Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 830

42 חא ליסןרןדיין ניז^זר 830 קויטיפ.-ועצענזיעס. ביבליאגראפיע.—כראניה. ד ז װאס מען שוײבט װעגן ביכעו. 4 דעז מיר האבי זונשטז קײז אנדרי(מחיה) אױ דער װעלט (״ײדישע דיכטערינס״ — ײדישע דיכטערינם) אפםײלוננ םין די ביאגראסייס (#ארצװײגםער בױם)׳ און גום ערשטן בוך, װו אויך םײן טײערע געלה איז *רײננענוםען (שװןרעםארהילטע װײבער, װאס לײענען א טײטש-חומש). זענען םײנע נראםישע קינסס-לײססוננען. חוץ דעם קיפס אײך א דאנק סאר די םיל, ססעעיעל ארײנגעקלעפםע. קלישעס םון די אלסע ײדישע םרויען-לידער, גװישן זײ אויך גלהס ליד, װאם אלע זײנע אותױת זענען געזעצם געװארן םיט אירע אײגענע הענט. עם קופס אײך אויך א דאנק, װאס איר האט אװי םיל גילדער םון די דיכ• טערינס אנגעקליבן און״ םפעדיעל אױף קונסט-פאסיר נעלאזט אפ- דרוקן און ארײנקלעפן. צװישן זײ דאס פרינדעםין-פנים סון ראזא גוטםאן (אזא פנים איז נענונ ליד םאר זיך אלײן און זײן באזי- צערין קען שוין נישט זײן אייך אין איר דיכטוננ םולקאם). און דאס אײרעלע דיכטער-פנים פון קאדיע םאלאדאװסקי, דער אײגנטלעכער פירשטין פון אײער גאנצער אנטאלאגיע. חוץ דעם האט איר צי־ם בוך צונענעבן א צילד פון שער-בלעסער, ציאגרא• םיעס (טײלװײז זענען דאם אויטאביאגראםיעם אביסל צו-אויספיר• לעכע...) און דערצו סארשײדנערלײ אינהאלטן אויף סאדשײדענע אוסנים געפלאכטן און קאפבינירט, און דערצו װידער םארשײדנער- לײ ביבליאנראסיעם, און װידער אויף סארשײדענע אוסנים גע- םלאכטן און קאםבינירט. םיט אײן װארט, איר האט דאס בוך פארטאפלט און סארםירפאכט, װי װײם' דאם איז נאר םעגלעך געװען... (די דאײקע פינםעלעך זענען באכת נישט בײזװיליק. זײ זענען נאר אן * אלוזיע צו אײער סארליבטקײט אין אלע די דיכסערינס)... איך שטעל מיר םאר, װי עם װעט זיך דארס פרײען אין גן-עדן די נשפה םון דער דרוקערין-דיכםערין געלה, װען זי װעט דעריען די אנטאלאגיע. און אז זי זיצט אין גן-עדן, איז דאך קײן סםק נישט; אויב נישט אין איר אײגענעם זכות, װעט איר דאך בײשטײן דער זכות םין איר פאטער, דעם גר. גרים זענען דאך אלע אין נן-עין. םארגעסט נישט צו שיקן א רעצענזיע-עקזעםפלאר אין דער היםל-צײטונג. די םלאכים-רעצענזענמן װעלן אײך גיכער פארשטײן, אײדער אהרן צײטלין (אין ,דער ײדישעך װעלט*). אז ער װעט אםאל אין גן-עדן ארײן (אויב נישט אין זײן אײנע- נעם זכות, איז אין א. א. װ.), װעט ער שוין םאר שסראף דארט אײביק םוזן זיצן אין דער םענער-אפטײלוננ. די גרויזאפע דױבה פאן און די קנאית חנה כ׳ץ (די אנדערע דיכטערינס סון דעם ערשטן בוך םין אײער אנטאלאניע) װעלן אים םיס די גינגאלד- בריליאנטענע ציטערנאדלען םארשסעכן װען ער װעט זיךידאר אריבערװאנן איבער דער שװעל סון דעם סרויען-גן-עדן. און דאך — און דאך האלט אויך איך, אז איר האט אין אײער װערק נישט געדארםט ארײננעםען אזש 70 נעםען״ עם װאלם געװען בעםער, װען איר װאלט ארײננעניפען טאקע 360 לידער אין פאעמען, װי איר האט געטון, נאר, לאמיר זאנן, םון בלױז 35 דיכטערינס, אן א שאדן פון דער ערשטער אפטײלונג, װײל עס איז נלאט א נחת צו ״לעזן און צו ברעכן זיך די צװאנציקססער יאדהינדערט-צונג אויף דעד אלסעד ײדישעד שפראך און 'װילדער אלטער ארטאנראפיע. דאס איז אזא מין עקזאטישער געגוס םאר א ײדישן דיכטער און ליבהאבער םון דער ײדישער ליסעראטור, אז דא דארף באםח נישס זײן מאסגעניק דער םאלענס. איר האט ע. קןדםאן—ײדימזנ דיכסערינה. *נסןלןגיק. וארלןג 9. מ. עסײן. שיקןנן. 