Literarishe bleter · 1928-10-26 · 43 (26.10.1928) · p. Seite 841

841 ליסורוריװ ולוסור 43 ז1ר די הענס סון פענסשן, װאס זזןןנן געזאנס: .נםקום שאין איש םוזן םיר ױך נעםען דערסאר, כןןםש םיר זענען נישם נוגענרײס און נישם קןןםפעסענמ דערנו, — םיר הןןנן קײן אנדער נרירה נישם״... זןןלן םיר דאם אלץ לןןזן און סארשליםן זיך אין דעם עלסאנטנײנערנעם סורעם סון אונזער אויסגעהאלםענעם סראנראפ? זאלן םיר דאס אלץ םקריב זײן אויסן םזנח סון ײדישיסםישער ארסאדאקסיעג נײן, דאס לענן רוסם אונז, און דאס לעבן איז קײנםאל נישם אויסנעהאלסן, קײנםאל נישם םעקטאנסיש, קײנםאל נישם ארטאדאקסיש, ני דאם איז גוס בי נישס. דאס לעבן דיננם ז י ך, און עס גיס אונז נישט אשילו א העלםט סון דעם פרינ• ניסיעלן פרײו, װאס םיד האבן אװעקגעשסעלס. םיר םוזן זײן נרײם דערנו. אונזער ״פרײז׳ בלײבם, װײל ער אױ אגערעכסער. סרא• גראם איז סראנראם, און זי דאיף סארםולירס װערן אזוי קלאר און אזוי רײן, װי םענלעך, אנער אונזער ארגאניזאניע םוז זײן נונעסאסס נו א םאסן-סעסיקײס, אונזער ארנאניזאניע םוז האבן אן אוינ אויף דעם, װאם סוס זיך ארום איר, און גישם באנונענען •זיך םים איר אײגענעם אינעװײניקםםן לענן. זי דארף זיך אודאי לערנען נו סארװירקלעכן אירע אויס- גאבן הונדערס סראנענםיק, אנער זי ךארף זײן גרײם אױך םאר האלבע און סערםל דערגרײכונגען. די קולםור-געזעלשאסס דארף, פיס אנדערע װערסער, זײן א סארײניקוננ סון ײדישיססן, אבער — נישם ם א ר ײדישיםסן. זײ םעגן זיך שסײן אויננאן אין דער ארגאניזאניע, אבער זײ םוזן אין זינען האבן דעם גאננן ננין םון דעם ײדישן לענן, נישם נאר די ײדישיםטישע םזרח-װענם. זײ םוזן זײן גרײם נו לײגן א לאסע אויםן דאך. אויב עם רינם ארײן, װו עס איז נישטא גענוג נײס אדער גענוג םיםלען נו מאכן א נײעם דאך. דער ג ײ ם ם םענ זיך זײן םעסס, אײנהײטלעך און אום־ קאפפראמיסלעך, אבער די םארם, דער אפאראם פון דער אר- בעם — די ארגאניזאניע — םוז זײן עלאסטיש און נוגעסאםם נו די ברײססטע און םארשידנארםיקםטע קילסור-םעסיקײסן. די עקזיסטענץ סון הונדערסער און הונדערםער קולטור- קלובן, קולסור-סארײנען, סאדוםס; דער אײגנארםיקער אינםסיםוט סון ארופסאלנדיקע לעקסארס; אזעלכע אנשטאלטן, װי דער ײרישער לערער-סעפינאר און די ארבעטער-אוניװערזיםעט—זענען ״אויך א קלארער באװײז, אז עם זענען דא גײםטיקע באדערסענישן, װאם װערן אנדערש נישט באםרידיקס און קאנען אנדערש נישם נאסרידיקט װערן, םײדן נאר פיס דער הילף סון דער ײדישער שסראך און םארשידעבע אנדערע ײדישע קילטור-װערטן. דער כסדרדיקזר װוקס םון דער נאל ײדישע שרײבער און קעםסלער קאן קוםען נאר סון קװאלן, װאם נאהאלםן זיך סיף איגם לעבן םון דעם ײדישן סאלק... די ײדישע קולטור-טעסיקײט, די ײדישע קולטור-באיועגוגנ איז, אלזא, נישס עפעס, װאס דארף ערשם באשאםן װערן. עס עקזיסםירס שוק. עס דארף