Literarishe bleter · 1928-10-26 · 43 (26.10.1928) · p. Seite 840

840?*וו<וןוי9; ו?)וו;ו אן ארגאניזאציע אדער א סעקןטע? וװ#ס *יז נײטיק **ר דןר יידושןר קולםוױ-בא־וענוננ *ין #םןי־יקן?) *) ש• ניגיו נױ׳יזןוק אזוי הזן■ איך געפרענט זיך אלײן. און איך הןןג זיך גע- ענכפערטי דער ג ײ ם ס םון א סעקטע, איר עקשנותריקײט, איר קאנצענטרירט-זײן אויף אירע אײנענע אויפגאנן, איר פרומע ןן■• געהיטקײס —אמ טאקע נויטיק סאר אינז, ןןבער נישם די סעק- טאנטישע פ א ר ם. די ס א ר ם פון א םעקטע, די םןןרם סון #■נעשלןןסנקײט, סון אױןןלירטקײט איז גום נןןר פאר קלײנע גרופדס און נןןר דאן, װען זײ הןןבן נןןך נישט קײן גארירונגם-פונקטן םיט דעם ארו- םיקן םאסן-לעבן. װען עם איז נישט םענלעך קײן אויסשפרײטוננ, קןןן םען זיך סארגינען בו גײן נןןר אין דער םיף. םיר קאנען זיך עם נישט סארגינען. םיר זענען שוק לאנג םארבונדן פים די םאסן. םיר הןןבן שוין סאראנכװןןרםלעכקײםן םאר אנדערע, נישט נןןר סאר זיך אלײן. מיר זענען נישט קײן בענסער, װאס װיל ערשס שאסן א פעריםעריע, אן א ר ו ם די פעריםערי״ע איז שוין דןן. דער בענטער דארף ארויםװאקםן פון איר — און א־ר דינען. אונזער עבם-פראבלעם באשטײט דערין, װןןם םיר קןןנען נישט גוס באהערשן די כחות, װעלכע זענען אוגז נןןענס. די בענסראלע כתות זענען גישט גענוג שטארק, נישט גענוג סארײניקס םאר די אויסגעװאקסענע אויסגאבן. םיר זענען שוין לאננ נישט םער קײן פיןןנערן, עם זענען אײננענוםען און באזעבס געװארן גרויםע שםרעקעס לאנד, און ,דאם לאנד איז שםעדיק, נאר קײי אררנונג איז אין איר נישטא״. אונזער נןןענםסטע אויפגאבע איז ארײנבוברענגען א םדר און םאכן א טןןלק אץ א באװעגונג, װןןס הןןש זיך גענןןםן איבער דער לענג און דער ברײט םון דעם ײרישן לעבן. יןן, א ב א װ ע נ ו נ ג איז דןןס, װןןס די קילםור-נעזעל- שאםט דארף באהערשן און ןןרגאניױרן, נישט ערשט שוםן. םאסנבאדערפענישן, נישט נאר װונסשן און שסיפונגען םון יחידים, װערן באסרידיקס םיט דער הילף םון דער ײדישער שפראך און די ײדישע קולטוריאינסםיםוביעס. אן ארגאן פון אונזער גאנבן םןןלקס-לעבן אױ די ײדישע פרעםע, און װי װײט זי איז ליטעראריש, שטעלס זי אױך די העכערע כחות פון דעם ײדישן װןןרט-שאסן גום דינסט סון דעם ײדישן קןןלעקטיװ און םארבינדט זײ מיס אים. עם איז אן אי- לוזיע םון אויג, װען םען הןןט דעם אײנדרוק, אז די ײדישע ליטעראטור איז אינגאנבן איזאלירט סונס ײדישן סאלס-לעבן. ליטעראם-ר אױ נישט נאר דאס, װאס װערט געררוקט אין בוך- םןןרם. אויך אין גײםוננען און זשורנאלן איז דא פלאץ סאר ליסערארישע שאפוגגען, און ז ײ װערן געלײענס םון בענדליקער טויזנסער. בענדליקער טויזנסער לעזער קענען די נעפען און די װערק םון יענע ײדישע בעלעסריםטן, דענקער, ■ובליביסטן, װעלכע נעםען אן אנטײל אין דער ײדישער פרעסע. נישט אײן העברעישער און נישט אײן רוסיש-ײדישער שרײבער איז באקאנט געװןןרן דעם ברײטן ײדישן עולם א דאגק דעם, װאם ער הזןט אננעהויבן םיטגוארבעסן אץ ײדישע בײטונגען אדער זשורנאלן. דאם ײדישע װןןרט איז א גרויםע פאכם אין דעם ײדישן לעבן. עס װירקס אויך דורך דעם טעאסער און דורך דער עססראדע. דןןס עבם־סעאטער איז דןן אין לאנד אײנע סץ די שסארקסטע ײדישע אינסטיטוביעס. און די םאדערגע ײדישע שול? אויך זי היןט שוין אויםגע• הערט גו זײן אן ענין פון יחידים און קלײנע גרופעם. זי איז ברײט םארבװײגט געװןןרן און הןןט םיסע װארבלען אץ דעם לעבן םון דער ײדישער םאפיליע. עס זענען דןן שטעם, װו זי איז די בירונג און דער ױם-טוב םון דער ײדישער יוןןלקס- אינטעליגענץ. שוין דער