Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 863

863 ליסורורי״ז ניודזר 44 זא ער. דער *רעיאס, און זײן אײדעלע םןזכסער. אין זײן װינםש װערט אויך מקיים. איז איז באשערט געװען עי זען דעם ײדן אין א לאגע ענלעך צו זײנער - ער אלײן הןןס דעם סוריריז דעם ײדן גוגעגרײט. אין הןןט ד$ך קײן נקמה נישט דערלעבט. ער האט געמוזס א געשלןןגענער און סיףיבאשעמכער מורה זײן, אז דער ײד, דער סוחר, דער סרויען־הענדלער. איז העכער םאד א ם דעם געהויבענעם פאסטןןר. די געשיכטע איז געװען אזוי: זיס האס געהאס א ס$כ• טער, א טאכסער, א׳״דיש סײדל, לויט איר אויםזען—א מזרח״ פרינבעסין, לוים איר גײסטיקן םהית—א מענטש נישם סון דער װעלט. זי איז גע־ואקםן װי א בארםע בלום בװישן בליםען אינסער דער השגחה םונם םעםער דעם מקיבל. ער הןןט זי געהןןדעװעט סאר א כשרער ײדישער טןןכטער, ער הןןם אםילי געלערגט םיט איר קבלה. (אגב, א שטריך, ױןןס קןןן גןןרנישט זײן װירקלעכקײס: קײן סרימער םקיבל װעס מיט קײן סרוי קײן קבלה נישט לערנען. ןןבער, װי געזןןגט, איז די דןןזיקע טןןכטער זיס גןןר לכתחילה נישם סארטראכט װי א רעאלער טיפן זי דארף זײן, קענסיק, נישט םער װי די םארקעריערונג םין זיס ײרישער נשסה). זי װוינם צוזאמען מיםן סעסער אין מיס אן אלטן דינער אין א דינערין אײנזאם אין א לאנדישן הויף נישט װײם סון פרעלאטס הויף. זים באהאלס די סןןכסער װי זײן הײליקן םוד םאר אלע זײנע קריםםלעכע באקאנטע. דער פ־עלאט אנטפלעקט ןןבער זים םוד און בא• שליםט תיכף אויכבוסירן זײן טײװלשן פלאן סין נקמה. ער לאדט אײן דעם הערבאג בי זיך אין הויף, רײבס אים ןןן אױף דער ײדישעי שי־נהײט. רײסם זיך ארײן ביזאמען מיט אים אין פארבןןרגענעם הויז. דער העיבןןג װיל, װי זײן שטײגער איז. נעמען דאס םײדל םיט גיטן, דערנאך איבער• געװאלט. אבער זי רײסט זיך ארױס סון זײנע לאפעם, אנט• לויסט םין א־ם איבער אן אינעװײייקסטער טרעפ אויסן םלאכן דאך סון הויז, װאס איז געבויט אויםן מזרח שטײגער. און אז זי הערט די טריס םון הערבןןג נןןך איר אויף דער טרעפ אין דאס שװערע חיהשע פרײכן זײנס, װארסס זי זיך ארא■ סין דאך אין בלײבט ליגן א טויטע בװישן אירע בלוםען. אז דער פרעלאט איז געװןןר געװןןרן, מים װןןם די מעשה הןןט % זיך געענדיקט. .איז ער בעשפליטערט געװןןרן װי נלןןז*. דער ײד איז געװען העכער סאר אים. װידער הןןס דער ײד גע• זיגס. דאם קינד איז געװען טויט. עם איז נישט געװען םאר• אומרײניקט, טמא, עס איז געװען פשוס טויס; ארוים אין אװעקגעשװעבט, רײן, הןןט םון דער הײך ארןןפגעשםײכלם ליבלעך, װי א גוטער גײםט. דער ײד איז נישט נעװען קײן קןןמישער, בעקנײטשטער, םאררריפעטער זונה-סעקלער, װי ער, דער ײד איז געװען כמעט טראגיש אין א קדוש. זײן אובר איז נישט געװען סארברודיקט און םארבלאטיקט, װי נןןר אן אנדערער הןןט געװןןלט דןןס ןןנרירן מיט זײן םארפאסקודיע• טער האנט. איז דאם *עגאנגען אין גאטס רײנער לוםט. איב• טער הןןט שוין מער קײן זין נישט געהאט בי זײן נײגיריק, איבס הןןט שוין כלל נישט געקיבלט בי זען דעם ײדנם פנים. ןןפגעלןןזן, אויםגעלײדיקט, בעקריםט איז ער געזעםן אין זײן לענשטיל און הןןס כםעט װי ןןן זינעז געהאלטן אין אײן פיעפ״ען אץ בירטשען םאר זיך: .