נאר בארײכערס און געלײםערם װערן, עם דארף נאר בעםער קענען אויסנונן זײנע אײגענע כחות. עם דארף זיך נאר םאיהאלסן באװוםםזיניק־ר נו זײנע אױסנאבן. עס דארף נאר זײן נעסער ארגאניזירס, םער םארײניקט, קלונער אײנגעארדנט. בײ אזא לאגע איז אוםםעגלעך נו טראכםן װעגן אן אפנע- שלאסענער םעקטאנטישער סארם םון ארנאניזאניע. םיר קאנען זיך נישם נוסרידנשסעלן םיט זיך אלײן. םיר קאנען זיך נישט אפנאםען. םיר קאנען נישם אײנ- שליסן זיך אין דער רײנקײם, אין דער שטרעננקײט סון אונזער סראנראם און זאגן: אט דא שסײען םיר—םי לאידישיזם אליי. אונז רוםם דאם לעבן, אויף אונז װארסן אינםםיסוניעס, װעלכע עקזיםםירן שוין; אינםסיםוניעס, װאם נויםיקן זיך אין הילף, אין ענהס, אין פירערשאסם. עם סארשטײט זיך, אז די ײדישע פרעםע אדער דאם ײדישע טעאטער קאן םון קײן שום זײםיקער ארנאניזאניע נישם קאנטראלירט װערן, אבער אן אום- דירעקסע װירקינג קאן סען האכן אױך אויף זײ. און א חיץ זײ, עקזיססירן נאך אנדערע םעסיקײטן, באדערםענישן, סארלאנגען, ענערניעם. זײ אלע םייסן ארום אוני און װילן רענולירס װערן. נענדליקער אנגעהויבענע זאכן הענגען אין דער לוסטן און זוכן א תיקון, אן אנשפאיי. גױיםע װיכסיקע סלענער װערן אוים• נעסירט סון דילעסאנטן, סאראנטװארסלעכע םונקניעם ליגן אק ר א ו ר י נ א גיטל מייזיל/תל־אביב ח נ שלאסן הארץ, זינגט זי שטילערהײם םארשײדענע סאלקם־לידער, זינגט זיך םיף אר־ין אין זײ און אין דעם געקלאפ םון די רעדער. און נאר א סרער — א דורכזיכםיקער אפגלאנץ םון סיף-פארבארגענעם נער — קײקלם זיך לאנגזאם איבער איר װונדערבארן, בלאסן פנים אם די סרער און די נידעריקע אױםגעהאםערטע טענער םון איר געזאנג, װאס קומם םון םיסענישןי ארויס, זאגן עדות װעגן א שװער־דורכגעםאכםן װעג אין לעבן. א װעג, װאס האם די נישם זײער שײנע, נישס זײער געשיקםע העברעישע .םרעב■ ליססין םון האלפערינס קורסן אין װארשע, אזוי םערקװירדיק םארװאנדלם אין דער אויםבליענדיקער, שלאנקער, באסליגלטער, גרויסער קינססלערין. די באשײדענע העברעישע סרעבליססין. װאס האם אםשר סון תמיד אן געסרוימט װעגן שפילן (אויך אין די קינדער• הײםען האט זי זיך אינססינקסיװ מער אפגעגעבן מים דער טעאםראלער זײס), האם םורא געהאס מודה נו זײן אין דעם םאר זיך אלײן. און איר קומען נו דער בינע האט זי שכל• דיק אויםגעםײסשם מים אן אידעע װעגן נאניאנאלן םעאסער, מיס א נוגאנג נו םעאםער, װי נו שפראך סון תנ׳ך און פארגאנגענהײם. זי האס אנגזןהױבן נו שסילן שעמעװדיק און װידערשסע• עס סארס א נונ און םירט ערגעץ די אר• טיםטן םון דער סרופע ״הבימה׳. זײ אלײן האבן שוין םארגעםן, םון װאנען זײ זענען ארויסגע• פארן און גע• דענקען נישם , װוהין זײ םארן. אין דעם ארומיקן טומל זינם אן אפגעזוניערסע ח:ה ראװינא. בו• געשפארט בום װענםל, א הױכע, אויםגעבויגענע , מיס סארםאכסע אויגן און םאר• חנה דןמי[)