Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 862

44 זא ליסזו *ריוז נל?סער 862 צװײ נשםות. פונקס דער הי#ך אײנע םון דער אנדערער. די דןןזיקע װידעראנאנדיקע נשמות .דרינגען דורך אײנע די *נ• דערע, פארבײסן זיך אין אנאד, װעדן םעונרת אײנע םון די אנרערע, גיםן זיםן בונויף. זײ בעברעכן אײנע די אנרערע. זײ בויען זיך אויף. שםענדיק איז אזא םארײניקתג הילף םון אײן נשמה דער בװײטער בוליב דער פםרה םון דער זינד׳. דורך אס די רײד םון ײדישן מקובל װיל סײכסװאננער בא• שײנפערלעך געבן דעם לעזער א שליםל בו זים נשמה. בכלל שפילס די קבלה םיט אירע םורות א היפשע ר$לע אין ראמאן. אין הינטערגרונם סון די געשעענישן הויבס זיך אויף. װי א םעלז אײנגעהילם אין א נעסל, די געשסאלם סון זים םעטער רבי גבריאל, דעם םקובל און בעל״מופת. ער איז אזוי װי א געשםעלטער היסער םון ױם ײדישע נשםה, אזוי װי דער םולער םארםענטשלעכטער אויםדרוק םון דער ײדיש• קײט. ער באװײזט ױך אלע מאל, װען זים שטײם םאר א װענ• דונג אין זײן לעבן, װען ער קוםט בו א נסױן. ער די$ט א גרויסע מאכט נישס נאר איבער זיסן, נײערט אויך איבער אלע ײרן, און נישם נןןר איבער ײדן אלײן. םאר די קריםטן איז ער דער ,אײביקער ײדי, װאם באװײזס ױך אופעטום און איז אין ערגעץ נישס בו געסינען. װילן םיר םארשטײן, װןןם םאר א זין קאנען הןןבן ןןס די פארשטעלונגען םון דער סודותדיקער תורה םאר פענסשן פון אינזער דור. װןןס קאנען דןןך אין איר נישט גלויבן. םוזן מיר ןןננעמען, אז דער מחבר מײנט בו זןןגן ןןט װןןס: םוף■ כל׳סוף שסעקט אין גאנבן מהות פון ײדן, אין לעבסן װינקע• לע סון דעם םראבלעם, װאס איך הןןב דןן אװעקנעשםעלט, עפעם אזױנם, װאם אין אונזער באגריםן-שפראך קאן איך דאם נישס אויםדריקן, םאראן איז דאס געװיסן איך שפיר דאס, װי איך שפיר םײן זײן, איר אלע שפירט דאס, װי װײס איר שפירט מענטשלעך, זןןל אםילו אײער שכל דאם נישס קןןנען ארײנפאסן אין געװעב םון זײנע באגריםן, — הןןב איך דאם אויםגעדריקט אין די סןןרמעלן פון דער םארבײשיקער חכםה, װאם האט אויך ערלעך געװאלט אויםזןןגן דעם סוד—און הןןם עס אויך נישס געקןןנט. און דען איז םאדאן נןןך א זאך, װאס בארעכטיקט םײכטװאנגערם גאנג םון קינסםלערישן שסאנד• פונקט. םיר לעבן מיט זיםן אין בװײטן םערטל 18־טן י״ר״ אין דער תקופה פון אױםקלערוננ, סון די ענביקלןןפעדיםטן, םון ראביןןנאליזם און םקעפםים, סון ,דעם םענסש א מאשיןי, — אין דאך, אדער אםשר דװקא דערםאר, זענען די פוחות פון די בני־דור םול מיט גלויבן אין םארבןןרגענע פזזות. קריססן האבן זײער סװעדענבןןרג םיט םארחלוםםע פיעטיםסן, םים װןןרזןןגנדיקע בתולות, פונקט װי ײדן הןןבן זײערע םקובלים און רבײם אין בעלי־םוםת. די װיםנשאפט םון יענער בײם הןןט דןןם םארבןןרגענע אין דער נשמה ןןפנעלײקנט,—עם א״ז ןןבער דורך דעם נישס םארשװונדן, הןןבן די מענטשן געפרוװם דןןם תופס בי זײן אין די םודותדיקע םןןרםולעם םון דער קבלה, הןןבן נישט אױםגעהערס, אויך די פרײסטע און סארשײסםסע בװישן זײ, נובן קםיעות און םגולות. בכן, קןןן םען די קנלה אין ״ײד זים׳ אויך דערקלערן סיסן װילן םון םחבר בו שילדערן דעם קאלןןריס פון דער בײט. עס איז ןןפער. וױ געזןןגס, נישט נאר דאס. די קבלה און דער םקובל דארםן באשײנפערלעך אױםדריקן דאם .