Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 871

44 ז!ץן ליסזרװיזו ולזסור 871 ןןנער אױג דעם רעזשיסערם האנרלונג איז געװען דער• לזןזגאר, זעבען דזןך געװען אין דער םןןרשםעליבג םזןמענטן נישם דערלןןזנארע אױך. אױזנ ם־איז םאראן אין פרעעם דראםע עפעם פעםטעס, איז דןןך דןןם טאקע דער אלסער םארק אלײן םים זײן גרונס-שטימיננ. הןןפן םיר דןןך קודם-כל גערארסס זען דעם אלטן םארק אויף דער פינע. אין נישס אן א ל ס ן ב ו י ד ע ם, װי דוד הערםאן הןןט עם אינז באװיזן. ןןפשלןןגן כפרות םיט דעם אײנביק״םעסטן פריבישן מןןםיװ פלויז ביליב דעם, װײל מײער• כאלר. טאירןןװ אין װאכסאנגןװ הןןפן ליב די באהעםסונג םון לײטערס מיט םלעקענער—דןןם איז שױן גןןרנישם בארעכטיקט. אין, װןןלם אונז דער רעקןןראטיװער שןןמענס באםרידיקס, װןןלטן מיר זיכער געלויפט דעם דעקןןראטןןר. פאםרידיקס ער אינז נישט — טאדלען מיר דעם רעזשיסער, װײל ער איז סאר דעם סאראנטװןןרטלעך. אויב םען װעס אינז ןןבער זןןגן, אז די זאך איז אױם• געםירם נישט אין םטיל םין איםפרעםיע און שטיםינגען און דעריבער איז דער מארק איבעריק, װעלן מיר פרוװן ןןנװײזן אויםן שרײענדיקן װידערשפריך.־ דער םוזיקאלישער ןןנהויב םון דריטן אקט איז דװקא זײער םײן אויםגעהאלטן אין א װאג■ נערישן טאנהױזער-סטיל מיט דער אימפרעסיןןניסטישער שטי• מינג םין טאנן. אויב דא הןןט געקןןנס ג ע ש א ם ן װערן די שטיםונג, םארװאס־זשע הןןס מען פארדןןרבן די שוין דורך פרבן געשא• םענע אײנביק םעםטע שטיםינג סון אלסן םארקז דןןם איז א סארזען נישס בים שענקען. מען קאן שסעלן די זאך אויף םארשידענע אוםנים, לויט םארשידענע װאריאנטן. א נאנץ אינטערעםאנטער םפעקטאקל, נישם ענלעך בו דעם איבסיקן װאלם זיך ארויםבאקומען סון 4־סז װאריאנס, װעלכער איז אגב, א םארטיקער רעזשי בוך מיט א בינע-פלאן. אבער װאם מיר װאלם אםליבםםן געװען — דאם איז א אימפרעםיאניםטישע אויסםאסינג םון דער ערשסער רעדאק• ביע םין ״ב. א. א. ם.* — אזוי װי דאס איז ארוים סון פרבעם םעדער נאך דער בארימםער םיבער־נאכט. יענער װאריאנס האט די שטילע גאנבקײט סין א םיבער• אימפראװיזאביע. אין יענעם איז םאראן מער אום• מיטלבארער פרץ־דיכטער, װי אין אלע איבעריקע װאריאנסן. אין. דער עיקר — דעם מארק, דעם אלטן םארק װאלםן מיר געזען און מיט זײן שםיפוננ זיך דורכגעדרונגען און, אםשר דעיחלומס דאם, װאם אינזער דיכסער האט נישט דערחלוםט. דאם אלץ זענען ראנד־באםערקונגען בו דער םארשטע• לינג. איך שסרײך נאך אפאל אונטער: דער םפעקטאקל איז געװען א רײכער. םיר קאנען זיך אויסטוישן מיט די םײנינגען םיטן רעזשיםער — עס קיםט א*ם אבער א שבח םאר זײן ארבעט. די פאקאנטע זיבגערין (ליריש־דראםיטישער סאפראן) | םון דער פויזנער אפערע פר. פרידא לאהס האט געפיטז איר װוינובג שטעט, װאם װילן אײנארדענען קאנבערטן םון אריעס אין ײדישע לידער, קענען זיך װענדן יאויםן אדרעם: .20 .