Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 831

831 ליטערארי*ע בלעםער 45 זא *ס פירט זיך אזוי, אז באדײסנדע דיכםער לןןזם םען אין אנטא• לאגיעס נישט נאד קוםען בום װארט, נאר םאקע אננעבן דעם סאן אין זײ, באשײנען זײ. און בײ דער געלעגנהײט םארקלע- נערט מען די געםאר, װעגן װעלכער איך האב אויבן געשריבן, די געםאר אויפבוםאכן אװעלכעם נישט איז בלעטל און צו גע- םינען אין די סטראפףקעסטעלעך, װי אין זשלויבעלעך, שטרױ שטאס א םנאפ םון״פאעכישי ליכט. אם אױ נישט גענוג געקוםען בום אויםדרוק רחל ה. קאין—אײנע םון די בעסטע םאזיביעם אין בוך. נאך דעם אויסװאל אין דער אנטאלאניע װעם קוים װער דעיקענען איר אײגנארט אלם נאטוראליסטישע, םםש שיקםישע, פויערים און דארף-באײננערין. אס האט איר אין דער נרויסער שסע םון אסתר שוםיאסשערס לירער נישט אויםנעזוכט דאם פער רעאלע און םארשטענדלעכע, נאר איר האט נענעבן אן אויםװאל םין א־רע נעבלהאסטע לידער. גלײך איר װאלט מװן געבן פראבן םון אלץ און נישט דאס בעסטע. האט איר טאקע די דאזיקע טא- לענסםולע דיכטערין, װאס איז אויך זײער םרוכטבאר, (אײער אױםבאבע איז דעריבער געװעזן א לײכטערע), נעקריװדעם. אבער דאם זענען איץ זאכן, װאט איך זאנ אײך ״װײל עם איזישוין נעקיםען צו רײר״. א-ך עױײב עסידאך בלויז אין *ן אינסימען בײװ... און איצט װיל איך אײך דאנקען סאר די לי- דער םון םיבה לי. איך בין א נאליציאנער און האב נארנישס גע- װוםט סון דאזיקער מאנאסטרישטשער ם־ידל, װאס האט״ זיך אין אםעריקע אנספלעקס אלס אזא גוטע דיכטערין. אז ״עמעץ זאגט ״אין שװארצן, בײנאכטיקן סײך ברעכן זיך לבנה-טעלער״ איז דאס גענוג, האט מען דאך שוין געבראכן טעלער אויף תואים סי״ט דער דיכט״ינג... װײל װיםן םװט איר, ליבער קארםאן, אז מיט רער םוזע שיײבט םען בלוױ ת:אים און םען האט נישט חתינה, כדי די ליבע זאל לענגער דויערן. און דאנקען װאלט איך אײך װעלן םאר סיל אנדערע דיכטערינס, װאם זײערע נעמען זענען שױן געװען באקאנט, נאר זײערע לידער האס םען אין ערגעץ נישט נעיען, פשוס, װײל״זײ ניבן קײן ביכער נישט ארוים. (איך האב דא נעװאלט צים נוסן דערםאנען ראשעל װעפרינםקי, נאר איך האב מיך דערםאנט, אז זי האט ניאד יא א בוך ארויסגעגעבן). אין דאנקען װיל איך אײך״דער עיקר םאר דער פינקסלעכער אויסװאל סון די דיכטערינס, װאס גײען בײ א־יך אין םינפטן בוך, אין אײף דער װיניעסע סון דאזיקן בוך באגלײטן זײ רויטארמײער םיט סערד און םיט שסיקזם... איך בין בטבע נישט קײן באטא- ליסט אין האב מורא סאר בלוט-פארגיםונג, אםילו םון קעלבער- קינדערלעך, אפשיסא שוין סין סענטשן, נאר דאך צו הערן א װארט סין דיכשערינס, האב איך םיך אדירכנעריסן דורך דעם רױטארפײאישן קארדאן אױף דעי װיניעטע און נישט געהאט קײן ח־טה עם זענען'דארט דא ס־ינע דיכטערינס, נאר רויע זענען זײ נאך, אזוי