Literarishe bleter · 1928-11-02 · 44 (2.11.1928) · p. Seite 858

44 זא ליװױ ויון ולוזזו 858 * בערגעלםאן םער דינאםיש. װי םריער. ער םארםזןגם איצט אקביע. זײנע טיםן סוען, באװעגן זיך. םארשטײם זיך, אז די בײט א־ן גורם דערבו. די בײם איז איבם א דינאםישע,׳ די לעבנס-יםודות זענען אוםגעבדאכם, סביבות זענען לחלוטין גע■ ענדערט, און דער איבטיקער םענסש, איבערהויפם אין םאװעםן• רוםלאנד, ברעכס זיך, פון דרויםן און םון אינעװײניק. םוז שוין בערגעלםןןנם שרײבן זײן באװעגלעכער, רירעװדיקער און םיל םיט סארשײדענע סענער און םארבן. ם׳איז שוין נישטן די אמאליקע בין־השמשותדיקע עלעגישע שטימונג, װו די טיםן זענען פאםעלעך און שטיל ארומגעקראכן, װי געשטאלםן איבער דעם א־ינארטיקן טונקעלן םאן פון ײדישן םאר-םלחםה-לעבן. םריער האט בערגעלםאן געקאנט חדשים־לאנג און אפילו יארן לעבן אין אײן שטימונג, אין דער ארוםרינגלונג םון אײן גרופע פארשוינען (.ארום װאקזאל׳, ,נאך אלעםען״, ,אינאנג׳ האם בערגלםאן אױםגעטראגן ־ארנלאנג!), איבט זענען שוין פארן דיכםער אױםגעפראלט טיר און םענסםער אין דער גאם ארויס. נישט דער טיפ, נישט בערגעלםאן קאנען שױן נישט לעבן אזױ קאנבענםרירט אין זיך, אזוי םארשלאםן אין אײגענע ד׳ אמות. די שטיםונג, די סביבה ענדערט זיך איבס האםטיק. אויב אםאל האט בערגלסאן געלעבט א י ן זײן װערק, איז ער איבט א י ב ע ר אים. און אויב אמאל האט ער געסילם בום װערק די געםילן פון א פארבלענדט־םארליבטן און קײן זאך אויםער דעם האט עי גאינישט געקאנס זע;, הערן און שפירן, איז איבט לעבן אין א־ם גלײכבײםיק א רײ םעםעס, םיוזשעסן, פארשוינען און װעלטן. איבם שרײבט בערגלםאן אײניקע זאכן, װאם זענען לויט זײער כאראקטער גאנץ־םארשידנארסיק. .דאס איז פיל גרינגער און ראביאנעלער,—זאגט בערגלסאן. — דער קינסטלער דארף האבן בעתן שרײבן נס־ם, אנדערש איז עם םלאכה. און קײן נםים טרעםן זיך נישם יעדן םאב, כםרר. םילט םען זיך אין א באזונדערער אויסגעלײגסקײם. שרײבס םען אן אײן קאפיםל, דער בװײטער זאל װארסן אויף א נײעם שעת־הכושר. אזוי טו איך איבט!'. און די קאפיסלען, װאס בערגלםאן האט לעבטנם אנגע• שריבן, באװײזן םאקע, אז יעדער אײנער פון זײ איז א בא• זונדער קונסם״שטיק. בײ קײנעם סון די ײדישע שרײבער איז נישס בו םערקן אזא םפעביעלע אויםמערקזאםקײט בו דער באאר• בעטונג פון זײערע װערק, װי בײ דוד בע־נעלםאן בערגעלסאן איז ניש נאר דער נרויםעסרינסער, ער איז דער װירםואזער םײםטער. נחמו מײזיל נאכן שליםן דעם נוםער הןןבן םיר באקומען די סרױעריקע ידיעה װעגן טויט םון 3. מיכאלעװיטש םיר דריקן אויס אונזער םיםן בער בוליבן טױם םון דעם איבערגעגעבענעם קעםםער םאר דער ײדיש• װעלסלעכער קולטור. רעדאהציע ,די ײדישע װעל־ים״ רעדאהציע ,ליטערארישע בלעטער״ פארק־־יאג ב. הלעצקין לערישע גיסער זענען באװעגלעכע, ער קיזן זײ איבערװארםן םון אײן ארס אויף א בװײסן, ער פילט זיך דעריבער אומע• טום, װי אין דערהײם. אט די ,געבענסשטע׳ פרײהײם סאר■ פירס טאקע זײער אפס דעם קינססלער אין ליטערארישן בף• הקלע, װו ם׳הערשן בעיקר שרײבערישע רוסינע, ליםערארישע טעכניק. אט די קינםטלער זענען על סי רוב זײער בײסםע• םיק, זײ קוםען מיס זײערע טעמעס פונקט בו דער .