Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 869

869 ליטערארישע בלעטער 44 .<״א צו דער אויפפירונג פון ״בײנאכט או־יפן אלטז מרה״ בײ די װילגעױ ז נ ע / װ * ר ש ע די לײדיקײט פון זאל הןןס מיך נעםרעםן, אז איך ה>}1 םיך גע שעםס •רען אץ די אוינן צו קוקן. אװעק עק איך םון סעאסער םים א צענראכן הארץ פון קעלס, ןןרעםקײם און פ׳םסקײם, װעל- כע הןןגן דןןרם נעהערשס. פרץ איז האססיק םא־ויםנענאנגען אץ זײן פעלערינע םיסן הוס, קלײנװוקםיק און נרײם. ער איז נםעם געלאסן איבער דיא נאנאל םון סוראנא־וער פלאץ גו די נאלעװקעם. איך כים אנסקין האנן קוים באװיזן אים נאכנויןןנן. א נודנער הארבםםיקער רעגן א־יז נעװען דער דיװערסיסםענם צו דעם גרויסן גענום אין םוראנןו װער טעאםער. אנםקין הןןם זיך נןןך דאן אסילו נישט נעחליםט, אז ער װעס נאײפט װערן דװקא אלם דראםאסורג. ער האט םים סרײנד- לעכער ק:אה נערעדס װעגן פרעם סערזן-דראפען, װי װענן א גע ניט, װןןם איז םאר אים אלײן נישם צוטריםלעך. גערעדם הןןם פען װענן דעם, װי לאנג סרצס רראםעי װעלן נאך דארםן װארםן אויף א וױקון, אויב מיט אונזער טעאטער האלט עס אזוי װי עס האלם. איך האנ דאן אונסערן רענן אנטװיקלט א דעקןןראסיװן סרןןיעקש םאר ״אין סןןליש אויף דער קײם*, א סראיעקט, װעס האט זיך הויסםזעכלעך געשטיצס אויף םאםיװע, גרןןע שול-װענצ םיט א טינן םויער—װענם אין בויער, װןןם זןןלן אויסזען װי םון אלסן, אקסידירםן זילנער. ■רץ הןןס אײננעהאלטן זײן האםטיקן שפאנע;, גערויכערט א ציגאר און זיך צונעהערט אין ■רןןםיל. — געשעלם אײך, הײםס עם, אםבעסטן .אין ■אליש״ו — יןן ער האס אונז ארײננעזעצט אין א דראזשקע און אװעקנע ■ירס צו ןןססרןןװסקין אױף קאװע. א־וי האס זיך נעענדיקט די ןןרעמע םןןישטעלוננ אויף םוראנאװ פים אן אי־עםען באנקעם אויף םארשאלקןןװםקע. און ביז הײנטיקן טאג הןןב איך דאם געםיל, אז דער צויבער םון ■רצעס םערזן-דראסען ליגט אויסשליסלעך אין דער אײגנארטיקער לוםט זײערער, אין דעם זילבערנעם נעםל, װאר הילט זײ ארום. אנער איך האב שוין א גאנץ אנדער םײנוננ װענן די סיבות, צוליב װעלכע זײ האנן ביז לעצס נישם אננעזען די בינע ברעטער, הגם א בעסער טעאסער האנן פירשוין איאר צען. די םיבה שסעקט נישט אין די חםרונות סון אינזער בעםער טע- אטער, נאי טאקע אין די חסרונית םון סרצעם דראמען אלײן. װעלכע זענען װײט םון םעאטראלישער םאלקאםענהײט. ■רץ האמ דערגרײכס צו קינסםלערישער שליםות אין םיל םון זײנע חסידי- שע דערצײלונגען, אנער קײן בארוסס-דראפאסורג איז ער נישני נעװען. דעריבער האבן םיר םון אים .אגאלדענע קײט*, װעלכע איז נאך אלע זײנע אנשטרעננוננען םארבליבן א םין קאנססרוקציע אויסנעשסעלט םיטן קאס ארא• א דראמע נישס קײן שטײונדיקע פיר האנן טעפאםיש א געלונגענע, אבער דאך א פאנעדע, הוים און בײן סיעסע .אין סאליש אויף דער קײם׳ און, ענדלעך, ״בײנאכם אױםן אלטן מארק״—א זאך װעלכע האס אײביק געהאלםן אין װע רן אץ איז קײנםאל נישס נעװארן. װעגן דעם קינםסלערישן געדאנקל װעלכער װארט אײף זײן תיקון, האס טאלםטאי זיך אויסנעדריקס אויף אזא אוםן: םען דארף אים כאפן, דעם געדאנק, אין סארקערסערן סינקב אין דער ריכטיקער פינוס, נישט צו-סרי און נישט צו-שסעס, נישב אײדער ער װערט רײף און נישט נאך דעם, װי ער איז שוין לא־.ג איבערנעצײטיקס. און םיט סרץ איז אין דעם םאל געעיעען, אז ער האס אראסנעריסן דעם קינססלערישן געדאנק שבארק סריצײטיק. דער געדאנק איז נאך נישט רײף געװארן. דאס אונטערקעסל צו דעם שטיק: .