאםעלעך םןןרויס, און האלם אין אײן קארענירן אזוי, אז צום סוף קאן איך אלײן נישם לײענען פײן כתב-יד. בײ דער קןןרעקשור ענדער איך װײניק. איך הןןנ קײנפןןל נישט גע- האש דעם קלענססן חשק ניןך אײנמאל ןןנצושרײנן דעםועלבן בוך, װעלכן כ־הןןנ ןןננעשריבן םי■ אזױ סיל •ײץ. ס דער ענגלישער פארלעגער זשןןרזש אלען ענד אונװען האם צוזאםען םים אן אפעריקאנישן םארלעגער באשסיםט אפריז ם>ן םינף סויזנס םונס םארן בעססן םלחםה• רןןםאן. צום קאנקורם קןןנען ארײנשיקן זײערע שאםונגען שרײנער פון םארשידענע נאציעס, בתנאי, אז דער כתב-יד זאל זײן געשריבן אין דער עננלישער שסראך. אויסער דעם פריז, װעט דער םחנר סון געקױינםן ראשאן באקוםען האנאראר םאר דעם אפדרוקן םון בוך. אן אנדערער ענ• גלישער סארלענער האם באשטיפס א קאג• קורם אויםן בעםטן רעליגיעזן ראסאן. 0 אינגיכן דערשײנס א ביוןנראםיע װעגן באקאנסן ניאנראף עפיל לודוױק. די ניאנראםיע גרײט-צו אויף עננליש עדװין םיר, דער אינערזעצער פון םויכט- װאנגערס ,ײר זים* אױף ענגליש. ס אויף דער װעלט עקזיססירן הײנט צו טאג 1083 עםנטלעכע ביבליןןטעקן םיס 181 מיליאן בענדער. דערםון םארםאנט אײראםע 669 ביבליאשעקן און 119 םיליאן בענדער. אין צסון-אםעריקע איז סאראן 314 נינליאטעקן און 54 םיליאן בענדער, אין דרום-אפעריקע 22 בינליאסעקן און 300.000 2 בענדער, אק אזיען 23 ביבליא- טעקן און 3.900.000 נענדער, אין אוים- וו ע ל ס די ,ליטערארישע װעלט״ האס נע- םאכש אן אנקעסע צוױשן די אננעזעענססע אײראפעישע שרײבער װעגן דעם, װי אזוי ס־אנסשטײט דער ערשםער אײנפאל נײס דיכםער, װעגן זײן ארבעםס-צײט, ארבעםם- םאטעריאל, א. אז. װ. — אלץ םראנן, װאם האבן א שײכות צו דער ם י ז י א ל א ג י?, אײרער צו דער פםיכאלאגיע םון דיכטערישן שאםן. צװישן אנדערע האט אױף דער אנקעשע געענססערם סאשאס פאן, ער האש אינכרגענענן פאלנגדיקע ■רסים: ,איך ארבעס אינדערםרי םון ארום 9 בױ 12 ארער האלב אײנם בײ*אנ,טאנ- טעגלעך, ם־ם זעלםענע אױסנאפען. דאס איז נ־שם קײן צװאננ, נאר א געװױנהײס און דערצו א נויטװענדיקע נעװוינהײם, װײל אוינ איך װיל עפעם שאשן, טאר איך נישס לאננ םרײ אופגײן. איבעריקנס האלט איך פיט באדלערן, אזקינםשלערישע אינסואיציע אױ אן-םסק די שװעססער םין טאנ,טעגלעכער ארבעט. איך באנוץ װײם, אינגאנצן גלאטיק ■אפיר, םליםיקע טינט און א נײע, לײכם-שרײבנדיקע סעדער. אױםערלעכע שטערונגען רוםן אויך ארוים אעערלעכע: כדי איך זאל שרײבן נלײך, לײג איך אונסער א ליניען-בלאט. איך םיז שרײבן דײסלעך, װײל נאר צײשוננם- ארםיקלען לאז איך איבערשרײבן, און דװקא די גרויםע כתב ירן װערן אין ארי• גינאל, אלס ערשםע און אײנציקע קאניע, אפנענעבן צום דרוק. איך קאן אומעשום ארנעשן, נאר איך םוז האבן א דאך איבערן קאפ. דער םרײער היםל איז נוס צים םרײען חלוםען און סקיצירן; אבער די ייינקטלעכע ארבעס םארלאננט *א ציםער. איך װאלט נישם באדארפס נײ אן אינ- םענםיװער ארבעט אװי גום עסן, איך טו עס אבער םארם, װײל עס םעלם םיר די היגיענישע דיםציםלין. קאםע נאך עסן איז גיפס ןאיך װעל םאקע םער אים נישט סרינקען). בשעתן שרײבן רויכער איך. םארן אנהויבן אגרעםער װערק, קופס סאר א ■עריאד פון שריםםלעכע צונרײסוננען. דאס זענען קורצע םקיצן און םטודיעם, פםיכאלאגישע בילדלעך און םאטיװן, בא- שרײבונגען סון קעגנשסאנדן, ציטאטן םון ביכער און בריװ א. אז. װ._זײ םארםערן זיך אין לויף םון דער ארבעם און בשעתן שרײבן אלם םיסםעםאטיש הילפטיטל נעבן םיר. בײ די ״בודענבראקם* און ״צאובער- בערג׳ איז דאס דאזיקע םאשעריאל געװען זײער גרוים; גרויס איז עס אויך בײ םײן איצטיקער ארבעש. דאם דאזיקע םאטעריאל דיגס אויך דערצו אויםצוהאלםן אםלאן איבער יארן, אויב א־ך םוז אינםיטן אי• בעררייםן דאם אויססירן םץ ■לאן. די שנעלקײט םין דער ארבעט איז סארשידן. דאם װאס איז צינענרײם אין קאפ בא- שרײבס פען אםט לײכס, טײלפאל אנער גײם עם שװער צו, נעםלעך דעםאלם, װען עס איז שלעכש צונענרײס. דער דיאלאג איז אםארגעניגן; דאם באשרײבן גײם נאך. דאס שװערםטע איז דאס םארא-