םאקט אלײן, װןןם די ■ארטײען קריגן זיך םאר איר און װילן זי אויסנובן יעדע סאר זיך, — בײגט, אז זי איז א קראםט און א קװאל םון השסעה. װןןס איז נויטיק םאר דער ײרישער קולטור-באװעגונג אין אםעריקע, װאם קאן איר םער ניבן ברענגען — א םעקטע ןןדער א נעװײנלעכע ארג״אנױאגיעז א ס ע קיס ע — םײן איך א גרופע, װאס איז אײננעשלןןסן אין זיך אלײן, א גרופע װאס אױ שסארק דיםגיםלינירס און זארגט זיך םריער, װי אלץ, אז א־רע אײגענע םיטגלידער זאלן זיך אויסלעבן בהםכם םיט אירע אידעאלן. א ס ע ק ם ע םײן איך, א םעססע סארײניקוגג, װאס אױ הונדערט פראגענס טרײ גו אירע ■רינביפן און װאםיאט די סרײהײט איז איר *הויפט-גיל. אזא םץ שטרעננע ״סעקםאנטישע״ ארגאניזאביע באנוגנט זיך נישט אין דער אפתן נאד םיש זיך אלײן. זי איז אויסן ע*עם אנדערש, אחיץ איר אײגענעם קרײז. זי װיל איר אםת ■רע• דיקן און פארשורײטן. אבער זי פרעדיקט אים דורך דעם, װאס זי זוכט אים בו פארװירקלעכן. זי װײזט אים — און דאס איז דער אוסן, װי• זי ב א װ ײ ז ט זײן עקזיסטעגץ. זי גלויבס, אז םירן אנדערע נאך זיך הײםט אלײן גײן און נישס א*שטעלן זיך — נישט ןןפשטעלן זיך נישט ב ו ל י ב און גישם םאר קײן שום זאך. אזא סעססע און םרום-םאנאסישע קולסור־וארײניקוננ איז, אין פלוג, דאש, װאס פאדערט זיך אין דעם איבסיקן םאםענט. עס איז אזא אפנעלאזנקײט אין אונזער היגן קולםור-לעבן. אםוססער סון זעלבםט^דיםגיפלין װאלט געהאם אגרויםע װיר- קונג. עם װאלט געװען א םײערדיקע שילד אין דער גרויקײ• װאם ארום. עם װאלט געװען א שטיק ױם-טובדיקײט אין פיםן דער װאך. עפעס א םין שוםר בלאזן. איז דאך נישט אײן אידעאל, נישט אײן רעליגיע םאר- שפרײם נעװארן דורך דעם, װאס עס זענען געקופען מענסשן, װעלכע האבן נישט נעװאלם נײן אויף קאםםראמיםן. דאס ײדישע לעבן אין אםעריקע אבער איז א קײט םון קאפפראםיסן. די ײדישע קולסור-אינססיסוביעם לעבן םיט דעם כח םון גופאסן זיך, און אט דער כח זײערער איז זײער געפערלעכססע שװאכקײט. װאלט אסשר גוגעקוםען אײזן אין אונזער בלוט און קאליר אין נעזיכט און םײער אין די אויגן — װען א שטארקער עקשנותריקער קא- לעקטיװ זאל ארויסהענגען זײן ד ײ נ ע םאן און בושםירן בו איר איעפענם אויפםערקזאמקײס; װאלס זיך״ אסשר אויםנעכאסט אונזער סארשלאפענער װינקל — װען םיטאמאל זאלן זיך דער- הערן זיכערע סרים, טריס פון םענטשן, װאס גײען זײער װענ און קוקן זיך נישט אום אין אלע זײטן... אפשר איז דאם סאקע נויטיקער װי אלץ? — האב איך א טראכס נעםון, װען א קאלעגע האם באנובט דאם װארס ם ע ק ם ע בײ אן ״אנבײםן* סון דער ײדישער ״קולסור-געזעל- שאםש*, װעלכע װערם איגט געגרינדעט. אםשר, האב איך געטראכם, איז דער חסרון טאקע אין דעס, װאם מיר, ײדישיםםן-קולסוריסטן, זענען נ י ש ס געװארן קײן םעקסע? אנשטאס אפגוטיילן זיך און גײן פאר זיך, אונסער דער אײנענער םאן, זענען פיר געװארן אופעסום א בוגאב בו עםעס אנדערש, א נאכשלעפעניש גאך כל-ערלײ באװעגונגען. אנשטאט בו זײן אלײן*א ■ראגראם, איז ײדיש און ײדישע קולטור *נעװארן אםונקם אץ כל-ערלײ אנדערע *ראגראםען. אנשטאס בו זײן א גיל סאר זיך אלײן, איז אונזער ארבעם געװאין א םיטל פאר אגדערע בילן. װאלט א םארײניקונג, װאם איר פײן איז אויםבוזאסלען, םאביליזירן אונזערע אײגענע כחות און סארלאנגען סון זײ די העכםסע אנשםרענגונג, די םילםסע םרײהײט, — נישט געװען דען קײן גתיםער אויסטו? •) פיר *ריננין ד* די* *רייקל *ון *. ניגיר <>גס נױ-יןרקיר .*ןנ/ ד;ר *רטיקי *יז װי §*נ;*ןססן *1יך §#ר *ינז דן *ין *דילן. דזר ייזיר קןן יײכס ןנסן* ״#;;ייק;' יײ;נ;ן *י*;*ים .*1יױ*. רןד.