װי זײערע װילרע קאצאפישע נעמען: דװוירע כאראל, שייםיע כאלאדענקא. אין דאנקען װילט זיך אײך, װאס איר האס צװאםעננעזיכס די דיכסערינס םון גאר דער װעלט, סין דרום- אמעריקע אין םין בראזיליע און םין םצרים אין סין אםריקע און םון אויםטראליע. דער לעצטער דאנק םתם אױי, װײל גראד קײן גרױם נחת פין די דאזיקע דיכטערינם איז נישטא. דער דאנק דא איז גלאט א מענטשלעכער. עם זענען דאך ײדישע קלײנשטעסל- דיקע מײדלעד ס׳רוב, װאס זענען דארטן אזוי װײט סארװארםן גע־יארן. אין עם בענקם ״זיך זײ געװים אהײם. איז עם גלאט נעװען א םענטשלעכער אויםםו צי זאםלען זײער בענקשאםט אין דעם קרישטאל-פאפירענעם טרערן-כיס םון אײער אנטאלאניע.. (אין נאך א־ין באםערקינו, נאר זאגס זי קײנעם נישט אוים: איר האט געדארםט איז די ביאנראסיעס נישט אזוי פ־עםעטפול כטדר באםערקז, אז די אדער יע״נע דיכטערין איז סארשװעססערט, סארברודערט, םארשװעגערט, פארטאכטערט און םארפאנט מיט דעם אדער יענעם דיכטער. עם סירט אויף טרויעריקע געדאנקען סין דער קנאפער זעלבסםשטענדיקײט םון די דיכטערינס). זײס געזינש און נעדענקש צו זײן אן אכזר בײ דער צװײ• טער אויסלאנע סון אײער שײנעם װערק, דער אנטאלאניע .ײדישע דיכזערינס•. דאם זאג איך אײך פון דער סיף םון םײן געװיסן אלם ײדישער דיכטער. אײער בוך בלײבם א טײער שטיק אין דער, סך-הכל עטלעכע צענדליק-ביכערדיקער, שסוב״ביבליאטעק םײנער. אײער מלך ראװיטש די סאלענם-םאס טאקע דא — און מים רעכט — לחלוטין נישט צוגעלײנט. אבער אנהויבנדיק פון דער ערשטער דיכטערין פון דער צװײטער אסטײלונג (יאזע גאלדשטײן, װאם האט דעבױטירם אין 1888 יאר), האט איר שױן געדארפט זײן אביםל ריגאראזער. עם איז בעסער צו לעבן גוט םיס 35 גוטע דיכטערינס, אײדער םיט 70, נישט אלע גוטע און כאלאנטסולע. פארגעםט נישט, אז אײער בוך דארף דאך נישס בלויז זײן א מאסעריאלן־בוך םאר דעם חבר םאקם עריק אדער זלםן רײזען, נײערט א לעז-בוך, א טיש• בוך םאר איע אםתע פרײנס סון דער ײדישער דיכםוננ. אױף אײער אנטאלאגיע האס מען דאך נעװארם םון 1586 יאר אן, דעם יאר, װען וויזע סישלם האס .פיט הוילף נושש יתי״ אפנע- דרוקט איר ליד פאר ״פאנין אונ׳ ורויאן אוג׳ דיא ורפיםײדליך״. און אסילו װען עס װעט איצט נישט אויםקומען מער צו װארטן קײן 342 יאר אויף דער צװײטער אנטאלאניע םון דער ײדישער םרויען-דיכשונג, װעס עס אבער אזוי ני״ך נישס געשען. םײדן די אויסלאנע זאל זיך םארקויםן גיך און איר װעט ארױםנעבן א צװײטע אויםלאגע, און דאן ראש איך א־יך באפת אײער אנטא- לאניע איבערצורעדאנירן. אין אײער הקיםה שרײבס איר, אז אין דער אנסאלאניע איז דא א בלויז צװישן איר ערשטן און איר צװײםן בוך, װײל דא — גיט איר ריכסיק צו — סעלט די םאלקס- סײיען-ליריק. איך מײן, אז איר דארםש דעם דאזיקן בלויז״ אין דער צװײםער אויסלאגע פארםולן. עס איז לײכט