Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 829

629 ליסזרוויון נלעםער 2* זא זונגען איז פיר די רןןיע קלןןר נעװןןרן אין אלע אירע •רסיס. כןןםש װאכםאננןןװ הןןט זיי נישם בארירט. ער הןןם מיר גע• געבן דןןס אלגעמײנע. דעם װילנם-שסריך און די דזנטאלן האב איך שוין אלײן געקענם צוגעבן. דןןס איז געװען א גאנץ• באזונדערע םעיקײס. יאז יןןזיקע װײזן. דער פםיכןןלןןנישער גושסאנד םון א מענםשן איז גאנץ אנדערש, װען ער װ ײ ז ט יענעם און װען ער סים אלײן עםעם א זאך. דער מענםש, װאם װ ײ ז ם , װערס זיכערער, גאקוסס א געװיםע לײכסקײס אין סרןןגם נישס די סאראנסװןןרםלעכקײס, װי יענער, װןןס םוט די זאך. דעריפער א־ז נאיוייזן א םך גרינגער, װי סון, און עם ג־ס זיך פמעט ששענדיק אײן. װאכסאננאװ הןןם םןןלקאם פאזעםן די פשיכןןלןןגיע סון װײזן. אײנמןןל, שםילנדיק סיס מיר אין פיליארר, הןןס ער דעמאנססרירס סאר םיר זײן װונ• דערלעכע פעיקײס, דןןס קענען װײןן, מיר הןןפן פײדע נישס א־פעריק נוס געקענם שפילן, און גאנץ־זעלםן געסרןןסן אין צ־ל מיט אונזערע פאלן, נןןר אט הןןט װאכטאנגןןװ געזןןגס: .איגט װעל א־ך דיר אנהויפן װײזן, װי מ׳דארף שיילן אין פיליארד׳, און פםיכאלאגיש איפערנעמענדיק זיך םים דער נײער ראלע, האס ער לײכס און מײםםעריש געםראםן נאכ• א־-אנד םים דרײ ארער סיר פאלן. דערנאך, װען ער האס סארענדיקם דעם עקספערימענס םון װײזן, האט ער װידער געשפילט װי געװײנלעך גאנץ שװאך. א דאנק דעי דאזיקער םעיק־ים זײנער, האט םען אײף זײנע רעפעםיפיעש זײער װײ• ניק גערערט. די גאנגע גײט סלעגס אריפער א־ן װײזן, א־ן דעמאנססרירן פילרער א. א. װ. ער האט גוט געװוסם, אז װען אן אקם־ןןר רעדם א םך װעגן זײן רןןלע, איז א סימן, אז ער סוילס זיך און גיס אפ די גײס סון דער אםתער רעפעםיגיע. די אקסיארן און רעזשיסערן דארםן אויםא־פעסן א פאזונדער איפעסם־שפראך. זײ האפן נישם קײן רעכס גו רעדן אין פראגעס םון דער ארפעט, זײ מחן זיך אויסלערנען גו םארקערפערן זײערע געם־לן אין געדאנקען, אין בילדער, און אויף אזא אוםן דורך פילרער זיך םארשסענריקן און אזוי• אױם אויסםײדן די לאנגע. לאנגװײליקע. קלוגע און אוםנונ• לעכע שםועסן װעגן א ראלע אדער א סיעסע. א־ך גלויפ, אז ם׳װעט קומען א נײם און די אקםיארן װעלן םארשסײן. אז אלע םאסערנישן און שװעריקײסן םון זײער פרזןפעםיע אנסשםײען דערםון, װןןס זײ פאארפעטן קינרטלערי• שע װערק מיט נישט-גענוג קינססלערישע מעסאדן. און אויםער דעם אלעםען הןןס װאכסאנגןןװ פאזעסן א גאנץ־װונדערלעכע א־יגנשאפם: זיגנדיק פשעוז א רעפעםיציע אין זאל םאר די נושויער. סלעגם ער זיך םילן, װי דער זאל זאל זײן געפאקט מים מענסשן און װי זײ אלע זענען גע• שסימס. דןןס, װןןם ער םלעגם זען אויף דער סצענע. םלעגם פײ אים שאסן די אנטשפרעכנדיקע שםיםונג, װאס עס װעס שאםן פײם פופליקום. און ער םלענט שםעלן א פיעםע םארן פופליקום. דעריפער זענען זײנע אויפםירונגען אזוי־םארשסענד• לעך און אזוי־איפערנײגנד. ער האס נישט געליםן אויף דער אזוי־םארשפרײםער אין אונזער נײט קרענק: שםעלן א זאך םאר זיך אלײן. די רעזשיםערן, װןןם לײרן אויף דער דןןזיקער קרענק, פאזינן נישם די םעיקײם צו םילן דןןס פופליקים, זײ הןןבן א רײן־אינטעלעקסועלן צוגאנג צו קונסט און לײדן םון א גײםטיקן עגןןיזם. איך פין גליקל״ך, װןןס םײן גורל הןןם םיר פאשערם ארפעסן א היפשע גײם ם־ס װאכסאנגןןװן. די ערינערונגען װעגן אים און זײן מײםטערשאםס דינען מיר אינט םאר א םקור סון װיסן אין סעאםראלן אםת• ײײי ק• מ^לאדאװםקי אינזערע םער װי אינםיםע פאגיונגען הןןפן םיר נישט געשסערט אפנושאצן װאכטאנגןװן, װי אן עלטערן חבר און לערער אין דער טעאטער-קינסם. װאכםאנגןןװ איז געװען א קענער םין סטאניםלאװסקיס .