דו הזןסט געזיגס, ײרז די האסט געזיגם, ײדױ <םיןי קיםס) ןןבער נישס נןןר לגבי דער נשםה סון אריםסןןקראטישן קריגס־הויפטםאן איז די ײדישע נשמה די זיגערין. זי באזיגם אויך די קריםטלעכע גײסטיקע קילטור, די קריסטלעכע םײנקײט אין װיסנשאםט, די קריםטלעכע םאראל אין רעליגיע. עס װײזט זיך ארויס, אז די גײסםיקע װעלט םון קריססנסום איז םאקטיש א לוםס-שלןןס, איז נישט קײן װירקלעכקײט אין די נשםות םון די קריםטלעכע מענטשן. זײ האלטן זי שטענדיק אין מויל — זײ טיען נןןר און רעדן װעגן קיניגרײך נישס סון דער װעלס, װעגן קדושה און ענװה. װעגן גוםסקײט און ליבע, אבער דאס הארץ בלײבם סןןרט חיהש און שלעכם און שטןןלץ און גלוס• טיק. און סןןמער גײס אויף ערגעץ א בלום םון ליבע און תשוקה בו גײססיקײס, װערט זי באלד ארײנגעסרןןטן דורך גראבע םים אין זומפ םין דער בביעותדיקער אלטעגלעכקײט. ארום ןןס דער פײנער, אײדעלער קריסטלעכער נשמה לןןזט פײכטװאנגער אויםשפילן דעם קאמף סון זים דעם ײר, ניבס זי אויס װי א ירוװישטיץ בו באװײזן די גרויסקײט אין שסאר• קײט םין דער ײדישער נשםה. דאס איז דןןם םײדל, װןןם זים האם זי איבערגעענסםערט, םארקויסס דעם הערבןןג, דעם בעל־תאװה. איר םאסער איז א ירןןםעסטאנטישער גײססלעכער, אײנער פון די געבילדעטסטע דײסשע מענער םין זײן דור, אײדל, פײן. װעלם-קלוג און לײכט םקעפםיש לויט דער מאדע םין דער בײט. ער איז דער אײנביקער בװישן אלע קריםםן, װןןס דער גרןןבער אנטיםעסי• סיום, די ירושה םין מיטלעלטער. איז בײ אים לחלושין נישט צו שפירן. די טאכטער באסײליקש ז־ך אין א באהאלסענעם קרײזל קריםטלעכע םיסטיקער, איז זײער שײן און בירלעך. זי װערט םון זיסן בוגעבויגן אין ןןפגעשטויסן. מער בוגעבויגן דורך דעם כישוף םין זײן פערזענלעכקײט, אסשר אויך דורך דעם םארבאהאלסענעם כח םין זײן רײנער ײדישער נשמה, װןןס ןןס דןןם כשרע אײדעלע םײדל־הארץ שפירט ארויס, אײדער אפגעשטױסן דורך אירע קריסטלעכע םןןרורסײלן. זיםן איז זי אויך געםעלן ביז גןןר, ןןבער זי פאלס ארײן ד?ם הערבאג אין די אויגן — דערין איז שולדיק אויך איר פןןסער, װןןם האט זיך געלאזט םארםירן דירך זיסן בו קומען אין דער קרוינשטןןם ארײן, בכרי בי םאכן א קאריערע דורך פןןליסיק — און זים מ־ז ןןפטרעסן. דער פןןטער אירער, דער פרעלאט, זעם כםעס מיס די אײגענע אויגן, װי דער הערבןןג םארביקט װי א װיל• דע חיה זײן קינד — ער םארגװאלטיקס זי בעת א באל בײ דםן אין שסוב — ער זעט, װי ער טרעט אין בלןןסע איר נשמה, אבער ער שװײגס, ער רירם קײן אבר נישט בי ראםע• װען זי, בו באשיבן איר כבוד. ער םאלט ארןןפ אינגאנבן םאר דער םאכס. ער נעמם נאך אן די סיטלען, װןןס דער העיבןןג גים אים װי א באלוינונג סאר זײן טןןכטערם שאנד, ער װערט בונעבויגן בום הויף אין לאזט זיך ארײן םיס ברען אין דער הויםישער פןןליטיק. פערזעניעך איז ער אינגאנבן דערשלןןגן און ױרדיש. זײן מןןראלישער חוט־השדרה איז דורך און דורך בעװײקס. אויםן העיצןןג דעם שענדער סמײעס ער אפילו אין הארבן נישס בו טרןןנן קײן שנאה. אגב, איז דןןך אין די הויפישע קרײזן גערעכנס געװןןרן םאר א גרויםן כבוד בי זײן דעם מושלס שװער םון דער לינקער זײס. א גיםסיקע שנאה טרןןגט ער ןןבער אויף זיםן דעם םארםירער אין םארדארבער, נישט װןןם ער װןןלט געװןןלם זען ןןן אים נקםה,—דער אויפגעקלערטער פרעלאכ איז בי אײדל םודה בו זײן זיך, אז אין אים לעבט אזא פרימיטיװער נעסיל. עם איז נןןר טשעקאװע בו זען, װי װעט זיך אוים• םירן זיס, אויב ער װעם געשטעלט װערן םאר אזא נסיון, װי