Literarishe bleter · 1928-10-26 · 43 (26.10.1928) · p. Seite 847

847 ליטערארישע בלעטלר 3 4 ץא רײכער סין דער גוױיסער. דא הןס דער בארימםער טאלמא געפירט זײן מלוומה םאר ארת און רעאליזם אין דער םעאטער• קונםט. דןז ה$ט די גרויםע טראגעדיסטין ר א ש ע ל געקעמסס איר אײנזאמען קאדף םין םרײען זשעני קעגן םינםטערן ראםן־ האס. אבער שטארקער װי פון םארגאנגענהײט־שטימינגען װערט מען דא פארכאנט פון דער לעבעדיקער טעאטער־קונסט, װעלכע הןט זיך אויף דער בינע אויםגעהאלסן אין איר אינטערע• םאנטססער םארב. דא הןןט דןןס טעאטער-שפיל. נישט געקיקט אויף זײן אויםערלעכער ןןפגעשטאנענקײט. נאך אויפגעהיט אין זיך אזא םרישקי״ט אין זאסטיקײט. װןןם םארשבורס. װי אלסער װײן. דא קען מען נאך געניסן דןןס שטארקע אקםיןןרישע שפיל אין ז״ן רײנסטער עסענץ, אן שים בוםיש םון װעלכן עס איז טעאטראלן סוראגאט. װןןם םאר א װונדערבארע גאלעריע םון אקסיןןרישע סיגורן גײען דורך און װערן געזען אין אײן םןןרשסעלונג! װאס סאר א מערקװירדיקע סטיל־אויםגעהאלסנקײט און אײנהײט• לעכקײט פון שפיל־ארט בײ יעדן אײנעם באזינדער אין בײ אלע בוזאמען• מים די בינע־װענט האבן זיך דןן גוזאמענגע־ װאקםן די אקטיןןרן. אײן סגענישע שול הןןם זײ אלע גע• םורעמט. אײן בינע־טראדיציע האט זײ אלע אויםגעקנעםן, און אײן בינע־דיסניפלין האט זײ אלע אויסגעםײערט. איר קיקט אויף דער םןןרשטעלוננ — און איר דערמאנט זיך אן סטאניםלאװסקים םעאסער. ןןבער בשעת סטאניסלאװםקי איז געקומען אלם קעמםער םארן נאטיראליזם אין טעאטער, װעלכן ער האס רערםירט צו דער העכסטער הויך םײ אין שפיל, סײ אין אויפסירן, איז די .פראנצױזישע קןןמעדיע׳ געבליבן עכט־קאנװענציאנעל, מיס א שטארקער םארסארבוננ סײ פון קלאסיציום און םײ םון רןןמאנטיזם, װעמענס דירעקטע יורשטע זי איז. יעדער םןןרשטעלונג װערט געגעבן א פער• םעקטע טעאסראלע סאררונדיקסקײס, װןןס טראגט אויף זיך די פיעסעם און דעם שטעמפל סון .מאליערס הױז״. און װןןט םאר א רײכקײט סון שפראך-ארגאנען.׳ װןןס םאר א װאריאביע םון רײד-שטימען הערט מען זיך דןן ןןן: אויך אין דער הינזיכט איז די םראנבויזישע קאמעדיע געבליבן בײ דער אלטער סראדיביע. םיגור און שטימע זענען אבליגא• סאדיש. דאס איז דער ערשסער באדינג, ןןן װעלכן מען קען נישט ןזנקומען אין דער .קןןנסערװאטואר•, די אסיציעלע דראמאטישע שולע, אן װעלכער קײן שוישפילער קען נישס אויםגענומען װערן אין פראנצויזישן טעאטער. דער בושויער זאל װערט סארפלײבט ■יט דער װונדער• לעכסטער מוזיק םון א םײן־אינסטרומענטירסן ארקעסטער, װןןס טרןןגט זיך םון דער בינע אראפ װײל דןן װערט נאך קול• טיװירט די קונסט סון רעדן בוליב רעדן. דןן קען מען זיך נאך סארשכורן מיס דער קונםט םון רעביסירן. דןן הןןט מען נןןך אויםגעהאלטן די שוין באלד פארגעסענע קונםט םון מןן• נןןלאגירן — םון אויפהאלטן די בינע אײנער אלײן בלויז דורך ארויםברענגען די מוזיק, דןןס שטײגן און םאלן, װןןס ם׳הןןבן אין זיך די מענםשלעכע ריטמישע רײד. דןן קען מען נאך אראפרעדן א טיראדע מיט דעם גאנבן אינערלעכן ברען און םײער, אז יעדע םראזע זאל באקומען א סקולפסורישע בולט• קײט און יעדעם װןןרם זאל קריגן א רעליעםע אויסגערונ• דיקסקײט. און דא הןןט מען אנסװיקלט דןןס