סיסטעם/ אין זײנע הענס האם די םיםסעם אויסנעלעבט, און םיר האפן ןןנגעהויבן גו באנעמען איר װירקגדיקע קראפס. װאכסאנגןןװם פעראגאנישע גאונות איז געװען װונדערלעך און לערנענדיק אינז, הןןם זיך װאכסאנגןןװ אלײן אויך אויםערגעװײנלעך שנעל אנסװיקלס. — דו װײםט, — האם ער צו םיר געזןןגם א קירצע גײם סאר זײן טוים-איך קען איגס פאגרײםן יעדע סגענישע םיסיאגיע אזוי גריננ, װי ם׳נעסם אראפ א בוך םון סןןליגע. און װירקלעך, זײנע טעאסראלע א־דעען םלעגן זיך שאסן בוכ• שסעבלעך םאר אינזערע אויגן. זײן שפ־אך, װען ער סלענם רעדן םים אינז ןןדער םים זײגע שילער סין סטודיע װעגן סעאסער, םלעגם װערן אםןןריזםען־איטיק. זײן םאלענם אלם רעזשיסער איז פאקאנס פון ז־ינע א־ישםירונגען, נאר דןןם איז יילויז אײן זײס םון דער מספע. די צװײטע איז באשטאנען אין דעס. װי אזוי זײן געניאליסעם פלעגס זיך ארויםװײזן אין פרןןנעס פון באארבעםן םיס די אקםיארן א נײע פיעסע. דאס פרןןבלעם םון די גװישנבאגױננען סון רעזשיסער און אקסיןןר איז זײער קןןםפליגידט און שװער. מען קען װעגן דעם לײענען גענדליקער לעקגיעס. נןןר ם װעס גןןרנישס העלםן. אויב ב־ים רעזזיסער איז נישטןן דאס םפעגים־שע א ק ט י א ר י ש ע ג ע פ י ל, און דןןם דזןזיקע הןןט װאכסאנגאװ באזעסן פשלםות. ער אלײן פלעגם זןןנן, אז דןןס איז אזא געפיל, װי ם׳זןןל נעםען א םענסשן םארן האנט און םירן אים. ער םלעגם װי א רואה ואינו נראה שםעלן זיך נעבן אקסיןןר און םירן איס סארן האנם. דער אקסיןןר האם קײנםאל נישט געסילט װאכסאנגןןװם דרוק אױף זיך. ןןפער גלײכצײםיק הןןם ער זיך נישס געקענס באסרײען פון זײן רעזשיםערישער השפעה. אוים• פילנדיק װאכסאנגאװם אידעע און װילן, הןןט עס דער אקשיןןר געסילט װי זײן אײגענע. די דןןזיקע פעיקײם װאכםאנגאװס הןןט םמילא ניװעלירם די םראגע. װעמען עס געהערם די אויבערהאנם אין םראקסירן א ראלע: דדם רעזשיםער אדער דעם אקשיאר. און ם׳דארף זיך םרײען, װאם עד־היום איז נאך די םראנע םעןןרעטיש נישס נעלעזם געװןןרן, װײל דעספןןסישע רעזשיםערן און ארםיםםן עקשנים װןןלסן געקענט שלעכס אויס• נונן דעם ןןדער יענעם פאשלוס. װאכםאנגאװ סלעגט דעם ענין ערלײדיקן פראקםיש. בא• שםאנען איז עס קודם א־ן װאכסאננאװס םענטשלעכקײם און א־ן זײן פעיקײם ארײנגודרינגען אין יענעמס נשםה, און רע,־ן גו יענעם אױף זײן שפראך, אויף זײן נשמה לשון. װאכטאנגאװ האט דאס געקענס. ער האט זיך קײנמאל נישם פאגויגן סענסיםענ־ טאל גו אקםיןןרן, ןןפער אין דעי זעלבער גײם האבן די אקםיןןין קײנםןןל נישס נעשםערט זײנע פלענער מים זײער עקשנות ןןדער קאםריזן. פדי גו װערען א רעזשיםער םון װאכ• םאנגןןװס שניס, מוז מען זיך אויםלערנען באגיען מענשלעך און אויםםערקזאם גו אנדערע. דא קומען זיך גונויף די םראגן םון קונסט און מןןראל. װאכסאננןןװ הןןם םארמאגט נאך אײן אומסארגלײכלעכע םעלה סאר א רעזשיםער, ער האס געקענס װ י י ז ן דעם אקטיןןר דעם הויפס-פןןדעם םון זײן רןןלע ער סלעגם נישט באװײזן די גאנגע רןןל, נישט געשפילם אנשטןןס דעם אקםיןןר, ער םלעגס נןןר װ י י ז ן ש פ י ל ן די םכעפע, דעם סןןן, די צײכנונג םון דער רןןלע. פשעת מען הןןט גע• שםעלם .עריק הןןט ער מיר פאװיזן די רןןלע םון עריק אויםן שםח םון א גאנצי אקט און געדויערם הןןס דאם באװײזן גײ אים נישס םער װי גװײ מינום. נןןך זײנע ןןנװײ•