פינסעלע ײד׳, ןןט דעם םארבאהאלםענעם פח, װאם שטעקס אין ײדישקײט, ןןס דעם בח, װןןס מיט זײן הילף האט די שװאכע, זינדיקע נשםה םין דער קלײנער ײדי■ שער ארטיסטין באבװונגען די הארן־נשםה םון קריםםל^כן אריססןןקראט. שסארבט ערגעץ אין א קלױסטער עלנט און םארלאזן װי א קאפובינער מאנאך. אזוי ארום װערט דערקלערט, װןןס ער הןןס װענן זײן זון נישט געקאנס זןןרגן. מחםת ןןט דער ןןפשטאמונג זיס װערט שוין סארשטענד• לעך זײן פריבישע סבע. נאסירלעך איז זיס אנדערש, סארשײדן סין א נעטא־ײד — ער איז דןןך גארנישס קײן ײד. דעם סאסערם בלום לעבט אין אים. אם די ליבע בו גלאנץ און פיץ, ןןט דאם גאנבע שטרעבן בו מאכט — דןןס קופט פון פןןטער דעם אריםסאקראט, דערפון נעמט זיך אויך די גאוה• דיקע האלטונג סין געבױרענעם פריץ און די געהײמע ביבי■ קראםס, װאם שםעקט אין זיסן אין װאס פארכאפט אין זײן פישוף מענער און סרויען, דערפון נעםט זיך, װןןם דער הער• באג אלײן שפירם אפטמאל אין זיסן א זײנםגלײכן און אמןןל נאך א העכערן םון זיך. אלע תאװת, אלע שלעכטע זײטן סון זײן כאראקטער האט זיס בירושה פון זײן םאטער דעם קריםם■ לעכן אריםטאקראט. אנער זים האט אין זײן כאראקטער נישט נןןר דעם םןןטערם טײל, נײערס אויך דער םוטערם טײל. און זײן מוטער, כןןטש א לײכטזיניקע, נישסיקע, זינדיקע אשה — איז אפער א ײדיש קינד. און א ײדיקע נשמה, מײנט םײכטװאנגער, פונקט װי מיר אלע, א ײדישע נשמה לאזט זיך נישט ןןפשאבן. אין טומל און הוהא פון זײן לעבן הןןט איבער זיםן געװעל• טיקט דעם פאטערם טײל, די אריםטאקיאסיש-קריסטלעכע נשמה, אין ז״ן טויט, אין זײן נויטװענדיקן און אויםלײזנדיקן גאנג בום סויס — האט טריומסירס די ירושה סון דער םאמען — די ײדישע נשמה. און עם װײזס זיך ארױם — דןןס קאן מען דירעקט אסלערנען סון ױםף זים לעבן און קאמף, — אז די שװאכססע, קלענסטע, זינדיקסטע ײדישע גשמה איז שטארקער. גרעםער, רײנער פאר דעד אײדלםטער אריםםאקראמיש־קריסט■ לעכער. אין זיםן גוםא קעםסן ןןס די בװײ נשמות. אין טומל און געדראנג סון לעבן װערט די ײדישע נשמה אין אים סאר• טריבן ערגעץ טיף אין א באהעלסעניש און םארחתמעט. ןןבער ױ איז שטענדיק פאראן אין אים און לוגם ארוים און היט בו און װארס אוים, װען איר בײט װעט קומען. און אז עם קופם די בײט, סאלם אראפ דעי־ ױגל, עסנט זיך אױף דאס באהעלטעניש, די ײדישע נשמה באװײזט זיך אין גאר איר שטילער, טויבן-זאנפסער שסארקײט און פאװאליע, אן שטודעמס און גרויסע װערסער, אן סראגישן פאסאס מיט רער װאכעדי• קײט פון א זוףאױםגאנג, סארנעסט זי איר ארט אין זים פער־ זענלעכקײט. אויב געלעבס הןןס אפענהײמער װי א מיאוסער גוי בװישן גוײם. איז ער געשסןןרבן װי א שײנער ײד און געקומען בו קבר־ישראל. די ײדישע נשמה אין אים, די ירושה סון דער שװאכער, נישסיקער םאםען, הןןט פארטריבן די קריםםלעכע נשמה. אויף אט דעם מאםיװ סון די בװײ םארשידענע נשמות איז געבו־ט די נאנבע האנדלונג פון ראמאן. דערפון װערט זי םכעמאטיש, אבער םײכסװאנגערס קונסט באשטײט סאקע דערין. װןןם אט די ככעמאסישקײט לןןזט זיך סילן נןןר בײטנ• װײז, בײ די װינקלען און איבערגאנגען. בכלל איז די שילדע■ רונג םון די נשמה־איבערלעבונגען רײן עװןןלוביןןניסטיש, אײן בושטאנד אנטװיקלט זיך ארוים נויטװענדיק און נאטירלעך םון בװײסן, איטלעכע טועכץ װערס פסיכןןלןןגיש באגרינדעט. ןןבער םײכטװאנגער םוס נןןך םער: ער באגרינדעט דעם טעזים סון די בװײ נשמות אויך טעןןרעטיש—אױםן סמך סון דער קבלה. ער בדענגט דעם מאמר סון רבי חײם װיטאלם םפר הגלגולים מכח דעם, אז עס קןןן טרעםן, אז אין אײן גוף באזעבן זיך