װונדערלעכע גראביעזע דיאלןןגירן. די דײםשן און רוסן האבן זיך פארםולקןןמט אין ניואנםירן טיפן־געמעל, אין סיםער גרונטלעכער כאראקםער• קע אסלןןדיסמענטן, און װאס זענען פארװאנדלט געװןןרן בום סוף אין אן אםתער דעמאנסטראביע. די קלאסיביםטן םון זײ• ער זײס האבן אויך נישט געשװיגן. זײ הןןבן געםײםט, גע• לאכט און געשטערט דעם שסילן. עס איז געקומען בו בלו• סיקע געשלעגן, אין װעלכעד דןןס גאנבע פובליקום האט אנ■ טײל גענומען. אבער דער זיג איז פארס געװען אויף דער זײט פון די רןןמאנסיקער. די םןןרשטעלונג הןןט זיך געענ• דיקס אונטער הילכיקע ןןװאביעם, װאם מען האס געמאכס דעם מחבר און די שוישפילער. די םבענעס הןןבן זיך אפגעשפילט נאכס נןןך נאכט. די בלוסיקע בוזאםענשטויסן האבן זיך נישס באגרענעבט אויפן טעאטער. םען הןןס געקעמפט אויף דועלן. אין גאס און װו מען הןןט זיך נאר געטראסן. דער טומל ארום .הערנאני• איז געװען אזוי גרוים, אז גאנבע םיר פריװאטע סעאטערס האבן אויםנעםירט פארןןדיעס אויף דער פיעסע. כמעט אן ענלעכן גורל האבן אויך געהאט אלע װײטער• דיקע אויםםירונגען םון די אנדערע ראמאנטישע דראמען. הוגןן און זײנע חברים הזןבן מיס פארװײטיקטע הערבער זיך נע• מוזט בוריקביען פון דער ,סראנבויזישער קןןמעדיע״. װו זײ האפן באגעגנט אזוי פיל שטערונגען. ןןבער דער שיקזאל םון רןןמאנטיזם איז שוין געװען באשטימט. די װײטערדיקע פיע• םעס זענען שוין אויפגעםירט געװזןרן אין .בװײטן םראנבויזישן טעאטער׳, אין דעם נײ־געגרינדעטן ,ןןדעןןן•, װו די יונגערע טעמפעראמענטםולע םאדמואזעל זשןןרזש, די הויפט־שוישפילע• רין, בוזאמען מיט אירע מיםשפילער האבן מיס באגײסטערונג אויםגענומען די איבט שוין אנערקענטע רזןמאנסיקער. אבער ערשט די בולװאר־שוישפילער, די אקטיןןרן םון .פארט םט. מארטין׳, מס. דארװאל און באקאזש, און איבער• הויפט דער געניאלער םרעדעריק לעמעטר, זענען געװען די, װןןם האבן באפעםםיקט דעם רןןמאנטיזם אויף דער םראנבוי• זישער בינע, װו ער האט זיך געהאלטן א לאנגע בײס. דעם הונדערט-יןןריקן יובילײ האם די .פראנבויזישע קא• מעדיעי געפײערט סיט דעם .ראמאנסישן ביקל׳, װאס איז בא■ שטאנען םון א רײ אויפםירונגען םון די ןןנגעזעענסטע ראמאנ■ טישע דראמאטורגן — װיקטאר הוגא. אלפרעד דע מױסע און אלפרעד דע װינאי. מיר איז אויסנעקומען בײבוװאוינען בװײ םון די אוים■ םירונגען: די בארימסע ,הערנאני׳ און דע מױםעם .לארענ■ זאםשיא׳, ם־האס געמאכט דעם אײנדרוק, גלײך װי םײ די דירעקביע און סײ די שוישפילער םון דער .קאמעדיע םראנ• סעז• װןןלטן װעלן סארגעלטן זײערע באגאנגענע עולות קעגן די באגרינדער פון רןןמאנטיזם און האבן זיך באםיט בובוגעבן דער סןןרשסעלונגען אזוי םיל גלאנץ און םײערלעכקײט, װי מעגלעך. די םןןרשטעלונגען זענען געװען מערקװירדיק אינ• סערעםאנס און אינגאנבן אין גײסס פון דעם יום־סוב בוליב װעלכן זײ זענען געשםעלט געװאין־ א פאזוך אין ,מןןליער־הײז׳ איז תמיד נײ און סארכאפנדיק מ׳לעבס דןן תסיד דורך דעם זיםן נשמה־ביטער און אט יענע טיםע געמיט־אוםרויקײס, װאס באהערשט אונז בײם איבער• סרעטן היםטארישע קונםט־פלעבער. עפעס װי שןןטנס פון נאנבע טעאטער דורות װןןלטן בװישן די םיר װענס ארוםגע• שװעבט. עס הויכט אויף ריר מיט סעאטער־סאםירונגען אײנע