Literarishe bleter · 1928-10-26 · 43 (26.10.1928) · p. Seite 848

43 זא ליםערארישע נלןסזר 848 כדי צו קענען אן אונטערברעכונגען דורכסירן דע מייסעס סראגעדיע, װאס באשסײט םון 8ל בילדער — א שװערקײם, גיליב װעלכער זי איז זעלםן געשפילם געװארן — הןןס דער רעזשיסער זיך באנודט םיט א פערסאנענטן פארטאל אויםן ערשטן בינע-פלאן. דאס האנדלונגם ארט האט זיך געגיםן דורכרעס, װאם בײ די םערסטע סבענעס הןןבן זיך הינםערן פארטאל אראפגעלאזט פײן-קאלירטע פארהאנגעו םיט פארשײ• דענע פירשטלעכע עסבלעמען, װאס האבן אנגעדײט, װו די האנדלונג, קומט־םאר. דןזס האט געגעבן א מעגלעכקײט בו בײטן די דעקאראביעם םאר די הויפס-סבענעם אין דער בײס, װען די שוישפילער האבן געשפילט אויםן ערשסן פלאן. די קאלירן פון די פארהאנגען האבן תםיר הארםןןנירט און אוים■ געדריקס די שסיםונג סון דעם בילד, םאר װעלכן זײ זענען געגעבן געיוארן. באזונדערס געלונגען איז געװען דער לעבסער בלוט״רויטער םארהאנג, װעלכער האט געשאםן א טרעפלעכן הינטערגרונט פאר דער שװארצער לארענצא-סיגור נאכדעם, װי ער דערשדעכט דעם ט־ראנישן אלעקסאנדער. א סך בײגעטראנן בו דעם יום״סוב האט אויך די קלײנע, אבער א־נהאלטםרײכע אויםשסעלונג ״דער ראפאנסיזם און די ראמאנטיקערי, װאס די דירעקביע האס א־־נגעארדנט אין דעם פראכטיקן פאיע פון טעאטער. די אויסנעשטעלםע ארסיקלען זענען מערססנם גענוםען געװארן םון דעם רײכן .קאמעדיע פראנסעז׳״ארכיװ. דא זענען געװען סײ די םטאטוען םון אלע װיכטיקע ראמאנםישע פאעטן אין דראמאטיקער, ם־י די גע• שריבענע אײנינעלע קאפיעס פין זײערע פאעםען אין פיעםןז װיקטאר הוגאס און אלפרעד דע מיוסעס בריװ אין בעםעלעךו די ערשפע טעקסטן פון ,הערנאני׳ מיט קאריקאסורן םין דער אויפפירוננז סאמאס און ניראודם קןןסטיום־ אין דעקאיאביע• בײכנונגעןז בעםנארדם בארימט בילד פון דער שלאכט בײ דער ערשטער ״הערנאני׳״אויספירונג, און אויך דאס קזןמבאסאנםן• בעטל פון היגאם ןנהענגער. די אויסגעשסעלסע זאכן, װאס הןןבן א גרויםן קולטור• היסםארישן און קינםטלערישן װערט און װןןס האבן זיך אזוי פײן ארײנגעפאםט אין דער פײערלעכער יובילײ׳שטימוננ. הןןבן שטארק מיטגעהןןלפן אויפבולעבן אין זכרון די שםורעמדיקע טעג פון א רײכער און קאלירפולער קינםטלערישער עפןןכע,— די טעג פין פראנבויזישן ראמאנסיזם. סססו נײע אבאנענטו פאר יי ״ליטערארישע בלעטער״ אין פאי ״ד י ײ ד י ש ע װ ע ל ט״ באדארפז די פרײבט פוז ײדישז װארט שאפז די בײדע זשורנאלן זענען זײער באליבט און זײ װערן שטארק געלײענם.- װילט איר — זײער קױם פארםעססיקן. װילט איר — זײ זןןלן זיך נןןך מער פארבעםערן. — דארסט איר זעען פארברײטערן דעם קרײז פין די אבןןנענםן. זאל יעדער אבאנענט שאפז נאך אײז נײעם אבאנענט. שילדערונג, אין אויסשעפן דעם םינסטערן לאברינס סון דער מענסשלעכער נשמה, פין פסיכישע איבערלעבונגען. די פראנבויזן ןןבער האבן דערגרײכס זײער העכססעס אין דעקןןרןןסיװ• גראביעזן סאלןןן־געשפרעך, אין גאלאנט-נעפודערטן דיאלןןג־פירן. ןןבער אויך דאס פובליקום