א חלום םון א סיבער- נאכם׳ האט אין א נרויסעי םאס א דאקוםענסאלע באדײםוננ. אױב פען זאל אים אנװענדן צו דעם ערשטן ױאריאנס םץ ,בײנאכט אויסן אלםן םארק*. אלטער סאצי די אויםסירונג סון סרצס .בײנאכם אויםן אלטן םארק־ (בײ די װילנער אין װארשע) איז א געשעדניש םץ אזא װיכטי- קײם, אז זי םוז װאס ברײםער און אלזײטיקער באלױכםן װערן. . די װיכטיקײס ליגט הויםס עכלעך אין דער 20-יאריקער דערװארסונג. עס איז נעװען א םום אין אינזער ײדישן קילטור- ארגאניזס, עם האט געםעלם א ריס םםש םים דזם אײםםעלן םץ סרצם װערק א ן אונזער דראםאסישן רעסערםואר. סרץ האם דאך געשריבן זײנע דראםען נישם גלאט אין דער װעלט ארײן. סרץ הןןס דןןך נעװןןלט םים זײנע דראםען לײגן א גרונסישםײן םאל א גוט ײדיש סעאטער, װעגן װעלכן עס איז בשעתו גערעדט אץ דפעס נעשון געװארן. אץ דװקא פרצס דראםען האבן אזא לאנגע צײם קײן תיקון נישם געהאם. הןןס םאקע יעדער ײדישער קולטורםענסש געםילט. אז עס םעלם אים פיץ אויף דער בינע. סון דעם איז אויסנעװאקםן א םארעלטערטע בענקשאםט, א סלאטאנישער ראםאן צװישן דעם ײדישן םעאטראל און סרצס נישס אויםגעםירטע דראםען. געװונשן האס םעל זיך, אז דאם ײדישע טעאטער זאל ענד- לעך שםײן אויף יענער הײכער םדרגה, װען םען װעט קאנען אויס- פירן סרצן. און אט איז דער װוגש םקוים געװארן. םען האס אויםנע• םירם .בײנאכם אויםן אלטן םארק׳ — די שװערםטע זאך סיצס, א זאך, װעלכע לײגט זיך אםװײניקםטן אײסן שכל, לאזס זיך אפקנאפסטן סארשטײן. ,בײנאכט אויפן אלסן םארק״ איז געװען אונזער ש ט א ר ק- םסע טעאסראלישע בענקשאםט, װײל אםשװערםטן דורכ־ צופירן. אין דער שסארקער דערװארטוננ איז געװען נאך א םא- פענט: די האםנונג, אז אץ דער םצענישער רעאליזאציע װעס די זאך ענדלעך אויסדעקן אירע םארבארגענע סודות. זי װעט סאר- שסענדלעך װערן. אזוי האנ, געסילט די םיל סארעיער סרצס. םיס קײן קריםישן אנאליז סון פרצס דראםען האט םען די נאנצע צײם זיך נישם אסנענעבן. םזץ האס אנער בולט ארויסנע• פילם דעם אײננארסיקן איאסאט סץ די דרײ זײנע סערץ-דראםען: .נאלדענע קײט״, .אין סאליש אויף דער קײט״ אץ ״בײנאכס אויםן אלםן םארק״. סיצם םערזן-דראםען זענען ארוםגעניםען פיט אן אײננארטיקער אספאסםער, זײזענען װי אינעטון אין דלבערנע םענסעלעך. סאר פיר איז סרץ אויף דער בינע געװען אין םארבליבן א שםיק אלם־זילבער, א ײדישער אנסיק. םאר מיר איז געװען און םארבליבן אםליבסםן סון די דרײ זײנע סערזן-דראםען נישט .בײנאכס אויםן אלשן פארק׳. נאר .אין סאליש אױף דער קײס• ם׳אח ביאי בײ דער איצטיקער געלעגנהײט צו דערםאנען א םאםענס, װען איך האב םרצן געזאגט אז ״אץ סאליש אײף דער קײט״ איז םיר אםליבםסן םץ זײנע דראםען. עס זענען דאן נישט גערעדם געװארן קײן אויםםערלישע זאכן, אבער יענער םאםענס באקיםט בײ הײנטיקן טאנ, נאך דער אויסםירונג בײ די װילנער, א גאנץ באזונדערע באלײכסונג, א קולסור-געשיכסלעכע םאר אונז. געװען איז דאם בײ םײן ערשסער באקאנםשאםס םיט פרצן אין םוראנאװעריטעאסער האס םען בײ א קאפסלעט לײדיקן זאל אין מיטן א טיסװאך א שפיל געטון פרצן. דןר סשװאק םון דער ליסערארישער סארשסעלונג איז, אײגנסלעך. געװען שלום אשס ״גאט סון נקםה׳ פיטן ארסיסט םײערסאן אין דער הויסש-ראלע. סרץ איז געװען א צולאג. םען האט גענעבן זײן אײנאקסער .אין קעלער-שםוב׳ םים אױראעלם (איצם—ארצישעװ- סקא) אץ דער הויסס-ראלע, איו זשעלאזא האט געשסילם דעם סשונענעם בטלן. סרץ איז בײגעװען די םאישםעלוננ. אויך אנםקי איז געװען. *ו םיר נינן ון *רס פקי ■ קסזיזנים ■רטיקי, הנ■ פיר זזנין ניםס פסניס פי• זיין *■■ןננננ פין •רזם ,!רנןס ■ויסן ניסן ם*רק'. ינד•