84 *ין 390 1. פײן ליבער, נעדולדיקססער, פארליבטער פאלינאפיסס, עזרא קארםאך שוין םיס עטלעכע חדשים צוריק האב איך דערהאלטן אײער אנטאלאגיע און אײער בריװ, אין װעלכן איר בעט מיך צו שרײבן אײך עטלעכע װערםער װעגן אײער װערק. אבער װעגן אנטאלאג- יעס קען םען נישט כלאחר-יד זאגן מײנוננען. עם האט געפוזט אביםל געדויערן, ביז איך ד,אב גענוי דאס בוך איבערגעלײענט. עם איז דאך אן אנטאלאגיע, א בלוםענקראנץ, א םאריאפלוננ, און דערצו א דיכסערינם .פארזאמלוננ, א פרויען - פארזזמלוננ, יעדע רעדט, אײנע העכער סון דער אנדעיער, יעדע װיל אלע איבער• זיננען, און דערצו צװינג איך םיך צו זײן א דזשענטעלםען, װײל איך זע, אז איר זענט אין א ל ע םארליבס, און איך װיל נישט םארלעצן אײערע געפילן. און דערצו בין איך אלײן אויך נישט גאנץ גלײכנילטיק צו אײנער סון אײערע דיכטערינס, — נעםלעך צו דער ױננעטשקער געלה, דער, װאס האט דעבױטירט אין יזןר 1710, װאס זי שטאםט סון א גר, װאס אין אירע ארערן פליםט אריש בלוט, װ$ום איר פאטער איז געװען א דרוקער און זי א זעצערקע, און װאס האס' מים אירע שײנע הענט אויפנעשריבן און אלײן אייסגעזעצט א ליד און די װערפער: ״דען מיר הןןבן זונשסן קײן אנדרי (םחיה) אץ דער װעלט׳. יא, םיר דיכטער און דיכטערינס, האבן טאקע נישט אזיסס קײן אנדער תענוג אויף דער װעלט, װי אונזער ליד. און אז פיר װילן, אז מען זאל אונז כאשש אביםל הערן און פארשסײן, מוזן מיר אויך אםש זעצן אונזערע לידער מיט אונזעדע אײגענע הענס, אדער םיט אונזער אײנן נעלט. אײן פראזאיקער לײענט טען, קויםט מען און מען הערש אים אוים דורך צװאנציק זײנע ביכער, א*ן װען מ־ר װילן װערן געהערט, םװן זיך צװאנציק םין אינזער חברה םארזאסלען אין אײן בוך און דערצו זיך בלויז אײנרעדן, אז מיר װעלן װערן געהערס. אזוי איז אינזער דיכטער-םזל און דעריבער פיל איך א דאנקבארקײט צו אײך, ליבער קארםאן, פאר א־יער געדולדי- קײט צוזאםענצישסעלן אײער אנטזןלאניע. א־ן איך מװ אײך זאני, אז איר האס, אין םעכנישן זינעו, אײער אנטאלאגיע א׳וי שײן צוזאשענגעשטעלט, אז זי איז םמש אײנס פין די שענסטע און געשםאקםולסטע ײרישע ביכער, װאס זענען װעי-עס-איז געװען. אין םײנס נישט, אז איך װיל דא איראניזירן. איך האלט, אז דאם אלײן איז שוין א נענוננדער אויםשו, אז םען זאל אײער אנשא לאניע באשראכשן סאר א װערק, װעגן דעם אינהאלט װעל איך אײך נאך װײםער שרײבן. נאר די אויסשטאטוננ איז איא נע• שםאקסולע, דאס בוך ליגט םאר םיר, בשעת איך שרײב אײך דעם בריװ, א.ין איך םוז װעגן דעם רעדן. די אויםשטאטוננ איז דאך אויםשליסלעך אײער פארדינסט, אין אינהאלט האבן אײך צוגעהאלםן די דיכט־רינס, אין אינהאלטיפיט איז נישט אלץ אײער ש ו ל ד , אין אײםשטאסוננם-פרט איז אנער אלץ אײער ם א ר ד י נ ס ס. איך בלעטער: אײער בוך װידמעט איר אײער פוסערם אנדעק; האס דען נעקעגס זײן א שענעד געדענק װערק סון א זון נאך זײן םוטער, װי אן אנטאלאניע פין דיכטעיינסי װײטער, װיניעטעס םון דעם קינססלער טאדרעם געלער. איר האט דעם ריכטיקן קינםטלער אויסגעקליבן. זײנע װיניעסעס צו דער