קען דןן נןןך די קונםט םון זען אין הערן. אין דעם טעאסער ארײן קומט מען נןןך זיך בו לאזן פארשכורן פין דער פרײדיקער אין װײמוטיקער אקטיארישער שפיל. מען באזיבט נןןך רי מעגלעכקײס זיך בו לןןזן אװעקסרןןגן מיטן שױוננ סין יאעטישער שײנקײט און געסליגלטן פאסאס,—גוסער, אלסער סראדיביןןנעלער סעאסער. דןן קלאפס דער סעאטראלער פולם שטארק און מעכסיק. דא ברענס דאס סבענישע םײער העל אין גלוטיק. דא זינגס דאם םעאטער־בלוט ברויזנד אין קרעפםיק. און װען אן אקסיאר בלײבט אלײן אויף דער בינע און דארף אראפלײענעז זײן מןןנןןלןןג. רעדט ער נישם בי די װענט. מאכנדיק זיך כלומרשט װי ער װאלט גערעדט בי זיך אלײן. ער רעדט אים גלײך ארןןפ, דירעקט בום פובליקים. פארמאגנעטיזירט דורך דעם בויבער םון דעם אקטיןןרס פערזענלעכקײט און שפיל. אדער םארהיפנןןטיזירט דורך דער פאעטישער שײנקײט פון די גע־ לײענטע פערזן. אונסערברעכס דןןס פיבליקים *־י שפיל מיט הילכיקע אפלןןדיסמענסן. עס גיט אויםדרוק בי זײנע געםילן און שפילס ןןפ זײן טײל אין דער סארשטעלונג... דןןס אלץ הןןט זיך נןןך שםארדער װי תסיד געלןןזט פילן בײ די פןןרשטעלינגען פון דעם ,ראמינטישן ביקל׳. הוגזןם אין דע םױםעם פיעסן זענען דןןסמןןל געשפילט געװןןרן םים אזוי פיל איבערגעגעבענער ליבע. מיט אזוי פיל לײדנשאםסלעכן םײער, װי עם זענען נןןר פעיק בו שפילן פראנקרײכס ערשטע שוישפילער. און דער בינדנדיקער ענטוזיאזם און די הילכיקע אפלןןדיםמענטן, מיט װעלכע דאס פובליקים הןןט אויםגענוםען די פיעסעס, הןןבן שסארק דערםאנט ןןן די נעכט פון די ערשטע אויפםירונגען. א חוץ דעם, װאס איבט הןןבן געפעלט די פײנטלעכע קעגנערישע ןןבסטריקביעם. ,הערנאני• און ,לארענזאטשיא׳ זענען בכלל שטיקער, װאם האבן אין זיך אלע מעלות פון ראמאנסישן רעפערטואר. זײ זענען פיל םיט רירנדיקע םיםואביעס אין שפאנענדיקע סבענעס. װעלכע שאפן א סך שפ־ל־מעגלעכקײטן פאר די אקסיןןרן. די רןןמאנטישע פיגורן פין דעם באנדיסן־העלד .הער• נאני׳ און פין דעם טיראן־באשסראסער ״לארענזאטשיא׳ פאר• מןןגן נןןך איבט אין זיך דעם זעלביקן טעאטראלן חן און בויבער פין אמאל. זײערע םײערדיקע בינדנדיקע טיראדן קלינגען נאך הײנס מיס דער זעלביקער קראסם און פרישקײט און רוםן ארוים די זעלביקע שםורסדיקע מ־טרײ• סונג, װי אין דער בײס װען גאנץ פראנקרײך איז געװען אין קאםף פאר א רעפובליק. אין דער אויםםירוננ םון .הערנאני׳ איז קײן נײעם נישט געװען. די דעקןןראביעס, װאס שטעלן םיט זיך םאר דןןנא םןןלס פאלאץ אין סאראגאסא, רואי גןןמעזעם שלאס אין די בערג פון אראגאן, און אויך שפעטער שארלעמאנס קבר־געװעלב, װו עם קומס־סאר דער בונס קעגן דןןן קארלןןסן, זענען אלע געװען די אלטע טראדיביןןנעלע דעקאראביעס םון דער .פראנ• בויזישער קאמעדיע״, געמןןלן אין איסאליעניש־םראנבויזישן בינע־סטיל. דאם זעלביקע אויך די קןןםםױםען און די אנדערע אויסשטאטונג־זאכן. דערפאר ןןבער הןןט מען אין .לארענזאטשיןן״ שוין נישם געקענט זיך באגײן ןןן קאנבעסיעם בו די םןןדערנע אויספירונגס״מעסןןדן.