זיך צו אריענ- טירן, װעלכע סאלקס לידער עס האבן געשריבן םענער און װעלכע סרויען. איך םײן, אז דאס ײדישע םאלקם-ליד שטאפט בעיקר סון םרויען. און אז איר װעט זיך אמאל סועה זײי, װעט אויך נישט דײן קיץ לאך אין היפל. אט הא״ט איר אין אײער אנטא־ לאניע ארײנגענוםען דיכטערינס, װאס האבן אפנעדרוקט צו אײנ- ציקע לידער ערנעץ-װו. םיר דאכט זיך, אז נ״ישט אײן אזא נישט- קאנטראלירטע (און אויך נישט טאלענטירטע) ״דיכסערין* געהערט נישט נאר לויט ״איר־ טאלענט, נאר אויך נישט לויט ״איר׳ געשלעכט אין דער אנטאלאניע. איך האב מיט שרעק געזוצש אין אײער װערק די ״דיכטערין״ םרידא האלפערן, דעם פסעװדאנים סון םשה לײב האלפערנס ערשטע עפנטלעכע דיכטע• רישע שרים. צום גליק זענס איר דא נעװעזן אינסארפירט. עס האט געקאנם זײן אן אוםששערבלעכער בלאםאזש. י אין אםשר באהאלט זיך נאך טאקע אזא איבערראשיננ אונטער די שלײערס פון אײערע אזש זיבעציק אנסאלאגיע-נעםען. איך האלט אויך, אז א־ר האט צוםיל נעלאזט באלעבאסעװען אין דעם אויםזאל די חשובע זיבעציק באלעבאםטעם אלײן. עם איז אסילו בלוײ א השעיה םײנע, נאי דאכט זיך, א ריכטיקע. דעריבער זענען די אויסװאלן םון פאנכע דיכטערינט אויםנעפאלן עו אויטאפארטרעטיש. בײם קלויבן אן אנטאלאגיע דארף םען זײן אן אכיר, קלויבי אי שום םענטימענט אסט רעדאגידן און קירצן בו לאננע לידער, און דער עיקר דארף מעז נישט װעלן זײן אריגינעל און טאקע ארײננעפען אפש דאם סאםע באקאנטםטע ליד םון א דיכשער, אויב דאס א־ז אויך נלײכצײטיק זײן בעםטעס. אט האט באםין אין זײן אנםאלאגיע ״סנ>5 יאר ײדישע דיכטוגנ״ גענעבן א שפ־נל םון דער ײדישער דיכשונג םון זײן םארקערטער זײם, װו מען זעס געװײנטלעך, שטאש א בילד, א פאר טשװע- קעלעך, א פאפנדעקל און אביסל שפינגעװעבעכץ. אן איטאלאניע איז א טישבוך און אזא בוך דאיף זײן אזא אז װו פען מאכש עם אויף—־אל זײן געטדאס•. נישט שטרוי טעםדיק בוך-געסילעכץ, נאר קרן, נאר עיקר. אט םאך איך אויף אײער בוך ציםעליק אױף זײט 235 אץ לעז דארט א ליד םון דער, געװים טאלענם- אין טעפפע־אפענט-פולער, י ו ד י ק א פיסן נאמעז ״א־ך אנטלויף• איבערנעלײענט- דאס בוך םארמאכט־א-ן איך שרײנ אײד װײסער דעם בריװ. און שטעלט אײך םאר, איך האב דאם ליד ש ו י ן םארגעסן. אין משך פיז 3 םינוסי. נו, סדענ איך אײך, איז דאם א לידז א ן ױדיקא האש א פלאץ אין דער אנטאלאניע. איז זי םארדינט אים דוקא. איר האש קאדיע םאלאדאװסקין געגענן 9 זײטן און איר האש רויק דעם פלאץ געקענט םאידרײםאכן אירע לידער זענען נוטע, אסשר די בעסטע אין דער אנסאלאניע, זי האט געניג לידעד נעדר קש אין אויך א נוך שוץ אױיםנעגעבז, איר האט זי דעריבער געקענם לאזן לעננער אניםל רעדן אויף דער דאױקער דיכשערינען־אסיםה״עם װאלט נעװים געװען בדאי עו הערן. צוםיל דעםאקראשיע איז דא נישס אויםן פלאץ. און