ומ ,14 6ח8!2()6!1\ ,8״\*51ז8^\ ,סו&^ בוםאל םין א דערגענבםער זעונג אק א נײער םיבער־נאכם. דער װעג, אויף װעלכן פרץ האס געזוכט זײן םארלוירע• נעם חלום — דאם איז געװען דער װעג םון א ײדישן סאלק• םינסעז. אים האט זיך געדוכט אז ער רערנענטערט זיך בו דער אידײ אקבענםירנדיק אין דעם .ב. א. א ם.י דעם סיםבאל םון הינדערטער יארן ײדיש לעבן. דא קיסען מיר אבער בו גרױסע װידערשפדוכן. עם קיםס דאך אױם, אז דאס םאלק, װאם לעבט א םויס לעבן, איז בו דעם סאקע סארורסײלט לעולםיועד. װײל די השגחה הפרטית האס עם םארויםבאשטיסם. נײן פרץ איז קײנםאל נישס געװען אזא פעסימיםס. און דער משוגעגער בדחן, װאם װיל םאכן א סויטע רעװאלי• ביע אין װעקן די םתים בום סאנץ, איז נישט דעם דיכטערס עבנבילד. דא איז שוין זיכער די אידײ בוגעשסוקעװעט בו א םרעםדן םאטעריאל. דערבי שלעפן זיך נאך בענדליקער זײםיקע מאסיװן םון סאביאלער און אלמענםשלעכער סראגיק- םאטיװן, װאם איז נישטא זײ װי אהינביטון. םען דארף נישם םײנען. אז בלומ םיט אינזער דיכסער האט געקאנט געשען אזא שסרויכלוננ. איך בין טיף איפערבײגס, אז אויך אזא ריזן־װערק, װי םיבקיעװיטשם .דזיאדיי איז נישט םער װי א םארלוירענער חלום םיט ניכטערע, אימגעלוםפערם־ ביגעקלעפסע סירעםלעך םאר גאנבקײט־װעגן. אין ״דזיאדי׳ האס מען די קינםסלערישע אידײ ארײנ• געטײטשס. אבער דער פלאנטער איז םארבליבן. אין אמת איז, אז אײנבלנע סראגםענטן םין אוםםיטלבארער זעינג און אים• פראװיזאביע זענען דארט םין א קאלאסאלעד קראםס אין בולםקײט. זיך אנשפאמדיק אויף זײ האט דער דיכטער גע• קאנס װײטער שפינען םיט א ניכטערן קאפ. װען די זעינג איז שוין םארשװונדן. און דאך קאן ער די םארלוירענע םעדעם נישט געםינען און נישט באהעםסן. בװישן אימפראװיזירדן אין בוגעבויסן איז א געװאלטיקע דיספראסארביע. א כאאם אין א םארמלאזיקײט. עס מוז געזאגט װערן: דער רעזשיםער (דוד הערמאן) האט אדױסבאקוםען םון דעם שטאף א טעמסעראםענטםולן ספעקסאקל. דאם איז אן בװײםל דאם שטארקםסע רעזשיםערי• שע װערק, װאס ער האט אונז געגעבן. דער סםעקטאקל איז שסארקער סאר זײן דיבוק־װערק. םען פארלאזט דאם סעאםער בארוישט און סעאטראליש פאםדידיקט. בי איז דאס אבער פרבעם .בײנאכט אויםן אלטז מארקיז אויף װעלכן װאריאנט האט זיך דער רעזשיםער געשםיבטז אױסן לעבטן—דכער נישט. אויסן ערשטן — אװדאי נישט. דאם איז א געםיש םון די םיטלםםע בװײ װאריאנםן מיט גאנץ פרײע דערגענבוננען. דאס איז א נײעד װאריאגט — א דוד הערםאנישער. בי איז דאם גוס אזויז אין פאבוג בו א קלא־ םיקער איז דאם א קלײן ביםעלע נישם דערלאזבאי. דער רע־ זשיםער האט דא אבער א גערעכטע סארענטםערונג: פרץ אלײן האם אזוי םיל םאל איבערגעמאכס זײן װערק, אז עם קאן שױן גישט שאטן. איר קאנט קורבן און לעננערן די רעפלי• קעס אן םפנות, איבערדרײען דעם סדר םון שפיל. ארײנםירן נײע, ארױסםרײבן אלטע פערםאנאזשן. די ראמען װעלן דאם םארםראגן. האט סאקע דער רעזשיםער געהאט א רחבות און זײ אויםגענובט. דאם שטיק איז בײ אים א םבענאר. א ראם םאר א םארשטעלונג.