ריכםיקער׳ בײט, אבער די בײט איז זײער ערגסטער שונא. זײ םאר• שװינדן אזוי שנעל, װי שנעל זײ זענען ארויף אויסן אױבער• םלאך. בערגעלסאן געהערט בו די דיכסער, װןזס זענען װי א שותף בו םעשה בראשית. ער דערשאסט אײגנםלעך, װאס דאס לעבן שאםט. ער איז נישט דפר נאסוראליםט און אויך נישם דער דורכאויס־רעאליסט. ער סינסעזירט די רעאליטעםן פון לעבן, ער םירס אונטער א דיכטערישן סך־הכל, ער קןןנ■ בענטרירט בעשאסענע, בעװארםענע פאקטן, שםריכן, שסיםוננען, ארגאניזירס זײ אין שםײנער-אײנהײםן. דאס לעבן הײבם אן, און ער םארענדיקט. זאגט טאקע בערגעלםאן—און ער גרױסם זיך דערםיט, — או ער אױ נישס פון די קינסטלער, װ$ס שאפן .יש םאין״. עם לעבן זײנע סיפן, ער לעבט־מיט מיט זײ, קאן זײ אדורך און ארורך, און זײן עובדא אױ-װאס ער פירט זײ אריבער םון װאר אין װערק. און די אויפגאבע םון בער• געלםאן אױ דערםיט נישט םארגרינגערם, װײל ער גיט נישט דעם םיפ. װי ער שטײס און גײם, װי עס טוען אנדערע רע• אליססישע שרײבער, װאס שאפן אינגאנבן .מן הםוכן׳ (פונם גרײטן). בערגעלםזןן קאן און װײם אפםײלן און אויםטײלן פונם לעבעריקן פארשױן און םון דער לעבעדיקער װירקלעכ• קײט אײנבלהײטן, שסריכן, דעם װילד-םלײש אין מענסשן און געשעענישן. דעם איבעריקן אנװוקס םון דעטאלן, װאם לזןזן זיך אין װערק באזײטיקן. דער װעג פון בערגעלסאן דעם קינםטלער אױ — םון װירקלעכקײט בו דיכסונג, און בער• געלםאנס פראזע איז דאך דיכטונג. בערגעלםאן איז די לעבסע יןןרן שסארק פראדוקטיװ. ער האט םארענדיקם זײן גרעםער װערק ,מידת הדין׳, פאר■ סאסט א דראמע .אויבן און אונטן׳ (אויפן יסוד םון זײן אםאליקער דערבײלונג .דער םויבער*), אנגעשריבן א רײ גרע• סערע נאװעלן םונם נײ-םאװעטישן שטײגער, איבט ארבעט ער אויף בװײ גרעסערע דערבײלונגען ,בירגער װאליע ברענער׳ און .אויף בײדע זײסן טײך׳, ער האלס איבס אין אויםםראגן א גרוים װערק אין בװײ בענדער, װו ער האס בדעה בו געבן אין אינגאנבףא נײער דיכסערישער אויפאםונג די 10—12 יאר םון פאר דער פלחמה, װו ם׳װערן ארײנגעסלןכטן פיל אויטא• ביאגראםישע איבערלעבונגען, ער פארמעםט זיך אויף א בװײ• דרײ נײע דראםעס. ער טראכט אויך װעגן א גרויס װערק ,ב ע ר ל י ן׳, װו עס זןל געגעבן װערן דער ריםם און דער םארנעם פון דער גרויסער םינף-מיליאניקער שםו.ט. װעל• כע ער האס שסארק ליב. בערגעלםאן, דער מײסטער, ה$ס לעבםנם דערגרײכס באזונדערע מײםםערישע שליםות. װאס עם אונסערשײדט דעם איבסיקן בערגעלסאן םונם םריערדיקן איז— דער פריערדיקער האם נעשסעקס ראשו ורובו אין זײן שרײבן, אין זײן װערק. די םײסטערשאםט גופא איז בײ אים געװען א גרויסער עיקר. ער איז געװען אפסםאל משועבד בו איר. ער האט נישט סובל געװען קײן דיםאנאנסן. באװעגונג, האנד• לונג, איז בײ אים געװען א טפל — הןןט ער געלײגט סארבן אויף םארבן, און געלאדן שםיםונג אויף שטיםונג. הןןט זיך דןןש װערק געדרײט כםעם אין אײן קרײז. איבט איז שוק